Doğurganlık Sorunu Envanteri

Özet

İnfertilite, çiftler üzerinde derin psikolojik ve sosyal stres yaratan önemli bir yaşam krizidir. Doğurganlık Sorunu Envanteri (DSE), infertilite sorunu yaşayan bireylerin yaşadığı kaygı, sosyal baskı ve ilişkisel zorlukların boyutlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu envanterin Türkçe formu, Semra Gün (2017) tarafından yüksek lisans tezi kapsamında Türkiye popülasyonuna uyarlanmış ve geçerlik ile güvenirlik çalışmaları tamamlanmıştır. Envanter, infertiliteye bağlı cinsel, sosyal ve ilişkisel kaygıların yanı sıra ebeveyn olma ihtiyacının ve çocuksuz yaşamı reddetme eğiliminin ölçülmesinde güçlü bir araç olarak hizmet vermektedir.

DSE, toplam 46 maddeden ve beş alt boyuttan oluşmaktadır. Derecelendirme, 6’lı Likert tipi bir ölçek kullanılarak yapılmakta olup, yüksek puanlar infertilite sorununa bağlı yüksek düzeyde psikolojik sıkıntıyı işaret etmektedir. Envanterin genel Cronbach alpha değeri 0.926 olarak hesaplanmıştır, bu da ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Doğurganlık Sorunu Envanteri, İnfertilite, Psikolojik Stres, Cinsel Kaygı, Sosyal Kaygı, Ebeveyn Olma İhtiyacı, Güvenirlik, Faktör Analizi.

Yazarlar

Semra Gün (Uyarlayan)

Amaç

Doğurganlık Sorunu Envanteri’nin (DSE) temel amacı, infertilite tanısı almış bireylerin ve çiftlerin yaşadığı psikososyal stresi ve buna bağlı kaygı düzeylerini sistematik bir şekilde ölçmektir. İnfertilite tedavisinin psikolojik yönlerini değerlendirmede ve bu bireylere yönelik uygun psikolojik destek programlarının geliştirilmesinde kritik veriler sağlamaktadır.

Türkçe formunun uyarlanması, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında infertilite kaynaklı psikolojik yükün geçerli ve güvenilir bir şekilde belirlenmesini sağlamayı hedeflemiştir. Bu, özellikle cinsel işlev bozuklukları, sosyal geri çekilme ve ilişkisel gerginlik gibi infertilite ile yakından ilişkili olan spesifik kaygı alanlarının tespitine olanak tanır.

Yapı

DSE, infertilite deneyiminin çok boyutlu doğasını yakalamak üzere tasarlanmış 5 ana faktörden oluşan karmaşık bir yapıyı ölçmektedir. Bu faktörler, bireyin infertiliteye verdiği duygusal, sosyal ve cinsel tepkileri kapsamaktadır. Ölçek, infertilite kaynaklı stresi yalnızca genel bir skorla değil, aynı zamanda spesifik alt alanlarda detaylı bir profil sunarak değerlendirir.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapılar, bireyin ebeveynlik arzusunun yoğunluğundan (Ebeveyn Olma İhtiyacı) çift ilişkilerindeki gerginliğe (İlişkiler Kaygısı) kadar geniş bir yelpazede yer alır. Bu çok faktörlü yapı, klinisyenlerin müdahale stratejilerini hastanın en çok zorlandığı alana odaklamasına yardımcı olmaktadır.

Geçerlik

Doğurganlık Sorunu Envanteri’nin Türkçe formunun yapı geçerliği, gelişmiş istatistiksel yöntemler kullanılarak incelenmiştir. Yapılan analizlerde, ölçeğin teorik olarak öngörülen beş faktörlü yapıyı desteklediği gösterilmiştir.

Faktör analizi, ölçek maddelerinin alt boyutlarına olan uygun dağılımını doğrulamak amacıyla Principal Component faktör çıkarma yöntemi ve Promax faktör döndürme yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu yöntemler, maddelerin ilgili faktörlere yüksek yükler verdiğini ve ölçeğin yapısal olarak tutarlı olduğunu ortaya koymuştur.

Güvenirlik

DSE’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ölçümleri olan Cronbach alpha katsayısı üzerinden değerlendirilmiştir. Envanterin genelinin hesaplanan Cronbach alpha değeri 0.926 gibi oldukça yüksek bir değere sahiptir, bu da ölçeğin mükemmel bir iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Alt ölçeklerin güvenirlik düzeyleri ise şu şekildedir:

• Cinsel Kaygı: 0.813 (Çok yüksek güvenirlik)
• Sosyal Kaygı: 0.797 (Yüksek güvenirlik)
• Çocuksuz Yaşamın Reddi: 0.693 (Orta düzey güvenirlik)
• Ebeveyn Olma İhtiyacı: 0.655 (Orta düzey güvenirlik)
• İlişkiler Kaygısı: 0.645 (Orta düzey güvenirlik)

Bu sonuçlar, ölçeğin hem bütün olarak hem de alt boyutlar bazında infertiliteye bağlı kaygıları ölçmede yeterli düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

DSE’nin yapısal modelini belirlemek amacıyla gerçekleştirilen faktör analizi, Principal Component faktör çıkarma tekniği kullanılarak yapılmıştır. Bu teknik, varyansı en iyi açıklayan faktörlerin belirlenmesine odaklanmıştır.

Faktör döndürme aşamasında ise, faktörler arasındaki korelasyonların varlığı göz önünde bulundurularak Promax döndürme yöntemi tercih edilmiştir. Bu analizler sonucunda ölçeğin 46 maddeyi kapsayan ve beş temel faktörden oluşan yapısı doğrulanmıştır. Bu beş faktör, infertilite stresinin farklı boyutlarını birbirinden ayrıştırarak ölçmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 46 maddeden oluşan, 5 faktörlü envanter.

Kullanılabilir Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: İnfertilite sorunu yaşayan bireyler/çiftler.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, infertilite tanısı almış çiftler üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: 6’lı Likert tipi derecelendirme (1= kesinlikle katılmıyorum – 6= kesinlikle katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçek, İnfertilite Stresi, Evlilik Terapisi, Principal Component Analizi, Promax Döndürme, Sağlık Psikolojisi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar (Uyarlama): Semra Gün

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir (Tez çalışması sırasında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2017 yılında tamamlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için uyarlama çalışmasını yapan sorumlu yazar (Semra Gün) veya Ege Üniversitesi ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF formu aşağıdaki adresten indirilebilir:

dogurganlik-sorunu-envanteri-toad.pdf

Kaynaklar

1. Gün, S. (2017). Doğurganlık Sorunu Envanteri’nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
2. Doğurganlık Sorunu Envanteri PDF Bağlantısı (toad.halileksi.net)

Doğurganlık Sorunu Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek 46 madde ve beş faktörden oluşmaktadır:

• Cinsel kaygı (10 madde): İnfertilite problem nedeniyle cinsel ilişkiden zevk alamadığımı düşünüyorum.
• Ebeveyn olma ihtiyacı (13 madde): Hamilelik ve doğum, çiftlerin ilişkisindeki en önemli iki olaydır.
• Sosyal kaygı (8 madde): Çocuklar hakkında bana soru sorulması beni rahatsız etmez.
• Çocuksuz yaşamın reddi (9 madde): Çocuğu olmayan çiftler çocuğu olanlar kadar mutludur.
• İlişkiler kaygısı (6 madde): Eşim kısırlık sorununun beni nasıl etkilediğini anlamıyor.