Dinleme Kaygısı Ölçeği

Özet

Dinleme Kaygısı Ölçeği (DKÖ), ortaokul öğrencileri özelinde dinleme becerilerine yönelik hissedilen kaygı düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, 2013 yılında Deniz Melanlıoğlu tarafından geliştirme çalışmaları tamamlanarak alanyazına sunulmuştur. Ölçek, toplamda 37 maddeden ve 5 alt boyuttan oluşmaktadır. DKÖ, öğrencilerin dinleme eylemini değerlendirmelerini, dinleme sürecini izlemelerini, dinlemedeki bireysel farklılıkları algılamalarını, dinleme sonrasına odaklanmalarını ve dinleme engellerini nasıl deneyimlediklerini belirlemeyi amaçlayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçeğin yüksek derecede güvenirlik ve kapsam geçerlik kanıtları sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Dinleme Kaygısı, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler, Ortaokul Öğrencileri, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Deniz Melanlıoğlu.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, ortaokul kademesindeki öğrencilerin dinleme eylemi sırasında veya bu eyleme yönelik olarak hissettikleri kaygı düzeylerini ve bu kaygının farklı boyutlarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek standart bir araç sunmaktır.

Dinleme becerisi, dil eğitiminin temel taşlarından biri olmasına rağmen, bu beceriye yönelik duygusal engellerin (kaygı gibi) tespiti önemlidir. Ölçek, eğitimcilerin ve araştırmacıların öğrencilerin dinleme yeteneklerini engelleyen psikolojik faktörleri tanımlamasına ve bu yönde müdahaleler geliştirmesine yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Dinleme Kaygısı Ölçeği, dinleme becerisi bağlamında yaşanan kaygıyı çok boyutlu bir psikolojik yapı olarak ele almaktadır. Yapılan analizler sonucunda ölçeğin, dinleme kaygısının farklı tezahürlerini yansıtan beş temel alt boyuta ayrıldığı belirlenmiştir. Bu alt boyutlar, öğrencilerin dinleme eylemine yaklaşımlarındaki bilişsel ve duygusal tepkilerini kapsamaktadır.

Ölçek, toplam 37 madde ile dinleme eyleminin öncesini, sürecini ve sonrasını içeren geniş bir yelpazede kaygı belirtilerini yakalamayı hedeflemektedir. Bu yapısal model, yalnızca genel kaygı düzeyini değil, aynı zamanda kaygının hangi spesifik dinleme bileşenlerinden kaynaklandığını da ortaya koymaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme aşamasında, ölçme aracının amaçlanan değişkeni ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla geçerlik çalışmaları titizlikle yürütülmüştür. Çalışmada özellikle kapsam (içerik) geçerliğine odaklanılmıştır.

İçerik geçerliğini sağlamak amacıyla ilk aşamada hazırlanan 45 maddelik taslak, alanında uzman altı akademisyen tarafından incelenmiştir. Bu uzmanlardan beşi Türkçe Eğitimi, biri ise Ölçme ve Değerlendirme alanında görev yapmaktadır. Uzmanlar, maddelerin dinleme kaygısını temsil edip etmediği, biçimsel uygunluğu ve anlatım özelliklerinin yanlış anlamalara yol açıp açmadığı yönlerinden değerlendirmelerde bulunmuşlardır. Uzman görüşleri doğrultusunda gerekli düzeltmeler yapılmış ve içerik ile biçim açısından uygun bulunmayan 5 madde çıkarılarak 40 maddelik taslak ölçek ön deneme aşamasına hazır hale getirilmiştir. Bu süreç, ölçme aracının kapsam geçerliğinin sağlandığına dair güçlü bir kanıt sunmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ölçmek amacıyla iç tutarlılık analizi yapılmış ve bu analizde Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı hesaplanmıştır. Bu katsayı, maddelere ait puanların toplam test puanlarıyla ne derece tutarlı olduğunu gösteren yaygın bir ölçüttür.

Yapılan güvenirlik analizi sonucunda, ölçeğin tamamı için hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı 0,927 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin yüksek derecede güvenilir olduğunu göstermektedir. Ayrıca ölçeğin alt boyutlarına ait iç tutarlılık katsayıları da yüksek bulunmuştur: Birinci faktör için 0,810; ikinci faktör için 0,836; üçüncü faktör için 0,786; dördüncü faktör için 0,699 ve beşinci faktör için 0,686. Bu bulgular, hem genel ölçeğin hem de alt boyutlarının ölçmek istediği yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Dinleme Kaygısı Ölçeği (DKÖ), yapı geçerliğinin bir parçası olarak faktör analizine tabi tutulmuştur (kaynak içerikte dolaylı olarak alt boyutların belirlenmesiyle belirtilmiştir). Nihai ölçek, dinleme kaygısının beş farklı boyutunu temsil eden 37 maddeden oluşmaktadır.

Bu beş faktörlü yapı, dinleme kaygısının homojen bir durumdan ziyade, dinleme eyleminin farklı aşamalarına ve türlerine bağlı olarak ortaya çıkan karmaşık bir fenomen olduğunu göstermektedir. Belirlenen alt boyutlar ve madde sayıları şunlardır:

• Dinlemeyi değerlendirme (7 madde)
• Dinleme sürecini izleme (10 madde)
• Dinlemede bireysel farklılıklar (9 madde)
• Dinleme sonrasına odaklanma (5 madde)
• Dinleme engelleri (6 madde)

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği

Format: Yazılı Ölçek

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi Ölçek

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ortaokul Öğrencileri

Yaş Grubu: Ortaokul (Yaklaşık 10-14 yaş)

Popülasyon Detayları: Dinleme becerisi eğitimine aktif olarak devam eden ortaokul öğrencileri.

Test Metodolojisi: İfadeler, “Bana hiç uygun değil” (1) ile “Bana tamamen uygun” (5) arasında değişen 5’li Likert formatında derecelendirilmiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2013 yılında Deniz Melanlıoğlu tarafından yayımlanan akademik çalışma kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Deniz Melanlıoğlu ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Ölçeğin orijinal makalesi Dergipark üzerinden erişime açıktır.

Kaynaklar

Melanlıoğlu, D. (2013). Ortaokul Öğrencileri için Dinleme Kaygısı Ölçeğinin Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(11), 851-876.

Akgül, A. ve Çevik, O. (2003). İstatistiksel Analiz Teknikleri. Ankara: Emek Ofset.

Büyüköztürk, Ş. (2004). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. Ankara: Pegem A Yayıncılık.

Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2008). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem A Yayıncılık.

Karasar, N. (2002). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.

Tyler, L. E. (1971). Tests and Measurements. Prentice-Hall.

Dinleme Kaygısı Ölçeği (DKÖ) çalışmasının orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: dinleme-kaygisi-olcegi-toad.pdf

Dinleme Kaygısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, 5 Alt Boyut ve 37 Maddeden oluşmaktadır:

• Dinlemeyi değerlendirme (7 m)
• Dinleme sürecini izleme (10 m)
• Dinlemede bireysel farklılıklar (9 m)
• Dinleme sonrasına odaklanma (5 m)
• Dinleme engelleri (6 m)