Doğa Sevisi, Temizlik ve Sağlıklı Olma Tutum Ölçeği

Özet

Doğa Sevisi, Temizlik ve Sağlıklı Olma Tutum Ölçeği, Mustafa Tahiroğlu tarafından 2011 yılında yayımlanan doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, ilköğretim 4. sınıf öğrencilerine yönelik olarak, Sosyal Bilgiler dersi müfredatında yer alan doğa sevgisi, temizlik ve sağlıklı olma değerlerine ilişkin öğrenci tutumlarını belirlemek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, toplamda 60 maddeden oluşmakta ve üç ana alt boyutta yapılandırılmıştır. Ölçeğin psikometrik özellikleri, kabul edilebilir düzeyde geçerlik ve güvenirlik değerlerine sahip olduğunu göstermektedir.

Ölçek, öğrencilerin çevresel bilinç, kişisel hijyen ve saygılı davranışlara yönelik eğilimlerini çok boyutlu bir yaklaşımla ölçerken, eğitim bilimleri alanında değerler eğitiminin etkililiğini değerlendirmede önemli bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Doğa sevgisi, temizlik, sağlıklı olma, tutum ölçeği, değerler eğitimi, sosyal bilgiler, ilköğretim, psikometrik.

Yazarlar

Mustafa Tahiroğlu

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ilköğretim 4. sınıf düzeyindeki öğrencilerin, Sosyal Bilgiler dersinde işlenen doğa sevgisi, temizlik ve sağlıklı olma gibi kritik değerlere yönelik geliştirdikleri tutumları nicel olarak ölçmektir. Bu amaçla geliştirilen araç, öğrencilerin bu değerleri ne ölçüde benimsediklerini ve davranışlarına yansıtmaya eğilimli olduklarını tespit etmeyi hedefler.

Özellikle değerler eğitimi süreçlerinin çıktılarını değerlendirmede kullanılan ölçek, öğretmenlere ve araştırmacılara müfredatın hedeflenen tutum değişikliklerini başarıp başarmadığını belirleme imkanı sunar.

Yapı

Doğa Sevisi, Temizlik ve Sağlıklı Olma Tutum Ölçeği, toplam 60 maddeden oluşan ve üç farklı alt boyutu ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu alt boyutlar, öğrencilerin değerlere yönelik tutumlarının farklı yönlerini kapsamaktadır.

Ölçeğin alt boyutları ve madde sayıları şunlardır:

• Doğa Sevgisi: 18 madde. Bireyin doğal çevreye karşı duyarlılığını ve koruma eğilimini ölçer.
• Temizlik: 17 madde. Kişisel ve çevresel hijyene yönelik tutumları değerlendirir.
• Saygılı Olma: 25 madde. (Not: Ölçeğin başlığında “Sağlıklı Olma” yer almasına rağmen, yapısal analizde bu boyut “Saygılı Olma” olarak adlandırılmıştır.) Bireyin başkalarına, çevreye ve kendine karşı gösterdiği saygılı davranış ve tutumları ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliği, üç boyutlu modelin uygunluğunu belirlemek amacıyla gerçekleştirilen Faktör Analizi (muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi) ile incelenmiştir. Analiz sonuçları, önerilen üç faktörlü yapının verilerle uyumlu olduğunu gösteren kabul edilebilir düzeyde uyum indeksi değerleri sağlamıştır.

Maddelerin faktörlere olan katkısını gösteren faktör yükleri (factor loadings) ise .698 ile .754 arasında değişmektedir. Bu yüksek yük değerleri, her bir maddenin kendi alt boyutunu güçlü bir şekilde temsil ettiğini ve ölçeğin yapısal olarak sağlam olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen güvenirlik katsayıları, ölçeğin alt boyutlarının tutarlı bir ölçüm sağladığını göstermektedir.

Ölçeğin alt boyutlarına ilişkin hesaplanan iç tutarlılık katsayıları (muhtemelen Cronbach Alfa), .723 ile .812 aralığında yer almaktadır. Bu değerler, psikometrik standartlara göre kabul edilebilir ve iyi düzeyde güvenilirliğe işaret etmektedir, bu da ölçeğin ölçtüğü kavramları tutarlı bir şekilde ölçebilme yeteneğini teyit eder.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme aşamasında, ölçek maddelerinin hangi yapıları temsil ettiğini ve bu yapıların birbirlerinden ne ölçüde ayrıştığını ortaya koymak amacıyla faktör analizi yapılmıştır. Bu analiz, ölçeğin teorik olarak beklenen üç boyutlu yapısını (Doğa Sevgisi, Temizlik ve Saygılı Olma) istatistiksel olarak doğrulamıştır.

Faktör analizinde elde edilen yüksek faktör yükleri (.698 – .754), maddelerin tanımlanan faktörler altında güçlü bir şekilde gruplandığını göstermiştir. Uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olması, ölçek modelinin veri setiyle mükemmel bir uyum sergilediğini ve ölçülen yapıların net bir şekilde ayrıştığını kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü:

Geliştirme (Tutum Ölçeği)

Format:

Ölçek, toplam 60 maddeden oluşmaktadır ve Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır.

Mevcut Diller:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

Öğrenciler

Yaş Grubu:

İlköğretim 4. sınıf öğrencileri (yaklaşık 9-10 yaş)

Popülasyon Detayları:

İlköğretim 4. sınıf öğrencileri; ölçek, değerler eğitiminin etkisini ölçmek için tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi:

5’li Likert Ölçeği. Derecelendirme seçenekleri şunlardır: 1 = Kesinlikle Katılmıyorum, 5 = Tamamen Katılıyorum.

Anahtar Kelimeler

Tutum, psikometrik özellikler, iç tutarlılık, faktör yükü, sosyal değerler, değerler eğitimi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı:

Kaynakta belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri:

[email protected]

Yazışma Adresi:

Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı:

2011

İzinler ve Ücret:

Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Mustafa Tahiroğlu ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

PDF Erişimi:

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: doga-sevisi-temizlik-ve-saglikli-olma-tutum-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Tahiroğlu, M. (2011). İlköğretim 4. sınıf sosyal bilgiler dersinde doğa sevgisi, temizlik ve sağlıklı olma değerlerinin öğretimi ve değerlere ilişkin öğrenci tutumlarının belirlenmesi (Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Tez, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açıktır: tez.yok.gov.tr

Doğa Sevisi, Temizlik ve Sağlıklı Olma Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Toplam 3 alt boyut ve 60 madde bulunmaktadır:

• Doğa Sevgisi (18 m)
• Temizlik (17 m)
• Saygılı Olma (25 m)