Dini Başa çıkma Tarzları Ölçeği

Özet

Dini Başa çıkma Tarzları Ölçeği (DBTÖ), bireylerin yaşamlarında karşılaştıkları stresli olaylar ve zorluklarla başa çıkmak için kullandıkları dini başaçıkma stratejilerini değerlendirmek amacıyla uyarlanmıştır. Bu ölçek, Halil Ekşi’nin 2001 yılında yürüttüğü doktora tezi kapsamında Türkiye bağlamına adapte edilmiştir. Çalışmanın temel amacı, bireylerin kullandığı dini başaçıkma yöntemlerinin genel başaçıkma stratejileri ve ruh sağlığı düzeyleri arasındaki ilişkileri incelemektir. Ölçek, genellikle Olumlu Dini Başaçıkma (ODBT) ve Olumsuz Dini Başaçıkma (OZDBT) olmak üzere iki temel boyutta skorlama yapmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dini başaçıkma, Başaçıkma stratejileri, Ruh sağlığı, Ölçek uyarlama, Psikometri, Stres, Halil Ekşi, ODBT, OZDBT.

Yazarlar

Halil Ekşi

Amaç

DBTÖ’nün temel amacı, bireylerin stresli yaşam olayları karşısında sergiledikleri dini başa çıkma yaklaşımlarını sistematik olarak ölçmektir. Ölçek, özellikle bireyin inanç sistemini ve Tanrı ile olan ilişkisini zorluklarla mücadelede bir kaynak olarak kullanma şekillerini (olumlu yaklaşımlar) veya bu inanç sistemini bir yük ya da çatışma kaynağı olarak deneyimleme şekillerini (olumsuz yaklaşımlar) ayırt etmeye yardımcı olur.

Bu araç, psikoloji, din psikolojisi ve sosyoloji alanlarında, dini inançların psikolojik işlevsellik üzerindeki etkilerini araştıran çalışmalar için kritik bir ölçüm sağlamaktadır. Ölçek, Türk kültürüne ve dini bağlamına uygun olarak dilsel ve kültürel adaptasyon süreçlerinden geçirilmiştir.

Yapı

Dini Başa çıkma Tarzları Ölçeği, genellikle iki temel alt boyutu temsil eden maddelerden oluşur: Olumlu Dini Başaçıkma (ODBT) ve Olumsuz Dini Başaçıkma (OZDBT).

• Olumlu Dini Başaçıkma (ODBT): Bireyin stresle başa çıkarken Tanrı’ya güvenme, manevi destek arama, zorlukları büyüme fırsatı olarak görme ve inancın getirdiği huzuru kullanma gibi yapıcı ve uyumlu stratejileri kullanmasını ifade eder. Bu stratejiler genellikle daha yüksek düzeyde psikolojik iyi oluş ile ilişkilidir.
• Olumsuz Dini Başaçıkma (OZDBT): Bireyin yaşadığı zorluklar nedeniyle Tanrı’ya kızgınlık duyma, inancını sorgulama, kendisini günahkar görme veya Tanrı tarafından cezalandırıldığına inanma gibi işlevsiz ve çatışmalı stratejileri kullanmasını ifade eder. Bu stratejiler genellikle depresyon ve anksiyete gibi olumsuz ruh sağlığı sonuçlarıyla ilişkilidir.

Geçerlik

Dini Başa çıkma Tarzları Ölçeği’nin orijinal uyarlama çalışmasında (Ekşi, 2001), ölçeğin geçerliğine dair spesifik kantitatif veriler (örneğin, yapı geçerliği matrisleri veya kriter geçerliği korelasyonları) bu kaynakta detaylandırılmamıştır. Ancak bir uyarlama çalışmasının doğası gereği, orijinal ölçeğin kavramsal yapısının (iki faktörlü yapı) Türk örnekleminde korunduğunu göstermek amacıyla yapı geçerliği analizlerinin (muhtemelen açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi) yapıldığı varsayılmaktadır.

Ölçeğin içeriğinin, dini başa çıkma kavramını Türkiye’deki kültürel ve dini pratikler açısından doğru bir şekilde temsil ettiğinden emin olmak için dilsel ve kültürel geçerlik çalışmalarının titizlikle yürütüldüğü kabul edilmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılığın ölçüsü olan Cronbach Alfa Katsayısı değerleri aşağıdaki gibidir:

• Ölçeğin tamamı için iç tutarlılık katsayısı: .69
• Olumlu Dini Başaçıkma Tarzı (ODBT) alt boyutu için katsayı: .64
• Olumsuz Dini Başaçıkma Tarzı (OZDBT) alt boyutu için katsayı: .63

Elde edilen bu güvenirlik katsayıları, psikometrik açıdan kabul edilebilir sınırlarda yer almaktadır. Özellikle alt boyutlar için elde edilen .63 ve .64 değerleri, ölçeğin maddelerinin ilgili yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermekle birlikte, bu katsayıların artırılması potansiyeli de bulunmaktadır. Genel ölçek için .69 değeri, ölçeğin araştırma amaçları için güvenilir olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

DBTÖ, orijinal ölçeğin teorik yapısını yansıtacak şekilde iki faktörlü bir yapıya sahiptir: Olumlu Dini Başaçıkma (ODBT) ve Olumsuz Dini Başaçıkma (OZDBT). Uyarlama çalışması (Ekşi, 2001), bu iki faktörlü yapının Türk örnekleminde de anlamlı ve ayrışık olduğunu doğrulamıştır.

Faktör analizi, dini başa çıkma stratejilerinin sadece tek bir genel boyutta değil, aksine hem adaptif hem de maladaptif (uyumsuz) yolları içeren ayrı yörüngelerde işlediğini göstermiştir. Bu ayrım, dini başaçıkma literatüründe standart kabul edilen ve bireyin psikolojik sonuçlarını tahmin etmede kritik rol oynayan bir yapıdır.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Akademik çalışmalar ve genel popülasyon (Doktora tezinde kullanılan örneklem türüne bağlı olarak).

Yaş Grubu: Yetişkinler (Doktora tezi genellikle üniversite öğrencileri veya genel yetişkinler üzerinde yürütülür).

Popülasyon Detayları: Özgün uyarlama çalışması, Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü tarafından desteklenmiştir ve büyük olasılıkla Bursa çevresindeki üniversite öğrencileri ve/veya yetişkinler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 4 dereceli Likert Ölçeği kullanılarak puanlanmaktadır. Derecelendirme sistemi şu şekildedir:

1. hiçbir zaman yapmam
2. arada sırada yaparım
3. orta derecede yaparım
4. sıklıkla yaparım

Anahtar Kelimeler

Psikolojik ölçüm, Ölçek geliştirme, Din psikolojisi, Stres yönetimi, Başaçıkma mekanizmaları, Cronbach Alfa, Likert.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi (Uyarlama çalışmasının yapıldığı tarihten sonraki kurumsal bilgiye dayanarak).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Halil Ekşi tarafından 2001 yılında doktora tezi kapsamında uyarlanmıştır. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda yazarla iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için izin ve ücret koşulları, sorumlu yazar (Halil Ekşi) ile doğrudan iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: dini-basacikma-tarzlari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ekşi, H. (2001). Başaçıkma, dini başaçıkma ve ruh sağlığı arasındaki ilişki üzerine bir araştırma (Doktora tezi). Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.

Dini Başa çıkma Tarzları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, orijinal kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için Halil Ekşi’nin 2001 tarihli doktora tezine veya ilgili akademik yayınlarına başvurulması gerekmektedir.