Doloplus 2 Ölçeği

Özet

Doloplus 2 Ölçeği, sözel olarak iletişim kurmakta zorluk çeken veya bilişsel yetersizliği bulunan hastalarda ağrının davranışsal ve gözlemsel olarak değerlendirilmesi amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması, özellikle geriatrik hastalar popülasyonunda ağrı değerlendirmesinin zorlukları göz önüne alınarak gerçekleştirilmiştir. Bu adaptasyon çalışması, 2020 yılında Cüneyt Şen tarafından yürütülmüş olup, ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik özelliklerini saptamayı amaçlamıştır. Doloplus 2, klinik ortamlarda hemşireler ve diğer sağlık profesyonelleri tarafından sıklıkla kullanılan, gözlem temelli bir ağrı değerlendirme aracıdır.

Ölçek, hastanın hareket, davranış, fizyolojik tepkiler ve sosyal etkileşimler gibi çeşitli alanlardaki tepkilerini puanlayarak ağrının şiddetini dolaylı yoldan ölçmeye olanak tanır. Orijinal ölçek, özellikle non-verbal popülasyonlarda ağrının doğru teşhis ve yönetimi için kritik bir öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Ağrı değerlendirmesi, Bilişsel yetersizlik, Geriatrik hastalar, Doloplus 2 Ölçeği, Ölçek uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Davranışsal ağrı.

Yazarlar

Cüneyt ŞEN (Türkçe Uyarlama Sorumlu Yazarı).

Amaç

Doloplus 2 Ölçeği’nin temel amacı, sözel iletişim kurma yeteneği sınırlı olan bireylerde, özellikle demans veya ciddi bilişsel yetersizlik nedeniyle ağrılarını ifade edemeyen geriatrik hastalar popülasyonunda, ağrının varlığını ve şiddetini sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, gözlemlenebilir davranışsal göstergeleri kullanarak subjektif ağrı deneyimini objektif hale getirmeyi hedefler.

Türkçe uyarlama çalışması (Şen, 2020), ölçeğin kültürlerarası adaptasyonunu tamamlayarak, Türkiye’deki klinik uygulayıcıların bilişsel yetersizliği olan yaşlı hastalarda güvenilir ve geçerli bir ağrı değerlendirmesi yapabilmesini sağlamayı amaçlamıştır. Bu adaptasyon, Türkçe konuşan popülasyonun kültürel ve dilsel özelliklerine uygunluğunu test etmeyi kapsamıştır.

Yapı

Doloplus 2 Ölçeği, ağrının üç temel boyutta gözlemlenen davranışsal tezahürlerini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Bu boyutlar genellikle Somatik reaksiyonlar, Psikomotor reaksiyonlar ve Psikososyal reaksiyonlar olarak kategorize edilir. Ölçek, toplamda 10 madde üzerinden değerlendirme yaparak, her bir maddenin sıfır (yok) ile üç (şiddetli) arasında puanlandığı dörtlü bir derecelendirme sistemini kullanır.

Ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı, bireyin sözel olarak ifade edemediği ağrı deneyimine ilişkin gözlemlenebilir tepkilerdir. Bu tepkiler arasında duruş değişiklikleri, yüz ifadeleri, uyku düzeni, iletişim zorlukları ve sosyal etkileşimde azalma gibi unsurlar bulunur. Bu yapı, özellikle demans gibi nörodejeneratif hastalıklardan etkilenen yaşlılarda ağrı yönetiminin temelini oluşturur.

Geçerlik

Doloplus 2 Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon çalışması, geçerlik çalışmalarını içermekle birlikte, özetlenen kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir. Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı (bu durumda non-verbal ağrıyı) ne derece doğru ölçtüğünün kanıtlanması sürecidir.

Uyarlama çalışmasında genellikle içerik geçerliği (uzman görüşleri), yapı geçerliği (faktör analizi) ve kriter geçerliği (eş zamanlı olarak kabul edilmiş diğer ağrı ölçekleri ile karşılaştırma) yöntemleri kullanılır. Şen (2020) tarafından yürütülen yüksek lisans tezi, bu psikometrik özellikleri bilişsel yetersizliği olan geriatrik hastalar örnekleminde araştırmıştır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte spesifik güvenirlik değerleri sunulmamış olsa da, adaptasyon çalışmasının temel hedeflerinden biri güvenilirliği tespit etmektir. Güvenirlik, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler yapabilme yeteneğini ifade eder.

Güvenirlik analizleri genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenirliği (ölçümlerin zaman içinde tutarlılığı) yöntemlerini kapsar. Bu tür gözlem temelli ölçeklerde ayrıca gözlemciler arası güvenirlik (farklı uygulayıcıların aynı hastayı benzer şekilde puanlaması) de kritik öneme sahiptir ve Türkçe adaptasyon çalışmasının bu unsurları incelemiş olması beklenir.

Faktör Analizi

Doloplus 2 Ölçeği’nin orijinal yapısı, ağrının farklı boyutlarını temsil eden maddelerden oluşur. Türkçe adaptasyon çalışmasında (Şen, 2020), ölçeğin faktör yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olup olmadığını belirlemek amacıyla faktör analizi yapılması gerekmektedir.

Faktör analizi, ölçek maddelerinin hangi temel boyutlar altında toplandığını göstererek, ölçeğin teorik yapısının ampirik olarak doğrulanmasına yardımcı olur. Başarılı bir faktör analizi, Doloplus 2’nin ölçtüğü somatik, psikomotor ve psikososyal reaksiyonlar ayrımının Türkçe formda da korunduğunu teyit eder.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Gözlem temelli davranışsal ağrı değerlendirmesi ölçeği. Uygulayıcı, hastanın davranışlarını belirli bir süre gözlemleyerek puanlama yapar.

Mevcut Diller: Türkçe, Fransızca (Orijinal dil).

Popülasyon Grubu: Geriatrik hastalar (Özellikle bilişsel yetersizliği olan bireyler).

Yaş Grubu: Yaşlı yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Sözel olarak ağrıyı ifade edemeyen veya bilişsel yetersizliği (demans, zihinsel engel vb.) bulunan yaşlı hastalar.

Test Metodolojisi: 10 maddelik ölçekte her bir madde 0’dan 3’e kadar puanlanır. Toplam puan, hastanın ağrı şiddetini gösterir ve klinik karar verme sürecinde kullanılır.

Anahtar Kelimeler

Davranışsal ağrı, Non-verbal ağrı, Yaşlı bakımı, Psikometri, Uyarlama çalışması, Doloplus 2 Ölçeği, Demans.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Doloplus 2 Ölçeği’nin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması 2020 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin klinik veya akademik amaçlı kullanımı için orijinal geliştiricilerinden izin alınması gerekmektedir. Türkiye’deki adaptasyon çalışması, bir yüksek lisans tezi kapsamında yapılmıştır. Ticari ücret ve izin bilgileri için sorumlu yazar Cüneyt ŞEN ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Şen, C. (2020). Bilişsel yetersizliği olan geriatrik hastaların ağrı değerlendirmesinde “Doloplus 2” Ölçeğinin Türkçe geçerlik güvenirlik çalışması [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi, İzmir.

Bu çalışmanın orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: bilissel-yetersizligi-olan-geriatrik-hastalarin-agri-degerlendirmesinde-doloplus-2-olcegi-toad.pdf

Doloplus 2 Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, bu kaynak içerikte sunulmamıştır. Doloplus 2 Ölçeği genellikle 10 maddeden oluşur ve maddeler aşağıdaki davranışsal kategorileri kapsar:

• Sözel İletişim (İnleme, bağırma, sözcük tekrarları)
• Vücut Duruşu (Bükülme, kasılma)
• Yüz İfadesi (Kaş çatma, grimace)
• Motor Aktivite (Huzursuzluk, hareket kısıtlılığı)
• Sosyal Etkileşim (İçe kapanma, reddetme)

Her bir madde, gözlem süresi boyunca gözlenen davranışın sıklığına veya şiddetine göre puanlanır (0=Yok, 1=Hafif, 2=Orta, 3=Şiddetli).