DSM-5 Düzey 2 Yineleyici Düşünceler ve Davranışlar Ölçeği 11-17 Yaş Çocuk Formu

Özet

DSM-5 Düzey 2 Yineleyici Düşünceler ve Davranışlar Ölçeği 11-17 Yaş Çocuk Formu, DSM-5’te yer alan Düzey 2 Kesitsel Belirti Ölçütleri’nin bir parçası olarak, çocuk ve ergenlerdeki yineleyici düşünce ve davranış paternlerini değerlendirmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış (adaptasyon) bir psikometrik araçtır. Bu form, özellikle 11 ila 17 yaş aralığındaki bireylerin, obsesif-kompülsif ve ilgili bozuklukların temel boyutlarını taramak için tasarlanmıştır. Ölçek, sadece beş maddeden oluşmasına rağmen, yüksek iç tutarlılık ve güçlü bir geçerlilik yapısı sergileyerek klinik ve araştırma ortamlarında hızlı tarama imkanı sunmaktadır.

Uyarlama çalışması, Sapmaz, Erkuran ve Aydemir tarafından 2017 yılında gerçekleştirilmiş olup, Türk popülasyonunda psikiyatrik semptom taramasına önemli bir katkı sağlamaktadır. Ölçek, 5’li Likert ölçeği üzerinden derecelendirilmektedir, bu da semptom şiddetindeki nüansları yakalamayı mümkün kılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

DSM-5, Düzey 2, Yineleyici Düşünceler, Yineleyici Davranışlar, Obsesif-Kompülsif Bozukluk, Çocuk Psikiyatrisi, Ergenlik, Psikometrik Uyarlama, Tarama Ölçeği.

Yazarlar

Sapmaz, S. Y., Erkuran, H. Ö., Aydemir, Ö.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, 11-17 yaş grubundaki çocuk ve ergenlerde DSM-5 tanı sisteminde belirtilen yineleyici düşünce ve davranış semptomlarının şiddetini hızlı ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu tarama aracı, klinisyenlere, bireylerin yaşadığı tekrarlayıcı ve zorlayıcı semptomların düzeyini belirlemede yardımcı olmak üzere geliştirilmiştir.

Ölçek, orijinal DSM-5 Düzey 2 Kesitsel Belirti Ölçütleri’nin “Yineleyici Düşünceler ve Davranışlar” alanına odaklanmaktadır. Türkçe uyarlaması, Türk popülasyonunda psikiyatrik tarama ve araştırma süreçlerinde kullanılmak üzere geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ile desteklenmiştir, böylece uluslararası standartlara uygun bir ölçüm aracı sunulmuştur.

Yapı

Ölçek, yapı olarak Yineleyici Düşünceler ve Davranışlar boyutunu ölçmektedir. Bu yapı, genellikle Obsesif Kompülsif Bozukluk (OKB) spektrumu ile yakından ilişkilidir ve bireyin günlük işlevselliğini olumsuz etkileyen, tekrarlayıcı ve kontrol edilemeyen zihinsel süreçleri (düşünceler) veya motor eylemleri (davranışlar) içerir.

Ölçek toplam beş maddeden oluşmaktadır ve yapılan faktör analizleri sonucunda tek boyutlu bir yapıyı temsil ettiği doğrulanmıştır. Bu yapısal yaklaşım, DSM-5’in kesitsel değerlendirme mantığına uygun olarak, belirli bir semptom alanındaki şiddeti hızlıca saptamayı hedefler.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlilik analizleri, ölçülen yapıyı doğru bir şekilde temsil ettiğini gösteren güçlü sonuçlar ortaya koymuştur. Yapı geçerliliği kapsamında yapılan faktör analizinde, tek bir faktörün toplam varyansın %73.5 gibi yüksek bir oranını açıkladığı tespit edilmiştir. Bu oran, ölçeğin yapısal bütünlüğünün ve ölçülen kavramın tek boyutlu temsilinin yüksek olduğunu kanıtlamaktadır.

Ayırt edici geçerliliğini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilen ROC (Receiver Operating Characteristic) çözümlemesi sonuçları, ölçeğin klinik açıdan mükemmel bir performansa sahip olduğunu göstermiştir. ROC eğrisinin altında kalan alan (AUC) değeri 0.956 olarak saptanmıştır. Bu değer, ölçeğin klinik olarak anlamlı semptomlara sahip olan bireyleri, sağlıklı veya düşük semptomlu bireylerden ayırmada üstün bir hassasiyete sahip olduğunu ifade eder.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirlik düzeyleri, hem iç tutarlılık hem de zamana bağlı kararlılık açısından incelenmiş ve yüksek standartlarda olduğu belirlenmiştir.

