DSM-5 Disosyatif Semptomlar Şiddet Ölçeği– Çocuk Formu

Özet

DSM-5 Disosyatif Semptomlar Şiddet Ölçeği– Çocuk Formu (DSM-5 Dissociative Symptoms Severity Scale–Child Form, DSS-5-CF), çocuk ve ergen popülasyonlarında dissosiyatif belirtilerin şiddetini ve sıklığını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama aracıdır. Bu ölçek, Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayınlanan Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı’nın beşinci baskısında (DSM-5) tanımlanan disosiyatif bozukluk spektrumunu kapsamaktadır. Ölçeğin Türkçe adaptasyon ve psikometrik özellikleri, Yalın Sapmaz ve arkadaşları tarafından 2017 yılında yayımlanan kapsamlı bir çalışma ile incelenmiştir. Bu çalışma, aracın Türk kültürüne uygunluğunu ve klinik kullanımda yüksek düzeyde güvenilir ve geçerli olduğunu göstermiştir.

Ölçek, özellikle çocuk psikiyatrisi alanında, travma öyküsü olan veya disosiyatif semptomlar gösteren genç hastaların klinik değerlendirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Disosiyatif belirtilerin erken teşhisi ve şiddetinin doğru ölçümü, uygun tedavi stratejilerinin belirlenmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

DSM-5, Disosiyasyon, Dissosiyatif Belirtiler, Çocuk Formu, Şiddet Ölçeği, Uyarlama, Psikometri.

Yazarlar

Ş. Yalın Sapmaz, D. Ergin, N. Şen Celasin, H. Özek Erkuran, D. Karaarslan, S. Öztekin, Ö. Aydemir, Sermin Yalın Yılmaz.

Amaç

DSM-5 Disosyatif Semptomlar Şiddet Ölçeği– Çocuk Formu’nun temel amacı, çocuk ve ergenlerde dissosiyatif belirtilerin varlığını, türünü ve bu belirtilerin şiddet düzeyini sistematik olarak ölçmektir. Ölçek, özellikle klinik ortamlarda disosiyatif bozuklukların taraması ve şiddetinin izlenmesi için tasarlanmıştır. Bu araç, klinisyenlere hastanın yaşadığı depersonalizasyon, derealizasyon, amnezi, kimlik karmaşası ve kimlik değişikliği gibi disosiyatif deneyimlerin ciddiyeti hakkında nicel veriler sunar.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk çocuk ve ergen popülasyonunda test etmek, kültürel geçerliliğini sağlamak ve böylece Türkiye’deki araştırmacılar ve klinisyenler için güvenilir bir değerlendirme aracı sunmaktır. Bu sayede, uluslararası tanı kriterlerine uygun bir şekilde disosiyasyonun değerlendirilmesi mümkün hale gelmiştir.

Yapı

Ölçek, DSM-5’te tanımlanan disosiyatif bozuklukların temel boyutlarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Bu yapı genellikle iki ana bileşen etrafında toplanır: Bilişsel-Duyusal Küme (Depersonalizasyon ve Derealizasyon) ve Kimlik Kümesi (Amnezi, Kimlik Karmaşası ve Kimlik Değişikliği). Ölçek, bireyin benlik ve gerçeklik algısındaki süreklilik ve bütünlük kaybını değerlendirir.

Ölçülen temel psikolojik yapı, bireyin düşünce, duygu, kimlik, bellek ve çevre algısı gibi normalde bütünleşik olan işlevleri arasındaki kopukluk veya süreksizlik olarak tanımlanan disosiyasyondur. Ölçek, bu semptomların şiddetini bir süreklilik üzerinde değerlendirerek, hem klinik hem de subklinik düzeydeki disosiyatif deneyimleri yakalamayı hedefler.

Geçerlik

Türkçe versiyonun geçerlik (Validity) çalışması, yapı geçerliği ve ölçüt geçerliği üzerine odaklanmıştır. Yalın Sapmaz ve arkadaşlarının 2017 tarihli çalışmasında, ölçeğin beklenen disosiyatif yapı ile tutarlı olduğu gösterilmiştir. Genellikle, geçerlik analizlerinde ölçeğin diğer disosiyatif belirti ölçekleri (örneğin, Çocuklar için Dissosiyatif Deneyimler Ölçeği – CADSS) ve travma ölçekleri ile pozitif ve anlamlı korelasyonlar gösterdiği bildirilmiştir.

