Planlı Davranış Kuramı Diyet Uyum Bataryası

Özet

Planlı Davranış Kuramı Diyet Uyum Bataryası, Bircan Akmercan tarafından 2019 yılında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu batarya, obez olan ve olmayan bireylerde diyet uyum davranışının psikososyal yordayıcılarını incelemek amacıyla Planlı Davranış Kuramı (PDK) çerçevesinde tasarlanmıştır. Çalışma, bir batarya geliştirme ve model sınama çalışması niteliğindedir. Ölçek, bireylerin diyet yapma niyetleri ve diyet davranışlarına yönelik tutumları, sübjektif normları ve algılanan davranışsal kontrollerini değerlendirmeyi hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Planlı Davranış Kuramı, diyet uyumu, obezite, psikososyal yordayıcılar, ölçek geliştirme, tutum, sübjektif norm, algılanan davranışsal kontrol.

Yazarlar

Bircan Akmercan

Amaç

Planlı Davranış Kuramı Diyet Uyum Bataryası‘nın temel amacı, bireylerin diyet uyum davranışlarını etkileyen psikososyal yordayıcıları kapsamlı bir şekilde incelemektir. Özellikle obezite sorunu yaşayan ve yaşamayan bireylerin diyet davranışlarına yönelik motivasyonlarını, engellerini ve kolaylaştırıcı faktörlerini Planlı Davranış Kuramı (PDK) çerçevesinde anlamayı hedefler.

Bu ölçek, hem akademik araştırmalarda hem de klinik uygulamalarda diyet uyumu üzerine yapılan müdahalelerin etkinliğini artırmak ve bireyselleştirilmiş stratejiler geliştirmek için değerli bilgiler sağlamayı amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması aynı zamanda, PDK’nın diyet uyumu davranışını açıklamadaki geçerliliğini ve modelin Türkiye popülasyonundaki uygunluğunu sınamayı da içermektedir.

Yapı

Batarya, Planlı Davranış Kuramı‘nın (PDK) temel bileşenlerini ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu bileşenler şunları içerir:

• Tutum: Bireyin diyet uyumu davranışına yönelik olumlu veya olumsuz değerlendirmelerini ifade eder.
• Sübjektif Norm: Bireyin çevresindeki önemli kişilerin (aile, arkadaşlar, doktor vb.) diyet uyumu davranışını destekleyip desteklemediğine dair algısını yansıtır.
• Algılanan Davranışsal Kontrol: Bireyin diyet uyumu davranışını gerçekleştirme konusunda ne kadar kolay veya zorlandığına dair inancını, yani kendi kontrol yeterliliğini ifade eder.
• Davranışsal Niyet: Bireyin diyet uyumu davranışını gerçekleştirme konusundaki bilinçli kararlılığını ve planını ölçer.

Bu yapılar, bireylerin diyet yapma niyetleri ve nihayetinde diyet uyum davranışları arasındaki ilişkileri açıklamak için bir araya getirilmiştir. Batarya, bu temel yapıların diyet uyumu üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerini değerlendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi doğrudan belirtilmemiştir (“-“). Ancak bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilen bir ölçek olarak, çalışmanın yapı geçerliği analizlerini içermesi beklenir. Bu analizler genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yoluyla Planlı Davranış Kuramı‘nın önerdiği faktör yapısının veriyle uyumunu değerlendirir.

Ayrıca, bataryanın ölçüt geçerliği kapsamında, diyet uyumu davranışının diğer ilgili ölçütlerle (örneğin, öz bildirime dayalı diyet kayıtları veya beslenme alışkanlıkları anketleri) ilişkisinin incelenmiş olması muhtemeldir. Bu tür analizler, ölçeğin teorik olarak ilgili olması beklenen dış değişkenlerle tutarlılığını gösterir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik bilgisi de doğrudan belirtilmemiştir (“-“). Ancak ölçek geliştirme çalışmalarında, ölçüm aracının tutarlılığını değerlendirmek amacıyla iç tutarlılık katsayılarının hesaplanması yaygın bir uygulamadır. Bu bağlamda, her bir alt ölçek için Cronbach’s Alpha değerlerinin rapor edilmiş olması beklenir.

Yüksek Cronbach’s Alpha değerleri, bataryanın aynı yapıyı ölçen maddelerinin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösterir ve ölçeğin güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu doğrular. Tez çalışmasında bu tür güvenirlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır.

Faktör Analizi

Bir “batarya geliştirme ve model sınama çalışması” olduğu göz önüne alındığında, faktör analizi bu ölçek geliştirme sürecinin kritik bir parçasıdır. Muhtemelen, ölçeğin başlangıç maddelerinin keşfedici faktör analizi (KFA) ile incelenerek, Planlı Davranış Kuramı‘nın varsaydığı tutum, sübjektif norm ve algılanan davranışsal kontrol gibi temel yapıların ayrışıp ayrışmadığı incelenmiştir.

Ardından, bu faktör yapısının bağımsız bir örneklem üzerinde doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile test edildiği ve Planlı Davranış Kuramı modelinin veriyle uyumunun değerlendirildiği düşünülmektedir. Bu analizler, bataryanın teorik çerçevesiyle tutarlı bir yapıya sahip olduğunu bilimsel olarak desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: Ölçek, büyük olasılıkla Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanmaktadır (örneğin, 5’li veya 7’li Likert ölçeği). Katılımcılar, diyet uyumu davranışına ilişkin tutum, sübjektif norm ve algılanan davranışsal kontrol maddelerini belirli bir aralıktaki seçeneklerle değerlendirirler.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel yetişkin popülasyonu, özellikle obez olan ve olmayan bireyler.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Diyet uyumu davranışlarını incelemek amacıyla, Vücut Kitle İndeksi (VKİ) açısından farklılık gösteren (obez ve obez olmayan) bireyler. Bu kişiler, diyet yapma veya diyet alışkanlıklarını sürdürme konusunda deneyimli veya ilgili olabilirler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim esasına dayalı bir anket formu aracılığıyla uygulanmaktadır. Katılımcılar, kendilerine yöneltilen maddeleri okuyarak kendi algılarına ve deneyimlerine göre yanıt verirler.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik ölçek, davranış değişimi, sağlık psikolojisi, beslenme, VKİ.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: İstanbul Üniversitesi, İstanbul, Türkiye

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu batarya, 2019 yılında Bircan Akmercan tarafından tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için genellikle yazarın izni gereklidir. Ticari veya klinik amaçlı kullanımlar için yazarla iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin kullanımı için herhangi bir standart ücret bilgisi mevcut değildir, ancak yazarın takdirine bağlı olabilir.

Referanslar

Akmercan, B.(2019). Obez olan ve olmayan bir grup bireyde diyet uyum davranışının psikososyal yordayıcılarının incelenmesi: Planlı davranış kuramı çerçevesinde bir batarya geliştirme ve model sınama çalışması (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: planli-davranis-kurami-diyet-uyum-bataryasi-toad.pdf

Planlı Davranış Kuramı Diyet Uyum Bataryası Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Sağlanan kaynak içerikte ölçek maddeleri bulunmamaktadır. Maddeler için lütfen yukarıda belirtilen tez referansına veya yazarın iletişim adresine başvurunuz. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir.