Doğum Öncesi Algılanan Stres Ölçeği

Özet

Doğum Öncesi Algılanan Stres Ölçeği (DÖASÖ), gebelik dönemindeki kadınların yaşadığı algılanan stres düzeyini ve bu stresin psikolojik etkilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal Antenatal Perceived Stress Inventory (APSI) ölçeğinin Türkçe kültürüne ve diline uyarlanması sonucu ortaya çıkmıştır. Adaptasyon çalışması, ölçeğin Türkiye popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşıladığını göstermeyi amaçlayan metodolojik bir araştırmadır. DÖASÖ, gebeliğin getirdiği fizyolojik ve psikososyal değişimlere bağlı olarak ortaya çıkan stres faktörlerini değerlendirmede önemli bir klinik ve araştırma aracı olarak hizmet vermektedir.

Anahtar Kelimeler

Doğum Öncesi Stres, Algılanan Stres, Gebelik, Adaptasyon, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

İlknur ATASEVER, Ayşe Sis-Çelik

Amaç

Ölçeğin temel amacı, hamilelik sürecinde anneler tarafından deneyimlenen ve algılanan stresin yoğunluğunu ve sıklığını standardize edilmiş bir yöntemle nicel olarak belirlemektir. Bu ölçüm, gebelik sırasında yüksek stres riski taşıyan bireyleri erken teşhis etmeye ve bu durumun anne ve bebek sağlığı üzerindeki olası olumsuz etkilerini önlemeye yönelik müdahaleleri planlamaya olanak tanır.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü koruyarak, Türk kültüründeki gebelik deneyimlerine özgü stresörleri doğru bir şekilde yansıtıp yansıtmadığını test etmeyi hedeflemiştir. Bu sayede, ölçek klinik uygulamalarda ve akademik araştırmalarda güvenle kullanılabilir hale getirilmiştir.

Yapı

Doğum Öncesi Algılanan Stres Ölçeği, gebeliğe özgü stres faktörlerini ölçen çok boyutlu bir yapı üzerine kurulmuştur. Bu yapı genellikle; fiziksel değişiklikler, doğumla ilgili endişeler, ebeveynlik sorumlulukları, sosyal destek eksikliği ve ilişkisel stres gibi alt boyutları içerir. Ölçek, bireyin bu durumlarla başa çıkma kapasitesinden ziyade, bu durumları ne kadar stresli algıladığına odaklanır.

Antenatal dönemde algılanan stres, yalnızca psikolojik bir tepki olmayıp, aynı zamanda fetüsün gelişimini ve doğum sonuçlarını etkileyebilecek fizyolojik değişikliklere yol açtığı için kritik bir psikolojik yapıdır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Atasever ve Sis-Çelik (2018) tarafından metodolojik olarak incelenmiştir. Bu çalışma, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek üzere yapı geçerliğine odaklanmıştır. Geçerlik analizleri, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemlerini içermiş ve ölçeğin teorik yapısının Türk örnekleminde de tutarlı olduğunu göstermiştir.

Yapılan analizler, Doğum Öncesi Algılanan Stres Ölçeği’nin gebelik stresini ölçmede yeterli düzeyde geçerlik kanıtlarına sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin ölçüm sonuçlarının zaman içinde tutarlılığını ve içsel bütünlüğünü değerlendirmiştir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa), kabul edilebilir sınırların üzerinde bulunmuştur. Bu yüksek alfa değeri, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı, yani algılanan gebelik stresini, tutarlı bir şekilde ölçtüğünü işaret etmektedir.

Ek olarak, test-tekrar test güvenirlik yöntemleri kullanılarak ölçeğin kararlılığı değerlendirilmiş ve kısa zaman aralıklarında yapılan tekrarlı ölçümlerde sonuçların istikrarlı olduğu belirlenmiştir. Bu bulgular, DÖASÖ’nün hem içsel olarak tutarlı hem de zamana karşı dirençli bir güvenirlik seviyesine sahip olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışması kapsamında gerçekleştirilen faktör analizi, orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısının Türkçe versiyonunda da desteklenip desteklenmediğini araştırmıştır. Genellikle, faktör analizi sonuçları, gebelik stresinin farklı kaynaklarını temsil eden alt ölçeklerin ayrımını net bir şekilde göstermiştir.

Faktör yükleri ve model uyum indeksleri, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olduğunu kanıtlamış, böylece klinisyenlerin ve araştırmacıların stresin hangi spesifik alanlardan kaynaklandığını daha detaylı anlamasına olanak sağlanmıştır.

Araç

Test Tipi: Uyarlama

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme ölçeği (Kaynak bilgisi eksik olduğundan genel bilgi verilmiştir.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Hamile Kadınlar

Yaş Grubu: Yetişkin (Gebelik çağındaki kadınlar)

Popülasyon Detayları: Gebeliğin farklı trimesterlerindeki kadınlar. (Uyarlama çalışması genellikle Türkiye’deki gebe kadınlar üzerinde yapılmıştır.)

Test Metodolojisi: Öz-bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

DÖASÖ, Antenatal Perceived Stress Inventory, Psikolojik Değerlendirme, Gebelik Sağlığı, Kronik Stres, Metodolojik Çalışma

Yazarlar

Sorumlu Yazar: İlknur ATASEVER

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalenin yayımlandığı döneme ait ilgili kurum adresi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal versiyonunun kullanımı için gerekli izinler, uyarlama çalışması sırasında ilgili telif hakkı sahiplerinden alınmıştır. Türkçe versiyonun kullanımı için sorumlu yazar (İlknur ATASEVER) ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yayımlandığı yıl: 2018.

Kaynaklar

1. Atasever, İ. & Sis-Çelik, A. (2018). The validity and reliability of the Antenatal Perceived Stress Inventory Turkish version: A methodological study. Health care for women international, 1-18. doi: 10.1080/07399332.2018.1469635

Bu çalışmanın yayımlandığı makaleye aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: tandfonline.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: dogum-oncesi-algilanan-stres-olcegi-toad.pdf

Doğum Öncesi Algılanan Stres Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, telif hakları nedeniyle bu akademik girişte mevcut değildir. Maddelerin tamamı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.