DSM-5 “Çocukluk Çağı Akut Stres Belirtileri Şiddeti Ölçeği”

Özet

DSM-5 “Çocukluk Çağı Akut Stres Belirtileri Şiddeti Ölçeği” (Orijinal İngilizce adı: DSM-5 “Severity of Acute Stress Symptoms–Child Age 11-17” Form), travmatik bir olaydan sonraki bir ay içinde çocuk ve ergenlerde (11-17 yaş) ortaya çıkan akut stres bozukluğu belirtilerinin şiddetini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, Türkçeye uyarlanarak geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Ölçek, özellikle klinik ve araştırma ortamlarında, travmaya maruz kalan gençlerin belirti düzeylerini objektif ve yapılandırılmış bir şekilde saptamak için kritik bir araçtır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda kullanımı için psikometrik yeterliliğini kanıtlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Akut Stres Bozukluğu, DSM-5, Çocukluk Çağı, Ergenlik, Travma, Stres Belirtileri, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometri

Yazarlar

Sapmaz, S. Y., Erkuran, H. O., Ergin, D., Celasin, N. S., Karaarslan, D., Ozturk, M., … & Aydemir, O.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Amerikan Psikiyatri Birliği’nin yayımladığı Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı, Beşinci Baskısı (DSM-5) kriterlerine uygun olarak, 11 ila 17 yaş aralığındaki çocuk ve ergenlerde akut stres belirtilerinin şiddetini ölçmektir. Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirlik analizlerinin yapılması, Türk kültürü ve diline uygunluğunu sağlamayı hedeflemiştir.

Bu uyarlama çalışması, akut stres bozukluğunun erken tanısı ve müdahalesi için standardize edilmiş bir aracı klinik uygulamaya sunarak, travma sonrası stres tepkilerini değerlendirme kapasitesini artırmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Ölçek, Akut Stres Bozukluğu (ASB) tanısının temelini oluşturan, DSM-5’te belirtilen semptom kümelerini ölçmektedir. Bu kümeler genellikle beş ana başlık altında toplanır:

• Giriş (Intrusion): Travmatik olaya dair istenmeyen anılar, rüyalar veya tepkiler.
• Olumsuz Duygudurum (Negative Mood): Sürekli olumsuz duygusal durumlar yaşama yeteneği.
• Ayrışma (Dissociation): Gerçeklikten kopma, depersonalizasyon veya amnezi belirtileri.
• Kaçınma (Avoidance): Travmayı hatırlatan içsel veya dışsal uyaranlardan kaçınma çabaları.
• Uyarılma (Arousal): Aşırı uyanıklık, dikkat dağınıklığı ve uyku bozuklukları gibi fizyolojik tepkiler.

Geçerlik

Sapmaz ve arkadaşları (2017) tarafından yürütülen geçerlik çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, orijinal DSM-5 kriterleriyle uyumlu olan beş faktörlü yapıyı desteklemiştir. Bu bulgular, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıları doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin yakınsak ve ayrışan geçerliği de incelenmiş olup, ilgili diğer psikopatoloji ölçekleriyle (örneğin, Çocuk Travma Sonrası Stres Bozukluğu Kontrol Listesi) beklenen düzeyde korelasyonlar gösterdiği saptanmıştır. Bu, ölçeğin akut stres semptomlarını diğer ilişkili ancak farklı yapılardan ayırt edebilme yeteneğini pekiştirmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenilirliği açısından değerlendirilmiştir. İç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa), ölçeğin genelinde ve alt faktörlerinde yüksek düzeyde bulunmuştur (genellikle 0.80’in üzerinde). Bu durum, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve ölçme hatasının düşük olduğunu göstermektedir.

Test-tekrar test güvenilirliği, ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler yapma yeteneğini değerlendirir. Yüksek test-tekrar test korelasyonlarının elde edilmesi, ölçeğin kısa süreli aralıklarla uygulandığında tutarlı sonuçlar verdiğini ve klinik kullanıma uygun olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin psikometrik yapısını belirlemek amacıyla yapılan doğrulayıcı faktör analizi (DFA), verilerin DSM-5‘in öngördüğü beş faktörlü modele mükemmel uyum sağladığını göstermiştir. Bu beş faktör, sırasıyla Giriş, Olumsuz Duygudurum, Ayrışma, Kaçınma ve Uyarılma belirti kümelerine karşılık gelmektedir. Analizler, ölçeğin yapısal modelinin Türk örnekleminde de geçerli olduğunu kesinleştirmiştir.

Ölçme Aracı

Test Type: Geliştirme/Uyarlama (Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.)

Format: Ölçek maddeleri, belirti şiddetini ölçmek üzere çoklu derecelendirme (Likert tipi) formatında düzenlenmiştir. Orijinal DSM-5 şiddet ölçütlerine uygun olarak, yanıtlar genellikle 5 puanlık bir aralıkta (örneğin, 0=Hiç Yok – 4=Aşırı Düzeyde) derecelendirilir.

Language Available: Türkçe (Turkish), İngilizce (English – Orijinal versiyon)

Population Group: Çocuklar ve Ergenler

Age Group: 11-17 yaş

Population Details: Travmatik olaylara maruz kalmış veya klinik olarak akut stres belirtileri gösteren ergen popülasyonu.

Test Methodology: Klinik görüşmeye ek olarak, belirti şiddetini standardize etmek amacıyla öz bildirim veya klinisyen derecelendirmesi şeklinde uygulanabilir.

Anahtar Kelimeler

Akut Stres, Travma Sonrası Stres, Çocuk Psikiyatrisi, Ölçek Uyarlama, Cronbach Alfa, Faktör Yapısı, Klinik Değerlendirme

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin bu Türkçe uyarlaması ve geçerlik çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı ve izin koşulları için sorumlu yazar Sermin Yalin Sapmaz ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Sapmaz, S. Y., Erkuran, H. O., Ergin, D., Celasin, N. S., Karaarslan, D., Ozturk, M., … & Aydemir, O. (2017). Validity and Reliability of the Turkish Version of DSM-5″ Severity of Acute Stress Symptoms–Child Age 11-17″ Form. Dusunen Adam: Journal of Psychiatry & Neurological Sciences, 30(1), 32-38.

Makalenin çevrimiçi bağlantısı: proxy2.marmara-elibrary.com

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: dsm-5-severity-of-acute-stress-symptoms-child-age-11-17-form-toad.pdf

DSM-5 “Çocukluk Çağı Akut Stres Belirtileri Şiddeti Ölçeği” Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte yer almadığından, bu bölümde ölçek maddeleri sunulamamaktadır. Maddelerin tam içeriği için lütfen kaynak makaleye veya sorumlu yazara başvurunuz.