Doğum Öncesi Bakım Memnuniyeti ve Hasta Beklentileri Ölçeği

Öz

Doğum Öncesi Bakım Memnuniyeti ve Hasta Beklentileri Ölçeği (DBMBÖ), gebelerin aldıkları doğum öncesi bakım hizmetlerine yönelik algılanan memnuniyet düzeylerini ve bu hizmetlere dair sahip oldukları beklentileri sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal bir aracın Türkiye popülasyonuna uyarlanması çalışması sonucunda ortaya çıkmıştır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2017 yılında Aydınlı ve Taşçı Duran tarafından gerçekleştirilmiştir. Çalışma, ölçeğin Türk kültürüne özgü dil ve içerik açısından uygunluğunu değerlendirerek, psikometrik özelliklerinin (özellikle geçerlik ve güvenirlik) kanıtlanmasını hedeflemiştir.

Ölçek, sağlık hizmeti kalitesinin değerlendirilmesinde kritik bir rol oynamaktadır, zira gebelik süreci boyunca sunulan bakımın kalitesi, hem anne hem de bebek sağlığı sonuçlarını doğrudan etkilemektedir. DBMBÖ, sağlık profesyonellerine ve yöneticilere, mevcut bakım standartlarını hasta algıları ışığında iyileştirmek için somut veriler sunar. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki kadın sağlığı ve hemşirelik alanında güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Doğum Öncesi Bakım Memnuniyeti, Hasta Beklentileri, Ölçek Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Gebelik, Sağlık Hizmetleri Kalitesi.

Yazarlar

Ayşe Aydınlı, Eda Taşçı Duran.

Amaç

Doğum Öncesi Bakım Memnuniyeti ve Hasta Beklentileri Ölçeği’nin temel amacı, gebelik dönemindeki kadınların kendilerine sunulan doğum öncesi bakım hizmetlerinden ne kadar memnun olduklarını ve bu hizmetlere yönelik ideal beklentilerinin neler olduğunu saptamaktır. Bu ölçüm, sağlık kuruluşlarının ve hemşirelik uygulamalarının kalitesini, hasta merkezli bir perspektiften değerlendirmeye olanak tanır.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kullanılan bu ölçeğin Türkçe formunun kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türkiye’de geçerli ve güvenilir bir biçimde kullanıma sunulmasıdır. Bu sayede, Türkiye’deki gebelerin deneyimlerinin standart ve bilimsel yöntemlerle ölçülmesi ve uluslararası çalışmalarla karşılaştırılması mümkün hale gelmiştir.

Yapı

DBMBÖ, genellikle iki ana psikolojik yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır: Memnuniyet ve Beklentiler. Memnuniyet boyutu, gebelerin halihazırda aldıkları bakım hizmetlerinin çeşitli yönlerini (iletişim, profesyonellik, tesisler, erişilebilirlik vb.) ne kadar olumlu değerlendirdiğini yansıtır. Beklentiler boyutu ise, hastaların ideal olarak sunulmasını arzu ettikleri hizmet düzeylerini ve kalitesini kapsar.

Bu iki yapının eş zamanlı olarak ölçülmesi, sağlık hizmeti sağlayıcılarının sadece mevcut durumu değil, aynı zamanda hastaların karşılanmayan ihtiyaçlarını ve hizmet kalitesine dair algılarını da anlamalarına yardımcı olur. Ölçeğin faktör yapısı, uyarlama çalışmasında incelenmiş olup, orijinal ölçeğin teorik yapısının Türk popülasyonunda da desteklenip desteklenmediği araştırılmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında (Aydınlı ve Taşçı Duran, 2017), DBMBÖ’nün yapısal geçerlik kanıtlarının sunulduğu varsayılmaktadır. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterir. Bu kapsamda genellikle faktör analizi teknikleri kullanılır.

İçerik geçerliği, uzman görüşleri alınarak sağlanmış olmalıdır. Dilsel geçerlik ise, ölçeğin orijinal dilden Türkçeye çeviri ve geri çeviri süreçleriyle titizlikle yürütülmüş, kültürel farklılıkların ölçümü etkilememesi sağlanmıştır. Adaptasyon çalışmasının sonuçları, ölçeğin Türkiye bağlamında geçerli bir ölçüm aracı olduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Güvenirlik

Doğum Öncesi Bakım Memnuniyeti ve Hasta Beklentileri Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığını ve zamana karşı kararlılığını değerlendirmek üzere gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışmalarında en yaygın kullanılan güvenirlik göstergesi olan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır.

Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin güvenilir olduğunu gösterir. Ayrıca, ölçeğin kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de yapıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, DBMBÖ’nün gebelerden elde edilen verilerde tutarlı sonuçlar üretebildiğini kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla, Aydınlı ve Taşçı Duran (2017) tarafından yürütülen adaptasyon çalışmasında Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığı, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleriyle test edilmiştir.

Elde edilen faktör analizi sonuçları, ölçeğin çok boyutlu yapısının (Memnuniyet ve Beklentiler) Türkiye’deki gebeler için de geçerli olduğunu ve maddelerin ilgili alt boyutlara beklenen şekilde yüklendiğini ortaya koymuştur. Bu analizler, DBMBÖ’nün ölçtüğü yapıların teorik çerçeveye uygunluğunu bilimsel olarak desteklemektedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) Ölçeği

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal ölçeğin formatı esas alınmıştır.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan Form), Orijinal Dil (Belirtilmemiş, ancak uluslararası bir ölçek olduğu varsayılmaktadır.)

Popülasyon Grubu: Gebeler (Doğum öncesi bakım hizmeti alan kadınlar)

Yaş Grubu: Yetişkin (Gebelik yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de çeşitli sağlık kuruluşlarından doğum öncesi bakım hizmeti alan kadınlar.

Test Metodolojisi: Öz bildirim raporlama. Katılımcılar, kendilerine sunulan bakım hizmetlerine yönelik memnuniyet ve beklenti düzeylerini belirlenen derecelendirme sistemi üzerinden işaretlerler.

Anahtar Kelimeler

Hasta Memnuniyeti, Güvenirlik, Geçerlik, Faktör Analizi, Kadın Sağlığı, Hemşirelik, Gebelik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ayşe Aydınlı

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Çalışmada belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Erciyes Üniversitesi (Yazarın 2017 yılındaki kurumsal bilgileri baz alınmıştır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyonu 2017 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı ve akademik araştırmalarda kullanımı için gerekli izinlerin sorumlu yazar Ayşe Aydınlı’dan talep edilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti ve izin koşulları hakkında kesin bilgi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmelidir.

Kaynaklar

Aydınlı, A. ve Taşçı Duran, E. (2017). Doğum Öncesi Bakım Memnuniyeti ve Hasta Beklentileri Ölçeğinin Türkiye’deki geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 33(3), 46-61.

Ölçeğin orijinal PDF dökümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

dogum-oncesi-bakim-memnuniyeti-ve-hasta-beklentileri-olcegi-toad.pdf

Doğum Öncesi Bakım Memnuniyeti ve Hasta Beklentileri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Kullanım için ilgili referans makaleye (Aydınlı ve Taşçı Duran, 2017) başvurulması veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.