Dijital Sağlıklı Diyet Okuryazarlığı Ölçeği

Özet

Dijital Sağlıklı Diyet Okuryazarlığı Ölçeği (DSDOÖ), bireylerin dijital ortamlarda yer alan sağlıklı beslenme ve diyetle ilgili bilgileri bulma, anlama, değerlendirme ve uygulama becerilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama ölçeğidir. Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması Karahan-Yılmaz ve Eskici (2021) tarafından yapılmıştır. Bu çalışma, 4 maddeden oluşan ve 4’lü Likert tipi derecelendirmeye sahip olan bu kısa formun, Türk kültürüne ve diline uygun, bilimsel açıdan güvenilir bir araç olduğunu ortaya koymuştur.

Ölçeğin geliştirilmesi, çağımızda artan dijital sağlık bilgisi akışına uyum sağlama ve bu bilgileri kritik bir şekilde kullanabilme yeteneğinin önemini vurgulamaktadır. Ölçek, özellikle sağlık okuryazarlığı alanında, diyet ve beslenme konularındaki dijital yeterliliği değerlendirmede pratik bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dijital Sağlıklı Diyet Okuryazarlığı, Sağlık Okuryazarlığı, Ölçek Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Beslenme, Dijital Sağlık, Diyet.

Yazarlar

Karahan-Yılmaz, S., ve Eskici, G.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin dijital platformlarda (internet, sosyal medya, mobil uygulamalar vb.) karşılaştıkları sağlıklı diyet ve beslenme bilgilerine ne kadar etkin bir şekilde ulaşabildiklerini, bu bilgileri ne ölçüde doğru anlayıp değerlendirebildiklerini ve günlük yaşamlarında uygulayabildiklerini belirlemektir. Bu ölçüm, kişilerin dijital sağlık ortamlarında karar verme yeteneklerini anlamak için kritik öneme sahiptir.

Dijital Sağlıklı Diyet Okuryazarlığı Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışması ise, Karahan-Yılmaz ve Eskici (2021) tarafından, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini koruyarak Türk popülasyonunda kullanılabilirliğini sağlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama, alanda çalışan araştırmacılara güvenilir ve kısa bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, “Dijital Sağlıklı Diyet Okuryazarlığı” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bilişsel ve davranışsal unsurları içerir ve genel sağlık okuryazarlığı kavramının alt boyutu olarak dijital ortama özgü becerilere odaklanır. Temel olarak, bireyin diyetle ilgili dijital kaynakları (makaleler, bloglar, videolar vb.) kritik bir gözle değerlendirme, güvenilirliği ayırt etme ve elde edilen bilgiyi kişisel sağlık hedeflerine entegre etme yeteneğini kapsar.

Ölçülen yapı, dört temel bileşen etrafında şekillenir: bilgiye erişim, bilgiyi anlama, bilginin güvenilirliğini değerlendirme ve bilgiyi uygulamaya koyma. Ölçeğin 4 maddelik kısa yapısı, bu bileşenlerin genel bir değerlendirmesini hızlı ve etkin bir şekilde yapmaya olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçek modelinin uyumunun iyi olduğunu göstermiş ve tüm maddelerin t değerleri istatistiksel olarak anlamlı (p < 0,05) bulunmuştur. Bu durum, maddelerin ölçmek istenen yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini desteklemektedir.

Geçerlik çalışmaları sırasında, ölçekten herhangi bir maddenin çıkarılmasına gerek duyulmamıştır. Madde toplam korelasyonları incelendiğinde, bu değerlerin 0,492 ile 0,700 arasında değiştiği ve tüm maddeler için 0,30 değerinden yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bu yüksek korelasyon değerleri, maddelerin iç tutarlılığının ve yapıya olan katkılarının yeterli düzeyde olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Dijital Sağlıklı Diyet Okuryazarlığı Ölçeği’nin güvenirlik analizinde, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alpha katsayısı kullanılmıştır. Yapılan analiz sonucunda, 4 maddelik ölçeğin Cronbach Alpha katsayısı 0,785 olarak belirlenmiştir.

Bu katsayı, genel olarak kabul gören güvenirlik eşiği olan 0,70 değerinin üzerinde olup, ölçeğin iç tutarlılığının ve dolayısıyla güvenilirliğinin yüksek düzeyde olduğunu işaret etmektedir. Bu sonuç, ölçeğin farklı uygulamalarda tutarlı sonuçlar verebileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin tek faktörlü yapısını desteklemiştir. Faktör yükleri, maddelerin yapıyı ne kadar iyi temsil ettiğini gösteren önemli bir göstergedir.

Analizlerde, faktör yüklerinin genel olarak 0,29 ile 0,68 arasında değiştiği, ancak detaylı incelemelerde maddelerin faktör yüklerinin 0,692 ile 0,858 gibi daha yüksek aralıklarda da tespit edildiği belirtilmiştir. Tüm maddelerin faktör yüklerinin 0,30 değerinden yüksek olması, ölçek maddelerinin ölçülen latent yapıya yeterli katkıyı sağladığını kanıtlamaktadır. Bu bulgular, ölçeğin yapısal olarak güçlü ve tutarlı olduğunu göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 4 maddeden oluşan, kısa formlu bir öz bildirim ölçeğidir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Sağlık Okuryazarlığı ve Beslenme alanında araştırmaya konu olan genel popülasyon.

Age Group: Çalışmada spesifik yaş grubu belirtilmemiştir, ancak genel olarak yetişkin popülasyon için uygundur.

Population Details: Ölçek, Karahan-Yılmaz ve Eskici (2021) tarafından yürütülen çalışmada geçerlik ve güvenirlik için kullanılmıştır.

Test Methodology: 4’lü Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır:

• 1: Çok zor
• 2: Oldukça zor
• 3: Oldukça kolay
• 4: Çok kolay

Anahtar Kelimeler

DFA, Cronbach Alpha, Faktör Yükü, Madde Toplam Korelasyonu, Beslenme Eğitimi, Dijital Yeterlilik, Likert.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi kaynaklarda mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Bilgi kaynaklarda mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin sorumlu yazarı Sevil KARAHAN YILMAZ’dır. Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi kaynaklarda belirtilmemiştir. Ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması 2021 yılında yayımlanmıştır.

Orijinal makaleye erişim Dergipark üzerinden sağlanabilir: dergipark.org.tr. Ölçeğin orijinal PDF belgesi ise aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: dijital-saglikli-diyet-okuryazarligi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Karahan-Yılmaz, S., ve Eskici, G. (2021). Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-Kısa Form ve Dijital Sağlıklı Diyet Okuryazarlığı Ölçeğinin Türkçe Formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(3), 19-25.

Dijital Sağlıklı Diyet Okuryazarlığı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Sağlanan kaynak içerikte ölçeğin maddeleri (soruları) yer almamaktadır. Ancak ölçeğin 4 maddeden oluştuğu ve 4’lü Likert tipi derecelendirme kullandığı belirtilmiştir.