Babaların Doğum Sonu Güvenlik Hisleri Ölçeği

Öz

Doğum sonu dönem, sadece anne için değil, babalar için de yoğun duygusal ve psikolojik değişimlerin yaşandığı kritik bir süreçtir. Babaların Doğum Sonu Güvenlik Hisleri Ölçeği (BDSGHÖ), babaların doğum sonrası ilk hafta boyunca deneyimledikleri güvenlik, destek ve genel iyilik hallerini ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, babaların yeni ebeveynlik rollerine adaptasyon süreçlerini ve aile içi dinamiklerini dört temel faktör altında değerlendirir.

Ölçeğin Türk popülasyonunda kullanımı için 2015 yılında Koçak ve arkadaşları tarafından yapılan geçerlilik ve güvenilirlik çalışması, aracın kültürel olarak uygun olduğunu ve sağlam bir psikometrik yapıya sahip olduğunu göstermiştir. BDSGHÖ, toplam 13 maddeden oluşmakta olup, babaların hem kendi duygusal durumlarını hem de annenin ve aile ortamının iyilik halini nasıl algıladıklarını değerlendirmeye olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Babaların Doğum Sonu Güvenlik Hisleri Ölçeği, Postpartum Dönem, Babalık, Geçerlik, Güvenilirlik, Psikometrik Araç, Adaptasyon.

Yazarlar

Vesile Koçak, K. Altuntuğ, E. Geçkil, E. Ege.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, babaların doğum sonu dönemde (özellikle ilk hafta) hissettikleri güvenlik seviyesini, destek algılarını ve genel psikolojik iyilik hallerini objektif bir şekilde ölçmektir. Bebek doğumu sonrası yaşanan duygusal değişimler, kaygılar ve destek ihtiyaçları babaların adaptasyonu açısından büyük önem taşımaktadır.

Ölçeğin Türkiye’deki uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel hassasiyetini ve psikometrik tutarlılığını test etmeyi hedeflemiştir. Elde edilen veriler, sağlık profesyonellerinin babalara yönelik destek programları geliştirilmesinde kullanılabilecek değerli bilgiler sunmaktadır.

Yapı

Babaların Doğum Sonu Güvenlik Hisleri Ölçeği, 13 maddeden ve dört alt faktörden oluşan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu dört faktör, babalık deneyiminin farklı yönlerini temsil ederken, birlikte babanın genel güvenlik hissini oluşturur.

Bu faktörler şunlardır:

• Güçlendirici Davranış: Doğum sonrası servis personelinin babaya yönelik destekleyici ve olumlu tutumlarının algılanmasını ölçer.
• Genel İyilik: Babanın kendi duygusal durumu, özellikle gerginlik, stres veya sinirlilik gibi olumsuz duygusal deneyimleri ele alır.
• Annenin İyiliği: Babanın, annenin fiziksel ve duygusal olarak iyi olduğu yönündeki algısını değerlendirir.
• Aileye Yakınlık: Yeni doğan bebekle birlikte aile içinde yaşanan duygusal bağın ve yakınlığın düzeyini ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerlik çalışmaları, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak titizlikle gerçekleştirilmiştir. AFA sonuçları, maddelerin beklenen teorik yapıyla uyumlu olduğunu ve özdeğeri 1’i aşan dört faktör altında toplandığını göstermiştir.

Bu dört faktörlü yapı, ölçülen varyansın önemli bir kısmını açıklamaktadır. Maddelerin faktör yükleri .63 ile .78 arasında değişerek, her maddenin kendi alt faktörüne yüksek düzeyde katkıda bulunduğunu ve güçlü bir iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamıştır. Ardından uygulanan DFA, bu dört faktörlü yapının Türk örnekleminde istatistiksel olarak doğrulandığını teyit etmiştir.

Güvenilirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirlik düzeyi, yaygın olarak kullanılan Cronbach’s Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Ölçek toplam puanı için hesaplanan Cronbach’s Alfa güvenirlik katsayısı değeri .74 olarak bulunmuştur.

Bu değer, sosyal bilimler araştırmalarında kabul edilebilir bir güvenilirlik düzeyi olarak değerlendirilmektedir ve ölçeğin babaların doğum sonu güvenlik hislerini tutarlı bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Babaların Doğum Sonu Güvenlik Hisleri Ölçeği’nin psikometrik sağlamlığını belirlemek amacıyla iki aşamalı bir Faktör Analizi yöntemi kullanılmıştır. İlk olarak uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin 13 maddesinin, teorik beklentilere uygun olarak, özdeğeri 1’in üzerinde olan dört ana faktör altında toplandığını göstermiştir.

Bu dört faktör, ölçekteki toplam varyansın %61.19’unu açıklamaktadır ki bu, psikoloji alanındaki çok faktörlü ölçekler için güçlü bir açıklayıcılık yüzdesidir. Maddelerin faktör yüklerinin .63 ile .78 arasında yüksek değerler alması, yapısal geçerliliğin güçlü olduğunu işaret etmektedir. İkinci aşamada gerçekleştirilen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), AFA ile belirlenen bu dört faktörlü modelin yapısal uyumunu desteklemiş ve ölçeğin kuramsal yapısının doğrulandığını kesinleştirmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 13 maddeden oluşan, dört faktörlü yapıya sahip öz bildirim ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Yeni baba olan bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Yeni baba olan bireyler).

Popülasyon Detayları: Doğum sonrası ilk hafta içinde olan babalar.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirilen maddeler aracılığıyla babaların güvenlik hislerinin değerlendirilmesi.

Anahtar Kelimeler

Doğum Sonrası Adaptasyon, Paternal Güvenlik, Psikometrik Özellikler, Öz Bildirim Ölçeği, Cronbach’s Alfa, Varyans Açıklaması, Faktör Analizi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Sorumlu yazar Vesile Koçak.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçeğin orijinal kaynağı ve uyarlaması 2015 yılına aittir. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar Vesile Koçak veya ilgili yayıncı kurum üzerinden alınmalıdır. Ölçeğin ticari amaçlarla kullanılıp kullanılmadığı veya bir ücret talep edilip edilmediği bilgisi için yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal uyarlama çalışması 2015 yılında yayınlanmıştır. Orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: babalarin-dogum-sonu-guvenlik-hisleri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Koçak, V., Altuntuğ, K., Geçkil, E., Ege, E. (2015). Babaların Doğum Sonu Güvenlik Hisleri Ölçeğinin geçerlilik ve güvenirliğinin incelenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 18(3), 172-180. DOI: 10.17049/ahsbd.60358.

Babaların Doğum Sonu Güvenlik Hisleri Ölçeği Maddeleri

Babaların Doğum Sonu Güvenlik Hisleri Ölçeği, 13 maddeden oluşmakta olup, 4’lü Likert tipi derecelendirme (1=tamamen değil, 2=bir noktaya kadar, 3=oldukça çok ve 4=tamamen) kullanılarak yanıtlanmaktadır. Ölçeğin faktörleri ve temsilci maddeleri aşağıdadır:

• Güçlendirici Davranış (1m): Doğum sonu servisindeki ebe/personelin olumlu ve destekleyici tutumu vardı.
• Genel İyilik (6m): Doğum sonrası ilk hafta boyunca kendimi sinirli/gergin hissettim.
• Annenin İyiliği (9m): Doğum sonu ilk hafta boyunca anne kendini fiziksel olarak iyi hissetti.
• Aileye Yakınlık (13m): Doğum sonu ilk hafta boyunca ailemde duygusal bir yakınlık yaşadım.