Gebelik Öncesi Doğum Korkusu Ölçeği

Özet

Gebelik Öncesi Doğum Korkusu Ölçeği (GÖ-DKÖ), bireylerin gebelik öncesinde doğum sürecine dair yaşadıkları anksiyete ve korku düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlaması, Tuba Uçar ve Sibel Timur-Taşhan tarafından 2017 yılında gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin hem kadın hem de erkek örneklemlerinde geçerlik ve güvenirlik özelliklerini test etmeyi amaçlamıştır. Orijinal yapıyı koruyarak tek boyutlu 10 maddeden oluşan bu araç, tokofobi veya doğumla ilgili kaygıların gebelik planlama aşamasında belirlenmesi ve erken müdahale stratejilerinin geliştirilmesi açısından önemli bir tanı aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Gebelik Öncesi Doğum Korkusu, Tokofobi, Gebelik, Psikometrik Özellikler, Faktör Analizi, Ölçek Uyarlaması

Yazarlar

Tuba Uçar, Sibel Timur-Taşhan

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin (hem kadın hem de erkeklerin) gebelik planlama veya gebelik öncesi dönemde doğuma dair hissettikleri korku ve endişe düzeylerini sistematik olarak ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, Gebelik Öncesi Doğum Korkusu Ölçeği’nin (GÖ-DKÖ) Türkçe konuşan popülasyonda kültürel olarak uygunluğunu ve psikometrik açıdan sağlamlığını kanıtlamayı hedeflemiştir. Ölçek, özellikle şiddetli doğum korkusu (tokofobi) riski taşıyan bireylerin erken teşhisinde klinisyenlere yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Gebelik Öncesi Doğum Korkusu Ölçeği, doğum eylemi, doğum ağrısı, bebeğin sağlığı ve doğum sürecinin kontrol edilemezliği gibi konular etrafında yoğunlaşan bilişsel ve duygusal bileşenlerden oluşan tek bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, bireyin henüz gebe kalmadan veya gebelik planlama aşamasında dahi doğumla ilgili yoğun, mantık dışı veya aşırı kaygı duyması durumu olan doğum korkusu spektrumunu temsil eder. Ölçek, tek boyutlu bir yapıya sahip olup, korkunun genel düzeyini değerlendirir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. Hem Kadın Gebelik Öncesi Doğum Korkusu Ölçeği (KGÖ-DKÖ) hem de Erkek Gebelik Öncesi Doğum Korkusu Ölçeği (EGÖ-DKÖ) için örneklem uygunluk katsayıları (KMO) yüksek bulunmuştur (KGÖ-DKÖ için 0.904; EGÖ-DKÖ için 0.874). Bartlett’s Testi sonuçları (p=0.000) örneklem büyüklüğünün faktör analizi için uygun olduğunu göstermiştir.

DFA çalışmalarında, erkekler için tek boyutlu modelin uyum indeksleri oldukça iyi bulunmuştur (χ²/sd=1.6, RMSEA=0.07, GFI=0.92, CFI=0.93, IFI=0.94). Kadınlar için ilk DFA uygulamasında bazı uyum indeksleri kabul sınırlarının dışında kalmıştır (χ²/sd=3.78, RMSEA=0.14). Ancak, yapılan model modifikasyonları (bazı değişkenler arası kovaryanslar oluşturularak) sonrasında uyum indeksleri önemli ölçüde iyileştirilmiştir. Revize edilmiş kadın modelinin uyum indeksleri mükemmel düzeyde uyum sağladığını göstermiştir (χ²/sd=1.06, RMSEA=0.02, GFI=0.95, CFI=0.99, IFI=0.99).

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach’s Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda ölçeğin genel iç tutarlılık değeri 0.86 olarak saptanmıştır. Bu değer, ölçeğin tutarlı ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal doğrulaması, 130 erkek ve 130 kadın öğrenciden toplanan veriler üzerinden gerçekleştirilmiştir. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonuçları, hem kadınlar (KGÖ-DKÖ) hem de erkekler (EGÖ-DKÖ) için 10 maddelik tek boyutlu bir yapıyı desteklemiştir. KGÖ-DKÖ, toplam varyansın %63.366’sını, EGÖ-DKÖ ise %53.501’ini açıklamıştır. Faktör yükü değerleri her iki ölçekte de kabul edilebilir sınırlar içinde yer almıştır.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, erkek modelinin iyi uyum sağladığını gösterirken, kadın modelinde başlangıçta düşük uyum indeksleri tespit edilmiştir. Ancak, ölçüm modelinde yapılan dikkatli incelemeler ve bazı maddeler arası kovaryansların eklenmesiyle modelin uyumu önemli ölçüde artırılmıştır. Revize edilen kadın modelinde faktör yükleri 0.44 ile 0.88 arasında sıralanmış olup, bu son modelin verilere daha iyi uyum sağladığı ve tek boyutlu yapıyı doğruladığı belirlenmiştir.

Ölçek

Test Tipi: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal dil belirtilmemiştir, ancak Türkçe uyarlaması mevcuttur.)

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Üniversite öğrencileri üzerinden geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.)

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle üreme çağındaki bireyler)

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, 130 erkek ve 130 kadın üniversite öğrencisi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 6’lı Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirilmiştir (1=kesinlikle katılmıyorum – 6=kesinlikle katılıyorum). Ölçek toplam 10 maddeden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Tokofobi, Gebelik Öncesi Kaygı, Doğum Korkusu, Psikometrik, Cronbach Alfa, Ölçek Geliştirme, RMSEA, CFI

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Yazışma Adresi: Tuba Uçar (İnönü Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi)

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2017

İzinler ve Ücretler: Ticari kullanım ve telif hakları için sorumlu yazar Tuba Uçar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: gebelik-oncesi-dogum-korkusu-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Uçar, T., ve Timur-Taşhan, S.(2017).Gebelik Öncesi Doğum Korkusu Ölçeğinin Türkçe uyarlaması: Kadın ve erkeklerde geçerlik ve güvenirlik çalışması. ACU Sağlık Bil Dergisi. DOI: https://doi.org/10.31067/0.2018.43

Gebelik Öncesi Doğum Korkusu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 1m: Doğum ağrısının çok şiddetli olacağından endişe duyuyorum.

Ölçek toplam 10 maddeden oluşmaktadır.