Alkol Bağımlılığı Sorunu Olanların Çocuklarının Yaşamsal Rolleri Ölçeği

Özet

Alkol Bağımlılığı Sorunu Olanların Çocuklarının Yaşamsal Rolleri Ölçeği (ABSOÇYRÖ), ebeveynleri alkol bağımlılığı sorunu yaşayan çocukların, aile sistemleri içinde geliştirdikleri işlevsel olmayan psikososyal rolleri değerlendirmek amacıyla uyarlanmış bir psikometri aracıdır. Bu ölçek, özellikle alkolizmin yarattığı kaotik ortamda hayatta kalmak ve aile dengesini korumak için çocukların üstlendiği “kahraman,” “günah keçisi,” “kayıp çocuk” veya “maskot” gibi tipik rolleri ölçmeyi hedefler. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Küliğ ve Engin (2017) tarafından gerçekleştirilmiş olup, Türk popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik standartlarını sağlamayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Alkol bağımlılığı, Alkoliklerin Çocukları, Yaşamsal Roller, Aile Sistemleri, Psikometri, Uyarlama, Bağımlılık

Yazarlar

Derya Küliğ, E. Engin

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, alkol bağımlılığı olan ebeveynlerin çocuklarının (ABOÇ), adaptasyon mekanizmaları olarak geliştirdikleri spesifik ve kalıplaşmış davranışsal rolleri (yaşamsal rolleri) tespit etmektir. Bu rollerin tespiti, klinik uygulamalarda bu bireylere yönelik uygun terapötik müdahalelerin planlanması açısından büyük önem taşımaktadır.

Bu araç aynı zamanda, alkol bağımlılığının aile dinamikleri üzerindeki yıkıcı etkilerini ve çocukların psikolojik gelişimini nasıl şekillendirdiğini bilimsel olarak incelemeye olanak tanır. Ölçek, çocukların üstlendikleri rollerin şiddetini ve yaygınlığını nicel verilerle ortaya koyarak, alanda yapılan araştırmalara güçlü bir zemin sunmaktadır.

Yapı

Ölçek, aile sistemleri teorisi ve bağımlılık psikolojisi literatüründe yaygın olarak kabul gören, alkolik ailelerde çocukların üstlendiği rol kavramına dayanmaktadır. Bu roller genellikle ailenin işlevsizliğini telafi etme çabası olarak ortaya çıkar ve çocuğun kendi doğal gelişimini engeller. Ölçeğin ölçtüğü temel yapılar, genellikle “Kahraman (Hero),” “Günah Keçisi (Scapegoat),” “Kayıp Çocuk (Lost Child)” ve “Maskot (Mascot)” gibi alt boyutlardan oluşmaktadır.

Bu roller, çocuğun duygusal ihtiyaçlarını bastırmasına ve dış dünyaya karşı belirli bir cephe oluşturmasına neden olur. Ölçek, bu uyumsuz başa çıkma stratejilerini ve bunlara eşlik eden psikolojik semptomları ölçerek, alkol bağımlısı ebeveynlerin çocuklarının yaşadığı iç çatışmaları ve adaptasyon zorluklarını anlamlandırmayı sağlamaktadır.

Geçerlik

Küliğ ve Engin (2017) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkçe formunun yapısal geçerlilik özelliklerinin belirlenmesine odaklanılmıştır. Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliliği sağlanmış, ardından yapı geçerliğini incelemek üzere genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısını koruduğu ve maddelerin ilgili alt boyutlara yeterli düzeyde yüklendiği gösterilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin Türk kültüründeki bireylerin yaşamsal rollerini ölçme konusunda geçerli bir araç olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık katsayılarının (genellikle Cronbach Alfa) hesaplanması yoluyla gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin hem genel toplam puanı hem de her bir alt boyutu için yüksek düzeyde iç tutarlılık katsayıları elde edilmiştir. Bu durum, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin farklı zamanlarda ve farklı örneklemlerde uygulandığında benzer sonuçlar verme kapasitesinin güçlü olduğunu işaret eder. Bu, ABSOÇYRÖ’nün klinik ve araştırma ortamlarında stabil ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Alkol Bağımlılığı Sorunu Olanların Çocuklarının Yaşamsal Rolleri Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması sırasında, ölçeğin orijinal yapısının korunup korunmadığını test etmek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamış ve belirlenen yaşamsal rollerin birbirinden bağımsız, ancak ilgili yapılar olduğunu göstermiştir.

Araştırmacılar, faktör analizini kullanarak ölçekten elde edilen faktör sayısının ve faktörlerin içerdiği maddelerin, orijinal ölçeğin teorik çerçevesiyle uyumlu olduğunu teyit etmişlerdir. Bu psikometrik işlem, ölçeğin yapısal geçerliğinin temel dayanağını oluşturmaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe, (Orijinal dil muhtemelen İngilizce veya başka bir Avrupa dilidir).

Popülasyon Grubu: Alkol bağımlılığı sorunu olan ebeveynlerin çocukları.

Yaş Grubu: Genellikle ergenler ve yetişkin ABOÇ bireyleri.

Popülasyon Detayları: Klinik ve non-klinik örneklemlerden oluşan, alkol bağımlısı ebeveynlere sahip bireyler.

Test Metodolojisi: Likert tipi derecelendirme (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak uyarlama çalışmaları genellikle orijinal formatı korur).

Anahtar Kelimeler

Yaşamsal Rol, Aile İçi Şiddet, Güvenirlik, Geçerlilik, Başa Çıkma Mekanizmaları, Psikososyal Gelişim, Faktör Analizi

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: [email protected] (Derya Küliğ)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Derya Küliğ ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl 2017‘dir.

Ölçekle ilgili orijinal akademik makale (Küliğ & Engin, 2017), Bağımlılık Dergisi‘nde yayımlanmıştır ve erişim bilgileri Referanslar bölümünde sunulmuştur.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: alkol-bagimliligi-sorunu-olanlarin-cocuklarinin-yasamsal-rolleri-olcegi-toad.pdf

Referanslar

1. Küliğ, D., & Engin, E. (2017). Alkol Bağımlılığı Sorunu Olanların Çocuklarının Yaşamsal Rolleri Ölçeğinin geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Bağımlılık Dergisi, 18 (3), 80-89.

[quads id=5]

Alkol Bağımlılığı Sorunu Olanların Çocuklarının Yaşamsal Rolleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Kullanım ve maddelere erişim için sorumlu yazar Derya Küliğ ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.