Dinleme Öz Yeterlik Ölçeği

Özet

Dinleme Öz Yeterlik Ölçeği (DÖYÖ), ortaokul öğrencilerinin dinleme ve izleme becerilerine yönelik sahip oldukları öz yeterlik inançlarını ölçmek amacıyla 2015 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, öğrencilerin kendilerini dinleme ve görsel materyalleri izleme süreçlerinde ne kadar yetkin gördüklerini belirlemeyi hedefler. Geliştirme çalışması, dil eğitimi ve öğretimi alanında önemli bir ihtiyacı karşılamak üzere, öğrencilerin algısal dil becerilerine yönelik motivasyon ve inanç düzeylerini tespit etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir.

Ölçek, Aydın, Demircan ve İnnalı (2015) tarafından yürütülen kapsamlı bir çalışma sonucunda oluşturulmuş olup, özellikle öz yeterlik kuramına dayanarak, öğrencilerin akademik başarıları üzerindeki etkili inanç sistemlerini değerlendirmeye odaklanmaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi aşamasında, yapı geçerliği ve güvenirliği sağlamak adına gerekli istatistiksel analizler titizlikle uygulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dinleme, İzleme, Öz Yeterlik, Ortaokul Öğrencileri, Dil Becerisi, Ölçek Geliştirme, Psikometrik

Yazarlar

Aydın, A. İ., Demircan, Uğur, İnnalı, H. Ö.

Amaç

Dinleme Öz Yeterlik Ölçeği’nin temel amacı, ortaokul kademesinde öğrenim gören öğrencilerin dinleme ve izleme (görsel-işitsel materyallerin takibi) becerilerine dair kendi yeterlik algılarını sistematik ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, öğrencilerin dil öğrenme süreçlerinde kendilerine olan güvenlerini ve bu becerileri etkili bir biçimde kullanma kapasitelerine dair inançlarını ortaya koymaktadır.

Eğitimciler ve araştırmacılar için, DÖYÖ, öğrencilerin dinleme/izleme yeteneklerini geliştirmeye yönelik müdahale programları tasarlarken başlangıç düzeylerini ve inanç eksikliklerini belirlemede kritik bir tanı aracı işlevi görür. Ölçek, öğrencilerin algısal dil becerilerindeki bireysel farklılıkları anlamaya katkıda bulunur.

Yapı

Ölçek, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Kuramı’nda merkezi bir rol oynayan öz yeterlik (Self-Efficacy) yapısını ölçmektedir. Dinleme ve İzleme Öz Yeterliği, bireyin belirli bir dinleme veya izleme görevini başarıyla yerine getirme yeteneğine duyduğu inançtır. Bu inanç, öğrencinin çabasını, sebatını ve karşılaştığı zorluklar karşısındaki direncini doğrudan etkiler.

Ölçek, dinleme ve izleme becerilerinin farklı alt boyutlarını (örneğin, ana fikri anlama, detayları yakalama, çıkarım yapma) kapsayacak şekilde tasarlanmıştır. Bu yapı, öğrencilerin sadece ne bildiklerini değil, aynı zamanda bildiklerini ne kadar etkili kullanabileceklerine inandıklarını da değerlendirir.

Geçerlik

Dinleme Öz Yeterlik Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, yapısal uygunluğunu ve ölçmek istediği kavramı doğru bir şekilde temsil ettiğini göstermek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliği için faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Aydın ve arkadaşları (2015) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu doğrulamak amacıyla açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin dinleme ve izleme becerilerine dair öz yeterlik algılarını ölçen net bir faktör yapısına sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının zamana ve farklı koşullara karşı tutarlılığını değerlendirmek için yapılmıştır. Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha), ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne derece ölçtüğünü gösteren temel bir güvenirlik göstergesidir.

Geliştirme makalesinde bildirilen sonuçlar, Dinleme Öz Yeterlik Ölçeği’nin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve dolayısıyla güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini desteklemektedir. Yüksek güvenirlik değerleri, öğrencilerin verdikleri yanıtların rastgele değil, ölçülen yapıyı istikrarlı bir şekilde yansıttığını işaret eder.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla, ortaokul öğrencileri örnekleminde Faktör Analizi (Exploratory Factor Analysis – EFA ve Confirmatory Factor Analysis – CFA) uygulanmıştır. EFA, ölçeğin maddelerinin kaç boyutta toplandığını keşfetmeye yardımcı olurken, CFA ise geliştiricilerin öngördüğü teorik yapının veri ile ne kadar uyumlu olduğunu test etmiştir.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin dinleme ve izleme öz yeterliğini ölçen, psikometrik açıdan sağlam bir faktör yapısına sahip olduğu belirlenmiştir. Bu faktör yapısı, ölçeğin hem teorik temellerini hem de pratik uygulamadaki geçerliğini güçlendirmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme (Örn: Hiç Katılmıyorum’dan Tamamen Katılıyorum’a).

Language Available: Türkçe

Population Group: Ortaokul Öğrencileri (Secondary School Students)

Age Group: Yaklaşık 10-14 yaş grubu

Population Details: Türkiye’deki çeşitli ortaokullarda öğrenim gören öğrenciler örneklem olarak kullanılmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Dil Eğitimi, Dinleme Becerileri, İzleme Becerileri, Öz Yeterlik İnancı, Ortaokul, Psikometrik Özellikler

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş (Referans makalede kontrol edilmelidir)

Affiliation Email addresses: Uğur Demircan’a ait iletişim adresi: [email protected]

Correspondence Address: İlgili makale referansında belirtilmiştir. Sorumlu Yazar: Uğur Demircan.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Dinleme Öz Yeterlik Ölçeği, 2015 yılında Aydın, Demircan ve İnnalı tarafından geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı ve izin şartları için sorumlu yazar Uğur Demircan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Makalenin yayınlandığı dergi (International Journal of Languages’ Education and Teaching) açık erişimli bir yayın olabilir, ancak ölçeğin ticari veya geniş çaplı kullanımı için izin alınması önerilir.

Testin geliştirildiği yıl: 2015.

Kaynakça

Aydın, A. İ, Demircan, U.,& İnnalı, H.Ö.(2015). Developing the secondary school student’s Listening/Watching Self Efficiency According Scale. International Journal of Languages’ Education and Teaching, Doi: 10.18298/ijlet.313.

Makalenin orijinal tam metnine bu bağlantıdan ulaşılabilir: ijlet.com.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı buradan indirilebilir: dinleme-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf

Dinleme Öz Yeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için orijinal makaleye (Aydın, Demircan & İnnalı, 2015) başvurulması gerekmektedir.