Doğum Sonu Hemşirelik Bakımını Değerlendirme Ölçeği

Özet

Doğum Sonu Hemşirelik Bakımını Değerlendirme Ölçeği (DSHBDÖ), Yıldız-Eryılmaz (1999) tarafından doktora tezi kapsamında geliştirilmiş, doğum sonu dönemde annelere sunulan hemşirelik bakımı kalitesini ve etkinliğini ölçmeyi amaçlayan özgün bir ölçektir. Ölçek, hemşirelerin uyguladığı girişimleri ve annelerin algıladığı bakımı değerlendiren iki paralel formdan oluşmaktadır. Ölçeğin yapısal olarak Bakım ve Eğitim olmak üzere iki temel alt boyutu bulunmaktadır. Yüksek iç tutarlılık (Cronbach Alfa > .88) ve faktör analizi ile desteklenen geçerlik bulgularına sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Doğum Sonu Bakım, Hemşirelik Bakımı Kalitesi, Ölçek Geliştirme, Faktör Analizi, Cronbach Alfa, Bakım Yöntemi (Pathway).

Yazarlar

Yıldız- Eryılmaz, H.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, doğum sonu hastane süreçlerinde annelere sunulan hemşirelik hizmetlerinin kapsamını, kalitesini ve yeterliliğini sistematik olarak değerlendirmektir. Bu değerlendirme, hemşirelerin uyguladığı standart bakım girişimlerini ve annelerin bu hizmetlerden duyduğu memnuniyeti ve algıladığı faydayı ölçmeyi içerir.

Ölçek aynı zamanda, uygulanan spesifik bakım yöntemlerinin (pathway) doğum sonrası dönemdeki anne sağlığı ve bakım sonuçları üzerindeki etkilerini bilimsel olarak belirlemek üzere tasarlanmıştır. Elde edilen veriler, hemşirelik bakımı uygulamalarının standardize edilmesi ve sürekli iyileştirilmesi için önemli bir geri bildirim mekanizması sunar.

Yapı

Doğum Sonu Hemşirelik Bakımını Değerlendirme Ölçeği, faktör analizi sonuçlarına göre iki ana yapısal alt boyutta toplanmıştır. Ölçek, bu iki boyutta toplam 45 maddeden oluşmakta ve hemşireler ile anneler için ayrı ayrı kullanılabilen paralel formlara sahiptir.

• BAKIM Alt Boyutu: Bu alt boyut, doğrudan klinik hemşirelik girişimleri, fiziksel bakım, tıbbi prosedürlerin uygulanması ve annenin iyileşme sürecine yönelik pratik destek hizmetleriyle ilgili maddeleri içermektedir.
• EĞİTİM Alt Boyutu: Bu alt boyut, doğum sonrası dönemde annenin ve ailesinin ihtiyaç duyduğu sağlık eğitimleri, taburculuk öncesi bilgilendirme, emzirme danışmanlığı ve öz bakım konularında verilen eğitim hizmetlerinin kalitesini ölçmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliği, istatistiksel analiz tekniklerinden en sık kullanılan yöntem olan “Varimax Rotated Factor Matrix Analysis” (Varimax Döndürmeli Faktör Matris Analizi) kullanılarak test edilmiştir. Bu yöntem, maddelerin kuramsal olarak beklenen alt boyutlar altında gruplanıp gruplanmadığını incelemiştir.

Yapılan analizlerde, hem hemşire hem de anne formlarındaki maddelerin, kendi aralarında yüksek ilişki göstererek iki ana faktörde (Bakım ve Eğitim) toplandığı tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı iki temel yapıyı başarıyla temsil ettiğini ve yapı geçerliliğinin sağlandığını göstermektedir.

Güvenirlik

DSHBDÖ’nün güvenirliği, iç tutarlılık yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. İç tutarlılık katsayısı olarak, psikometrik çalışmalarda güvenilirliğin temel göstergesi kabul edilen Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır.

Analiz sonuçları, ölçeğin her iki formu için de mükemmel düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamıştır:

• Hemşirelerle ilgili olan 45 maddeli ölçek formunda Cronbach Alfa katsayısı: .96.
• Doğum Sonu annelerle ilgili olan 45 maddelik ölçek formunda Cronbach Alfa katsayısı: .88.

Bu yüksek katsayılar, ölçek maddelerinin tutarlı ve güvenilir bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme aşamasında, yapısal ayrıştırmayı sağlamak amacıyla Varimax döndürme tekniği kullanılmıştır. Bu teknik, ölçekteki 45 maddenin iki temel faktöre ayrılmasını sağlamıştır.

İstatistiksel olarak yüksek ilişki gösteren maddeler, iki ayrı küme halinde toplanmıştır:

1. Birinci Faktör (BAKIM): Bu faktör, doğrudan hemşirelik bakımı girişimleri ile ilgili tüm maddeleri kapsamış ve ölçeğin en büyük alt boyutunu oluşturmuştur.
2. İkinci Faktör (EĞİTİM): Bu faktör, doğum sonrası dönemde sunulan bilgi verme ve eğitim hizmetleriyle ilgili maddeleri içermiştir.

Bu iki faktörlü yapı, doğum sonrası hemşirelik bakımının hem uygulama hem de bilgi aktarımı yönünden kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesine olanak tanımaktadır.

Enstrüman

Test Type: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: 45 maddeden oluşan, 4’lü Likert tipi derecelendirme ölçeği (Paralel formlar mevcuttur).

Language Available: Türkçe

Population Group: Doğum Sonu Anneler ve Doğum Sonu Servislerinde Çalışan Hemşireler.

Age Group: Yetişkin Popülasyon.

Population Details: Ölçek, Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde yürütülen doktora tezi kapsamında Türkiye’deki klinik ortamda geliştirilmiş ve standardize edilmiştir.

Test Methodology: 4’lü Likert ölçek derecelendirmesi kullanılmıştır. Derecelendirme sistemi şu şekildedir: 1 = hiç katılmıyorum, 4 = tamamen katılıyorum.

Anahtar Kelimeler

Doğum Sonrası Dönem, Bakım Girişimi, Likert Ölçeği, Hemşirelik Eğitimi, Bakım Kalitesi, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 1999 yılında Yıldız- Eryılmaz tarafından doktora tezi olarak geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik veya klinik amaçlı kullanımı için yazarın izninin alınması gerekmektedir. Tezin tam metnine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilmektedir.

Tezin orijinal bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: dogum-sonu-hemsirelik-bakimini-değerlendirme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Yıldız- Eryılmaz, H. (1999) Doğum sonu hemşirelik bakımının değerlendirilmesinde ölçek geliştirilmesi ve uygulananan bakım yönteminin (pathway) etkilerinin belirlenmesi (Doktora tezi). Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Doğum Sonu Hemşirelik Bakımını Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte mevcut değildir.