Çocukluk Çağı Travma Sonrası Duygusal Stres Ölçeği (PEDS)

Özet

Çocukluk Çağı Travma Sonrası Duygusal Stres Ölçeği (PEDS), çocukluk döneminde yaşanmış travmatik olaylar sonrasında ortaya çıkan duygusal ve psikolojik stres belirtilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu çalışma, ölçeğin Türkçe’ye adaptasyon, geçerlik ve güvenirlik çalışmalarını içermektedir. Ölçek, özellikle travmaya maruz kalmış çocukların duygusal tepkilerini ve Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) ile ilişkili olabilecek duygusal stres düzeylerini belirlemeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çocukluk çağı travması, duygusal stres, PEDS, psikometrik uyarlama, güvenirlik, geçerlik.

Yazarlar

Kübra Göktepe

Amaç

Çocukluk Çağı Travma Sonrası Duygusal Stres Ölçeği’nin (PEDS) temel amacı, çocukların yaşadıkları travmatik deneyimlere bağlı olarak geliştirdikleri duygusal stres belirtilerinin şiddetini ve sıklığını standardize edilmiş bir şekilde ölçmektir. Bu adaptasyon çalışmasının özel amacı ise, ölçeğin Türk kültürü ve diline uygunluğunu, psikometrik özelliklerini ve klinik kullanıma elverişliliğini araştırmaktır.

Ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara, travma sonrası duygusal stres yaşayan çocukları hızlıca tarama ve değerlendirme imkanı sunarak erken müdahale programlarının planlanmasına yardımcı olmayı hedeflemektedir.

Yapı (Konstrukt)

Ölçek, çocukluk çağı travmasına maruz kalma sonrasında ortaya çıkan duygusal ve davranışsal stres yanıtlarını ölçen bir yapıyı temel alır. Bu yapı, genellikle yeniden yaşantılama, kaçınma, olumsuz biliş ve duygu durum değişiklikleri gibi Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) semptomlarıyla örtüşen duygusal stres faktörlerini kapsar. Ölçek, 21 madde aracılığıyla bu duygusal stresin genel düzeyini belirlemektedir.

Geçerlik

Ölçeğin psikometrik özelliklerinin belirlenmesi amacıyla yapılan geçerlik analizlerinde, özellikle kestirimsel geçerlilik incelenmiştir. Bu analiz sonucunda geçerlilik katsayısı orta düzeyde (0,54) bulunmuştur. Ancak, bu sonuç istatistiksel olarak anlamlı bulunmamış ve çalışmanın bulgularına göre ölçeğin kestirimsel geçerliliğinin yetersiz olduğu sonucuna varılmıştır.

Buna karşın, ölçek maddelerinin ayırt ediciliği (madde analizi) istatistiksel olarak yüksek düzeyde anlamlı bulunmuştur (p<0,0001). Bu durum, ölçekteki maddelerin, yüksek ve düşük duygusal stres düzeyine sahip grupları birbirinden ayırmada etkili olduğunu göstermektedir. Kestirimsel geçerlilik için belirlenen kesim noktası ise 28,5 puan olarak hesaplanmıştır.

Güvenirlik

Çalışmada, Çocukluk Çağı Travma Sonrası Duygusal Stres Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği yüksek derecede tespit edilmiştir. Güvenirlik katsayısı olan Cronbach Alfa değeri 0,85 olarak rapor edilmiştir. Genel kabul gören psikometrik standartlara göre 0,70 üzerindeki değerler kabul edilebilir veya iyi düzeyde güvenirlik gösterirken, 0,85 değeri ölçeğin yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Güvenilirlik analizi sırasında ölçekten herhangi bir maddenin çıkarılmasına gerek duyulmamıştır, bu da 21 maddenin tamamının yapıyı tutarlı bir şekilde ölçmeye katkı sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte ölçeğin faktör yapısına dair detaylı bir analiz (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) bilgisi doğrudan sunulmamıştır. Ancak, bir uyarlama çalışmasında geçerlik ve güvenirlik analizlerinin yanı sıra faktör yapısının da incelenmesi beklenir. Maddelerin ayırt ediciliğinin istatistiksel olarak anlamlı bulunması, ölçeğin tek veya çok boyutlu yapısının güçlü olduğunu dolaylı olarak işaret edebilir. Detaylı faktör yapısı bilgisi için ilgili yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (21 madde)

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal dil ve diğer diller hakkında bilgi mevcut değil)

Popülasyon Grubu: Çocuklar ve ergenler (Spesifik yaş grubu tezde belirtilmelidir.)

Yaş Grubu: Veri mevcut değil (Genellikle okul çağı çocukları ve ergenler hedeflenir.)

Popülasyon Detayları: Travmatik yaşantıya maruz kalmış çocuklar ve ergenler.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert tipi derecelendirme (Sıklık temelli).

Anahtar Kelimeler

Çocuk psikolojisi, travma sonrası stres, psikolojik değerlendirme, Cronbach Alfa, kesim noktası, madde ayırt ediciliği, psikometri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Veri mevcut değil

Bağlılık E-posta Adresleri: Veri mevcut değil

Yazışma Adresi: Üsküdar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yüksek Lisans Tezi Bağlantısı)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

PEDS’in Türkçe uyarlama çalışması 2014 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımına veya yayınlanmış kopyalarına erişim için sorumlu yazar (Kübra Göktepe) veya ilgili kurum (Üsküdar Üniversitesi) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Referanslar

Göktepe, K. (2014). Çocukluk çağı travma sonrası duygusal stres ölçeği’nin uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi, Üsküdar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul).

Tezin orijinal bağlantısı ve özetine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dökümanları aşağıdan indirilebilir:

• cocukluk-cagi-travma-sonrasi-duygusal-stres-olcegi-peds-toad.pdf
• cocukluk-cagi-travma-sonrasi-duygusal-stres-olcegi-peds-toad.pdf

Çocukluk Çağı Travma Sonrası Duygusal Stres Ölçeği (PEDS) Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçek toplam 21 maddeden oluşmaktadır. Ölçek maddelerinin tam metni kaynak içerikte yer almamaktadır.

Ölçek, 4 basamaklı (Likert tipi) bir derecelendirme sistemi kullanmaktadır:

• Neredeyse hiç
• Bazen
• Sıkça
• Çok sık