Doğum Hafızası ve Hatırlama Ölçeği

Özet

Doğum Hafızası ve Hatırlama Ölçeği (DHÖH), doğum deneyimlerinin psikolojik etkilerini ve hafızada nasıl kodlandığını değerlendirmek üzere tasarlanmış bir ölçektir. Bu giriş, ölçeğin Türkçe versiyonunun psikometrik özelliklerinin incelenmesine odaklanan bir uyarlama çalışmasını temel almaktadır. Çalışma, ölçeğin yapı geçerliğini ve iç tutarlılığını test ederek, ölçeğin Türk kültüründe kullanımına uygunluğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Doğum hafızası, hatırlama, psikometri, uyarlama, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi, Likert tipi ölçek.

Yazarlar

Fatma Nilüfer TOPKARA, Öznur ÇAĞAN.

[quads id=5]

Amaç

Doğum Hafızası ve Hatırlama Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin doğum deneyimlerine ait hafıza bileşenlerini objektif ve sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, özellikle doğum sonrası dönemde ortaya çıkabilecek psikolojik durumları (örneğin, travma sonrası stres bozukluğu) anlamada kritik rol oynayan hafıza dinamiklerini saptamayı hedefler.

Türkçe uyarlama çalışması ise, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, ölçeğin Türkiye’deki araştırmacılar ve klinisyenler tarafından güvenilir bir araç olarak kullanılabilmesini amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, doğum deneyimine dair hafızanın çok boyutlu yapısını ele almaktadır. Ölçülen bu yapı, deneyimin sadece bilişsel hatırlanmasını değil, aynı zamanda duygusal yükünü ve yaşantının merkeziliğini de kapsamaktadır. Ölçek, toplamda 6 farklı faktör aracılığıyla bu karmaşık yapıyı değerlendirir.

Ölçülen temel psikolojik bileşenler arasında duygusal hafıza, hafızanın merkezliliği (olayın kişinin kimliği için ne kadar merkezi olduğu), hatırlamanın tutarlılığı, tekrar yaşama (intrusive recall) eğilimleri, duyusal hafıza ve istemsiz hatırlama süreçleri yer almaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, ölçülen faktörlerin doğasına ilişkin bilgi edinmek amacıyla Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak incelenmiştir. AFA, ölçek maddelerinin kuramsal yapıyı ne derece desteklediğini gösterir.

Bir veri grubuna Açıklayıcı Faktör Analizi uygulanabilmesi için gerekli olan istatistiksel şartlar şunlardır: Likert tipi ölçek kullanılması, verilerin doğrusallık şartlarını taşıması ve değişkenler arasındaki korelasyonun en az 0.25, en fazla 0.90 olması gerekmektedir. Araştırmacılar, yapı geçerliğini değerlendirmek için bu analizi 4 aşamada gerçekleştirmişlerdir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizi, Likert tipi ölçüm sağlayan ölçeklerde maddelerin kendi aralarındaki tutarlılığı ve hipoetik bir değişkeni ölçme durumunu saptamayı amaçlar. Temel fonksiyonu, ölçeğin iç tutarlılığını belirlemektir.

İç tutarlılık için kullanılan temel güvenirlik indeksi Cronbach Alfa katsayısıdır. Cronbach Alfa katsayısının yüksek olması, ölçeğin tutarlı maddelerden oluştuğu anlamına gelmektedir. Literatürde, bir ölçeğin kullanılabilmesi için bu katsayının 0.60-0.80 aralığında olmasının yeterli olduğu belirtilmektedir.

Faktör Analizi

Doğum Hafızası ve Hatırlama Ölçeği, yapılan psikometrik incelemeler sonucunda toplam 21 madde ve 6 faktörden oluşmaktadır. Bu faktörler, doğum hafızasının alt boyutlarını temsil etmektedir.

Faktör dağılımı ve madde sayıları aşağıdaki gibidir:

1. Duygusal Hafıza alt boyutu: 5 maddeyi içermektedir.
2. Hafızanın Merkezliliği: 4 maddeyi içermektedir.
3. Tutarlılık alt boyutu: 3 maddeyi içermektedir.
4. Tekrar Yaşama alt boyutu: 4 maddeyi içermektedir.
5. Duyusal Hafıza: 4 maddeyi içermektedir.
6. İstemsiz Hatırlama: 3 maddeyi içermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 21 maddeden oluşan, 6 faktörlü 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Doğum yapmış yetişkin bireyler (Genellikle anneler).

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması, doğum sonrası dönemdeki bireylerin bir örneği üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, katılımcıların doğum deneyimlerine dair ifadeleri ne ölçüde onayladıklarını değerlendiren 5 aşamalı bir derecelendirme sistemi kullanır. Derecelendirme seçenekleri şunlardır: (1) kesinlikle katılmıyorum, (2) katılmıyorum, (3) kararsızım, (4) katılıyorum ve (5) kesinlikle katılıyorum.

Anahtar Kelimeler

Duygusal hafıza, duyusal hafıza, istemsiz hatırlama, hafızanın merkezliliği, psikometrik özellikler, Fatma Nilüfer Topkara.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Fatma Nilüfer TOPKARA

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe adaptasyon çalışması 2021 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve İletişim: Ölçeğin kullanımı ve izinleri hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Fatma Nilüfer Topkara ile [email protected] adresi üzerinden iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Bilgi mevcut değil.

Orijinal makaleye ait tam metin bağlantısı: jag.journalagent.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyaları buradan indirilebilir:

• dogum-hafizasi-ve-hatirlama-olcegi-toad.pdf
• dogum-hafizasi-ve-hatirlama-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Topkara, F. N., & Çağan, Ö. (2021). Doğum Hafızası ve Hatırlama Ölçeği Türkçe versiyonunun psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 12(3), 245-253.
• Çakmur, N. (2012). (Güvenirlik analizinde bahsedilen referans).

[quads id=5]

Doğum Hafızası ve Hatırlama Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddelerinin tam metinleri kaynakta açıkça belirtilmemiştir. Aşağıda, ölçeğin 21 maddesinin dağıldığı alt boyutlar ve madde sayıları orijinal yapıya uygun olarak sunulmuştur:

Ölçek 21 madde ve 6 faktörden oluşmaktadır:

1. Duygusal Hafıza alt boyutu: 5 maddeyi içermektedir.
2. Hafızanın Merkezliliği: 4 maddeyi içermektedir.
3. Tutarlılık alt boyutu: 3 maddeyi içermektedir.
4. Tekrar Yaşama alt boyutu: 4 maddeyi içermektedir.
5. Duyusal Hafıza: 4 maddeyi içermektedir.
6. İstemsiz Hatırlama: 3 maddeyi içermektedir.