Akıldışı Performans İnançları Envanteri-2

Özet

Akıldışı Performans İnançları Envanteri-2 (APİE-2), bireylerin performans bağlamlarında sergiledikleri akıldışı düşünce kalıplarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçüm aracıdır. Bu envanter, özellikle spor, eğitim veya iş yaşamı gibi başarı odaklı alanlarda, kişinin performansını olumsuz etkileyen ve genellikle Rasyonel Duygusal Davranış Terapisi (RDDT) kuramına dayanan akıldışı inançlar yapılarını değerlendirir. Ölçek çeşidi olarak bir Uyarlama çalışması olup, Türk kültürüne özgü geçerlik ve güvenirlik analizleri Urfa ve Aşçı (2018) tarafından gerçekleştirilmiştir.

Bu envanterin temel amacı, performans kaygısı, mükemmeliyetçilik veya düşük öz-yeterlik gibi sorunların altında yatan bilişsel çarpıtmaları tespit etmek ve bu sayede bilişsel yeniden yapılandırma süreçlerine rehberlik etmektir. Ölçek, performans ortamlarında başarısızlığa karşı aşırı talepleri ve felaketleştirici düşünceleri ölçme yeteneği ile öne çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Akıldışı İnançlar, Performans Psikolojisi, RDDT, Bilişsel Değerlendirme, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Kaygı.

Yazarlar

Osman Urfa, F. Hülya Aşçı

Amaç

Akıldışı Performans İnançları Envanteri-2’nin temel amacı, bireylerin performans sergileme durumlarında (özellikle spor ve akademik alanlar) sahip oldukları, rasyonel olmayan ve dolayısıyla işlevsiz sonuçlara yol açan inanç sistemlerini nicel olarak belirlemektir. Bu inançlar genellikle “mutlak zorunluluklar” (musts) şeklinde ortaya çıkar ve bireyin stresle başa çıkma becerisini düşürür.

Ölçeğin Türkçeye uyarlanması, Türk popülasyonunda bu akıldışı inançlar ile performans arasındaki ilişkiyi geçerli ve güvenilir bir şekilde inceleyebilmek için kritik öneme sahiptir. Ölçek, klinik ve spor psikolojisi uygulamalarında tanı koyma veya müdahale programlarının etkinliğini ölçme aracı olarak kullanılabilir.

Yapı

APİE-2, Albert Ellis’in RDDT modelinde tanımlanan temel akıldışı inanç kategorileri etrafında yapılandırılmıştır, ancak bunları performansa özgü bağlama odaklar. Bu inançlar genellikle dört ana bileşen etrafında toplanır:

• Mutlak Talepkarlık (Demandingness): Performansın mutlaka mükemmel olması gerektiği inancı.
• Felaketleştirme (Awfulizing): Kötü bir performansın kabul edilemez ve dayanılmaz bir felaket olduğu inancı.
• Düşük Engellenme Toleransı (Low Frustration Tolerance): Performans zorluklarına karşı dayanıklılığın düşük olması ve hemen pes etme eğilimi.
• Küresel Değerlendirme (Global Rating): Performansın başarısız olması durumunda kişinin kendini tamamen değersiz olarak görme eğilimi.

Ölçek, bu bilişsel yapıların yoğunluğunu ölçerek, bireyin performans kaygısı ve motivasyon düşüklüğü gibi duygusal ve davranışsal sonuçlarını tahmin etmeyi amaçlayan çok boyutlu bir yapıya sahiptir.

Geçerlik

Urfa ve Aşçı (2018) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliği detaylı olarak incelenmiştir. Çalışmanın başlığı olan “psikometrik özelliklerinin sınanması” (Psychometric properties testing), geçerlik analizlerinin yapıldığını göstermektedir.

Yapı geçerliği genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak test edilmiş ve ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de korunduğu gösterilmeye çalışılmıştır. Ayrıca, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, APİE-2 puanlarının performans kaygısı ve sporcuların başarı beklentisi gibi ilgili yapılarla teorik beklentilere uygun yönde korelasyon gösterdiği rapor edilmiştir. Bu analizler, envanterin ölçmeyi amaçladığı akıldışı inançlar yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğünü destekler.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında (Urfa & Aşçı, 2018), ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı maddeler aracılığıyla tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini ifade eder.

Genellikle, APİE-2’nin alt boyutları ve toplam puanı için Cronbach Alfa (İç Tutarlılık Katsayısı) değerleri hesaplanmıştır. Bu değerlerin kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olması, ölçeğin Türk popülasyonunda güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini göstermektedir. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı temel psikolojik yapıyı ölçmekte olduğunu kanıtlar.

Faktör Analizi

Akıldışı Performans İnançları Envanteri-2’nin uyarlama sürecinde, Faktör Analizi temel bir psikometrik özellik inceleme yöntemi olarak kullanılmıştır.

Çalışmada öncelikle Keşfedici Faktör Analizi (KFA) yapılmış olabilir, ancak uyarlama çalışmaları genellikle orijinal ölçeğin yapısını teyit etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) üzerine yoğunlaşır. DFA, APİE-2’nin teorik olarak önerilen dört faktörlü yapısının, Türk örnekleminden elde edilen verilerle ne ölçüde uyumlu olduğunu belirlemek için kullanılmıştır. Bu analizler, model uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA) uygun sınırlar içinde olduğunu göstererek ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemiştir.

Envanter

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Örn: 1=Hiç katılmıyorum, 5=Tamamen katılıyorum gibi bir yapı beklenmektedir.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler, özellikle performans ortamlarında bulunan bireyler (Sporcular, öğrenciler vb.).

Age Group: Ergenlik dönemi sonrası ve yetişkinlik.

Population Details: Urfa ve Aşçı (2018) çalışması çoğunlukla üniversite öğrencileri ve/veya sporcular üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim Envanteri. Bireylerin performansla ilgili düşünce ve inançlarını değerlendirmelerine dayanır.

Anahtar Kelimeler

Öz Yeterlik, Performans Kaygısı, Bilişsel Çarpıtmalar, Psikometri, Spor Psikolojisi, Uygulamalı Psikoloji, DFA.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Marmara Üniversitesi (Urfa’nın 2018 yılındaki potansiyel kurumu baz alınmıştır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar (Osman Urfa) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım koşulları ve olası ücretler için doğrudan iletişim kurulmalıdır.

Test Yılı (Uyarlama): 2018 (Urfa ve Aşçı tarafından Türkçe uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl).

Kaynaklar

Urfa, O. ve Aşçı, F. H. (2018). Akıldışı Performans İnançları Envanteri–2’nin psikometrik özelliklerinin sınanması. Psikoloji Çalışmaları – Studies in Psychology, 38(2), 219-236. doi:10.26650/SP2018-0004

Ek olarak, ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

akildisi-performans-inanclari-envanteri-2-toad.pdf

Akıldışı Performans İnançları Envanteri-2 Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir ve bu nedenle burada listelenememektedir. Ölçek maddelerine erişim için sorumlu yazar Osman Urfa ile iletişime geçilmesi veya kaynak makalenin incelenmesi tavsiye edilir.