Yapısal geçerlik analizleri, ölçek maddelerinin kuramsal olarak beklenen alt boyutlara yüklendiğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin gerçekten de DSM-5 disosiyatif semptomlarını ölçtüğünü desteklemektedir. Ayrıca, ölçeğin klinik tanı almış disosiyatif bozukluk grubunu, sağlıklı kontrol grubundan ve diğer ruhsal bozukluk gruplarından ayırt edebilme yeteneği (ayırt edici geçerlik) başarılı bulunmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (Reliability) analizleri, iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleriyle incelenmiştir. Türkçe adaptasyon çalışmasında, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa değeri) oldukça yüksek bulunmuştur, bu da ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin hem klinik hem de araştırma bağlamlarında tutarlı ölçümler yapma yeteneğine sahip olduğunu doğrular. Ayrıca, test-tekrar test güvenirliği analizleri, ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar verdiğini, yani kısa bir süre aralığında uygulandığında benzer puanlar ürettiğini göstermiştir. Bu bulgular, DSS-5-CF’nin çocuk ve ergen popülasyonunda güvenilir bir araç olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Türkçe adaptasyon sürecinde gerçekleştirilen Faktör Analizi, ölçeğin orijinal yapısını destekleyen bir model ortaya koymuştur. Orijinal İngilizce formda olduğu gibi, Türkçe formun da çok boyutlu bir yapıyı koruduğu görülmüştür. Genellikle Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, maddelerin klinik olarak anlamlı alt ölçeklere dağılımı incelenmiştir.

Çalışmalar, ölçeğin disosiyatif deneyimlerin farklı yönlerini temsil eden faktörlere ayrıldığını göstermiştir. Bu faktörler genellikle Depersonalizasyon/Derealizasyon ve Amnezi/Kimlik Değişikliği faktörleri olarak gruplanır. Faktör analizi sonuçları, Türk popülasyonunda dissosiyatif semptomların yapısının uluslararası literatürle uyumlu olduğunu ve ölçeğin yapısal geçerliliğinin güçlü olduğunu kanıtlamıştır.

Enstrüman Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale) veya Klinisyen tarafından uygulanan yarı yapılandırılmış görüşme formu şeklinde kullanılabilir (Orijinal ölçek genellikle klinik değerlendirme aracı olarak tasarlanmıştır).

Language Available: Türkçe (Turkish), İngilizce (Original)

Population Group: Klinik Popülasyon ve Toplum Örneklemi

Age Group: Çocuklar ve Ergenler (Genellikle 7-18 yaş aralığı)

Population Details: Klinik örneklemler genellikle travma öyküsü, kaygı bozuklukları, depresyon veya disosiyatif bozukluk tanısı olan çocuk ve ergenlerden oluşur. Adaptasyon çalışması Türk çocuk ve ergenler üzerinde yapılmıştır.

Test Methodology: Maddeler genellikle Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılarak puanlanır. Bireylerin belirli disosiyatif deneyimleri ne sıklıkla veya ne şiddette yaşadıkları sorulur. Derecelendirme sistemi 0’dan (hiçbir zaman) başlayarak 4’e veya 5’e (çok sık/çok şiddetli) kadar uzanabilir (Derecelendirme detayları orijinal kaynaktan alınamamıştır, ancak standart psikometrik uygulamalara göre bu aralıkta olduğu varsayılır).

Anahtar Kelimeler

Depersonalizasyon, Derealizasyon, Amnezi, Çocuk Psikolojisi, Travma, Klinik Değerlendirme, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş.

Affiliation Email addresses: Sermin Yalın Yılmaz (Sorumlu Yazar) için iletişim adresi mevcuttur.

Correspondence Address: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Sermin Yalın Yılmaz ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik veya klinik amaçlı kullanımlar için izin ve olası ücretlendirme bilgileri, sorumlu yazarın iletişim kanalı üzerinden edinilmelidir. Orijinal ölçeğin kullanımı için telif hakkı sahiplerinin (genellikle Amerikan Psikiyatri Birliği veya ölçeği geliştiren ekip) izni gerekebilir.

Bu ölçeğin orijinal PDF dökümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: dsm-5-dissociative-symptoms-severity-scale-child-form-toad.pdf

Kaynaklar

Yalın Sapmaz, Ş., Ergin, D., Şen Celasin, N., Özek Erkuran, H., Karaarslan, D., Öztekin, S., … & Aydemir, Ö. (2017). Validity and reliability of the Turkish version of the DSM-5 Dissociative Symptoms Severity Scale–Child Form. Journal of Trauma & Dissociation, 18(4), 624-634. https://doi.org/10.1080/15299732.2016.1252000

DSM-5 Disosyatif Semptomlar Şiddet Ölçeği– Çocuk Formu Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynağın kısıtlı olması nedeniyle bu alana eklenememiştir. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme detayları için yukarıda belirtilen Yalın Sapmaz ve arkadaşlarının 2017 tarihli makalesine veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.