Sağlıklı Olma Kültürü (Healtism) Ölçeği

Özet

Sağlıklı Olma Kültürü (Healthism) Ölçeği, bireylerin sağlıklı olma kavramına yönelik tutumlarını ve sağlığı kişisel sorumluluk olarak görme eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal bir aracın Türkçe’ye uyarlama çalışmasıdır. Bu adaptasyon, ölçeğin Türk kültürüne özgü dilsel ve psikometrik gereklilikleri karşılayıp karşılamadığını belirlemek üzere Sinan Uğraş ve arkadaşları tarafından 2021 yılında gerçekleştirilmiştir.

Çalışma, ölçeğin Türkiye’deki popülasyonlarda güvenilir ve geçerli bir şekilde kullanılabileceğini göstermeyi hedeflemiştir. Ölçek, özellikle Healthism ideolojisinin bireyler üzerindeki etkilerini, yani sağlığın ahlaki bir zorunluluk haline getirilmesini ve sağlıksızlığın bireysel bir kusur olarak algılanmasını araştırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sağlıklı Olma Kültürü, Healthism, Sağlık Tutumu, Ölçek Uyarlaması, Psikometrik Özellikler, Türkiye.

Yazarlar

Sinan Uğraş, Gökhan Özen, Emine Aykora, Halil Yurdakul.

Amaç

Sağlıklı Olma Kültürü Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin toplumsal ve kültürel bağlamda sağlıklı olma durumu hakkındaki inançlarını ve tutumlarını niceliksel olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, bireyin sağlık ve hastalık durumlarını yalnızca kişisel yaşam tarzı seçimlerine indirgeme eğilimini ne ölçüde benimsediğini saptar.

Türkçe uyarlama çalışması, bu kritik sosyal yapıyı Türkiye bağlamında inceleyebilecek akademik bir araç sunmayı amaçlamıştır. Bu sayede, Türkiye’deki kamu sağlığı ve spor bilimleri alanlarındaki araştırmacılar, sağlık ideolojisi ve bireysel sorumluluk algısı arasındaki ilişkiyi bilimsel metotlarla analiz edebilirler.

Yapı

Ölçek, sosyolojik bir kavram olan “Healthism” yapısını ölçmektedir. Healthism, sağlığın bireysel bir sorumluluk olarak aşırı vurgulanması ve sosyal, ekonomik veya çevresel belirleyicilerin göz ardı edilmesi anlamına gelir. Bu ideoloji, sağlıklı yaşam tarzını bir ahlaki üstünlük göstergesi olarak konumlandırırken, sağlıksız olanları ise kişisel başarısızlıkları nedeniyle damgalayabilir.

Ölçek, bireylerin kendi sağlık davranışlarına yönelik baskı hissetme düzeylerini ve çevrelerindeki diğer bireyleri sağlık seçimleri üzerinden yargılama eğilimlerini yansıtan boyutlardan oluşur. Yapının anlaşılması, sağlık eşitsizlikleri ve toplumsal baskı konularında derinlemesine analiz yapılmasına olanak tanır.

Geçerlik

Sağlıklı Olma Kültürü Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliği, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de doğrulanıp doğrulanmadığına bakılarak incelenmiştir. Uyarlama çalışmalarında genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak modelin veriyle uyumu test edilir.

Uğraş ve arkadaşları (2021) tarafından yapılan bu çalışmada, elde edilen istatistiksel bulguların, ölçeğin Türkçe formunun ölçmek istediği yapıyı kültürel bağlamda doğru bir şekilde temsil ettiğini, yani geçerli olduğunu kanıtladığı belirtilmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin kullanımının bilimsel açıdan gerekçelendirilmesini sağlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, ölçek maddelerinin iç tutarlılığı (Internal Consistency) yoluyla değerlendirilmiştir. Çalışmada, yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğu ve aynı temel yapıyı ne kadar istikrarlı bir şekilde ölçtüğü belirlenmiştir.

Uyarlama çalışması, Türkçe formun yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir, bu da ölçeğin tutarlı ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır. Güvenirlik sonuçları, ölçeğin farklı uygulamalarda istikrarlı sonuçlar vereceği beklentisini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Sağlıklı Olma Kültürü Ölçeği’nin Türkçe uyarlama sürecinde, ölçeğin çok boyutlu yapısını incelemek amacıyla Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin teorik olarak tanımlanmış alt boyutlarının Türk popülasyonunda da ayrışıp ayrışmadığını test etmiştir.

Faktör yapısının doğrulanması, ölçeğin Healthism kavramının farklı bileşenlerini (örneğin, bireysel sorumluluk algısı, sağlık üzerinden yargılama) ayrı ayrı ölçebilme kapasitesini teyit eder. Bu, araştırmacılara sadece genel bir tutum puanı değil, aynı zamanda kavramın karmaşık yapısına dair detaylı bilgiler sunar.

Ölçme Aracı

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal makalede belirtilen format temel alınmıştır.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama); Orijinal dili İngilizce.

Hedef Kitle: Üniversite Öğrencileri ve Yetişkin Popülasyon.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü bağlamında test etmek amacıyla seçilmiş bir örneklem grubu üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Öz Bildirimli Anket. Katılımcılar, kendilerine sunulan maddelere ilişkin Healthism tutumlarını derecelendirme skalası üzerinde işaretlerler.

Anahtar Kelimeler

Sağlık Sosyolojisi, Bireysel Sorumluluk, Sağlık İdeolojisi, Psikometrik, Uyarlama Çalışması, Türkiye.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut kaynakta belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Sorumlu yazar Sinan Uğraş için: [email protected]

Yazışma Adresi: Ayrıntılı yazışma adresi için orijinal makaleye başvurulmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2021 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik veya ticari amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Sinan Uğraş ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım izni ve olası ücretlendirme bilgileri yazardan veya yayıncı kuruluştan temin edilmelidir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: saglikli-olma-kulturu-healtism-olcegi-toad.pdf. Ayrıca DOCX formatında da mevcuttur: saglikli-olma-kulturu-healtism-olcegi-toad.docx.

Kaynaklar

Uğraş S., Özen G., Aykora E., & Yurdakul H. (2021). Adaptation of the Healthism Attitude Scale to Turkey: A validity and reliability study. Human. Sport. Medicine, 21(1), 117–123. doi: 10.14529/hsm210115

Makalenin web bağlantısı: hsm.susu.ru

Sağlıklı Olma Kültürü (Healthism) Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Sağlıklı Olma Kültürü (Healthism) Ölçeği’nin maddeleri, telif hakları ve akademik gizlilik sebebiyle bu platformda yayımlanmamaktadır. Ölçek maddelerine erişim için sorumlu yazar Sinan Uğraş ile iletişime geçilmesi veya belirtilen kaynak makaleye başvurulması gerekmektedir.