Diyet Memnuniyet Ölçeği

Özet

Diyet Memnuniyet Ölçeği (DMÖ), bireylerin uygulamakta oldukları diyet programlarına yönelik algıladıkları genel memnuniyet, adaptasyon kolaylığı ve sürdürülebilirlik düzeylerini ölçmek amacıyla Türk kültürü için geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması 2021 yılında Eskici ve Karahan-Yılmaz tarafından yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, ölçek dokuz maddeden oluşan tek faktörlü bir yapıya sahiptir ve son derece yüksek düzeyde iç tutarlılık (Cronbach Alfa: 0.902) sergilemektedir. DMÖ, diyetin pratik uygulanabilirliği, ekonomik uygunluğu ve bireyin fiziksel iyilik hali üzerindeki etkilerini bütüncül olarak değerlendirmeyi hedefler.

Anahtar Kelimeler

Diyet memnuniyeti, psikometrik araç, ölçek geliştirme, geçerlik, güvenirlik, Cronbach alfa, diyet uyumu.

Yazarlar

Günay ESKİCİ, S. Karahan-Yılmaz

Amaç

Diyet Memnuniyet Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin mevcut diyet programlarına veya beslenme düzenlerine karşı hissettikleri genel memnuniyet seviyesini, programa uyum kolaylığını ve uzun vadeli sürdürülebilirlik potansiyelini nesnel olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, beslenme danışmanlığı ve halk sağlığı alanlarında, uygulanan diyet programlarının birey üzerindeki öznel etkisini ve etkinliğini ölçmek için güvenilir bir araç sunmaktadır.

Yapı

Ölçek, bireyin uyguladığı beslenme planına karşı geliştirdiği öznel tatmin seviyesi olan diyet memnuniyeti yapısını ölçmektedir. Bu yapı, sadece fizyolojik veya biyolojik sonuçlardan (kilo kaybı gibi) ziyade, diyetin günlük yaşama entegrasyonu, yiyecek çeşitliliği, hazırlık kolaylığı, ekonomik uygunluk ve bireyin genel fiziksel ve duygusal durumu gibi çok boyutlu öznel deneyimlere odaklanır. DMÖ, diyetin yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirerek, diyetin başarı göstergelerini genişletmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin faktöriyel yapısını ve yapı geçerliğini belirlemek amacıyla toplanan veriler üzerinde Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. İlk analizde, 1 numaralı maddenin faktör yükünün 0.30 değerinden düşük olduğu tespit edilmiş ve bu madde ölçekten çıkarılmıştır. Kalan maddelerle ikinci kez gerçekleştirilen AFA sonucunda, tüm maddelerin faktör yüklerinin kabul edilebilir eşik olan 0.30 değerinden yüksek olduğu gözlenmiştir.

Maddelerin faktör yükleri 0.505 ile 0.894 arasında değişmektedir, bu da maddelerin ölçülen yapıyı güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir. Ayrıca, madde toplam korelasyonları da 0.30 değerinden yüksek bulunmuş olup, bu değerler 0.422 ile 0.847 aralığındadır. Bu bulgular, ölçeğin maddelerinin iç tutarlılığını ve yapısal geçerliğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Diyet Memnuniyet Ölçeği’nin Türkçe formunun güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alpha kullanılarak hesaplanmıştır. Dokuz maddelik nihai ölçek için elde edilen Cronbach Alpha katsayısı 0.902 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, ölçeğin son derece yüksek düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Araştırmacılar, elde edilen 0.902 değerindeki Cronbach Alpha Güvenirlik Katsayısının, orijinal ölçek formuna göre daha yüksek olduğunu tespit etmişlerdir. Bu sonuç, Diyet Memnuniyet Ölçeği’nin Türkçe formunun güvenilir ve tutarlı ölçümler sağladığını bilimsel olarak kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktöriyel yapısını netleştirmek amacıyla Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Analiz süreci iki aşamalı olarak ilerlemiştir. İlk aşamada, bir maddenin faktör yükünün (0.30 eşiğinin altında olması nedeniyle) düşüklüğü saptanmış ve bu madde yapıdan çıkarılmıştır. İkinci aşamada, kalan dokuz madde ile yapılan analizler, ölçeğin tek boyutlu bir yapıyı temsil ettiğini göstermiştir.

Bu nihai yapıda, tüm maddelerin faktör yükleri 0.505 ile 0.894 arasında değişmekte olup, bu yüksek faktör yükleri, maddelerin ölçülmek istenen tek bir temel yapıya güçlü bir şekilde bağlı olduğunu ve ölçeğin yapısal bütünlüğünün sağlandığını doğrulamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: 9 maddeden oluşan, tek boyutlu bir ölçektir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Diyet programı uygulayan veya beslenme düzenini değiştiren bireyler.

Yaş Grubu: Spesifik bir yaş aralığı belirtilmemiştir; genellikle yetişkin popülasyon üzerinde uygulanır.

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, diyet uygulayan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5 seçenekli Likert tipi derecelendirme kullanmaktadır. Puanlama sistemi aşağıdaki gibidir:

1. Kesinlikle katılmıyorum
2. Katılmıyorum
3. Karasızım
4. Katılıyorum
5. Kesinlikle katılıyorum

Anahtar Kelimeler

Beslenme, diyet uyumu, memnuniyet, psikometri, AFA, faktör yükü, yaşam kalitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Sorumlu yazar Günay ESKİCİ’dir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Diyet Memnuniyet Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması 2021 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle ücretsizdir; ancak resmi izinler, telif hakları ve potansiyel ücretler hakkında kesin bilgi almak için sorumlu yazar Günay ESKİCİ ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Eskici, G., ve Karahan-Yılmaz, S. (2021). Diyet Memnuniyet Ölçeğinin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Ankara Health Sciences) 10(1), 35-45. doi: 10.46971/ausbid.875393

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: diyet-memnuniyet-olcegi-toad.pdf

Diyet Memnuniyet Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

1. Diyetimde yasaklı olan yiyeceklere istek duyuyorum.
2. Yemek hazırlamak kolaydır.
3. Bu diyeti evde uygulamak kolaydır.
4. Bu diyeti ev dışında uygulamak kolaydır.
5. Bu diyet bana yediklerimden zevk almamda yeterli çeşitlilik sunar.
6. Bu diyet benim bütçeme uygundur.
7. Bu diyeti uygularken kendimi fiziksel olarak iyi hissediyorum.
8. Bu diyetin benim (durumum)* üzerindeki etkisinden memnunum.
9. Bu diyeti ömür boyu uygulayabilirim.