• İç Tutarlılık (Cronbach Alfa): Ölçeğin maddeleri arasındaki iç tutarlılık, Cronbach alfa katsayısı ile değerlendirilmiş ve 0.910 olarak bulunmuştur. 0.90 üzerindeki bu değer, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek derecede homojen olduğunu ve güvenilir bir ölçüm sağladığını göstermektedir.
• Madde-Toplam Puan Korelasyonları: Ölçek maddelerinin toplam puan ile olan bağıntı katsayıları 0.674 ile 0.878 aralığında saptanmıştır. Bu yüksek korelasyonlar, her bir maddenin ölçek puanına anlamlı katkı sağladığını ve ölçek bütünlüğünün kuvvetli olduğunu teyit etmektedir.
• Test-Yeniden Test Güvenirliği: Ölçeğin zaman içindeki kararlılığını ölçen test-yeniden test bağıntı katsayısı (r) 0.928 olarak hesaplanmıştır. Bu sonuç, ölçeğin tekrar uygulamalarda tutarlı sonuçlar verdiğini ve zamana karşı kararlı olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen faktör analizi, ölçeğin beş maddesinin tek faktörlü bir yapı altında toplandığını açıkça göstermiştir. Bu tek faktör, ölçekteki varyansın %73.5’ini tek başına açıklamaktadır. Bu bulgu, ölçeğin çok kısa olmasına rağmen, yineleyici düşünce ve davranışlar yapısını psikometrik açıdan güçlü bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Tek faktörlü yapının yüksek varyans açıklaması, ölçeğin sadece birincil psikopatoloji boyutunu değil, aynı zamanda bu boyutun şiddetini de başarılı bir şekilde ölçme kapasitesine sahip olduğunu doğrulamaktadır. Bu yapı, ölçeğin klinik tarama aracı olarak etkinliğini pekiştirmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Öz bildirim veya Klinisyen tarafından değerlendirme (5 maddelik kısa form)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar ve Ergenler

Yaş Grubu: 11-17 Yaş

Popülasyon Detayları: Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması, klinik ve genel popülasyon örneklemleri üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Ölçek, toplam 5 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme, 5’li Likert ölçeği kullanılarak yapılmaktadır. Derecelendirme aralığı 0 (yok) ile 4 (aşırı) arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Özellikler, Cronbach Alfa, Test-Yeniden Test, ROC Çözümlemesi, Varyans Açıklama, Madde Analizi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Şermin YALIN SAPMAZ

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makale referansında belirtilen ilgili kurum adresi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması ve psikometrik özellikleri 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretlendirme koşulları hakkında bilgi almak üzere sorumlu yazar (Şermin YALIN SAPMAZ) ile doğrudan e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

Uyarlama çalışmasının orijinal makalesine ait PDF dosyası, ilgili dergi bağlantısı üzerinden erişilebilir.

Kaynaklar

Sapmaz, S. Y., Erkuran, H. Ö., ve Aydemir, Ö. (2017). DSM-5 Düzey 2 Yineleyici Düşünceler ve Davranışlar Ölçeği Çocuk Formunun Türkçe geçerliliği ve güvenilirliği. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 18, 107-113. doi: 10.5455/apd.231584

Makalenin orijinal PDF bağlantısına şu adresten ulaşılabilir: anadolupsikiyatri.net.

Ölçeğin orijinal PDF formu ise şuradan indirilebilir: dsm-5-duzey-2-yineleyici-dusunceler-ve-davranislar-olcegi-11-17-yas-cocuk-formu-toad.pdf

DSM-5 Düzey 2 Yineleyici Düşünceler ve Davranışlar Ölçeği 11-17 Yaş Çocuk Formu Maddeleri

Ölçek, toplam beş maddeden oluşmaktadır. Kaynak metinde ölçeğin maddeleri açıkça belirtilmemiştir. Ancak maddeler, bireyin yineleyici düşünce ve davranışlarının sıklığı ve şiddetini 5’li Likert tipi bir ölçekte (0=yok, 4=aşırı) değerlendirmeye yöneliktir.