Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Olan Çocukların Anadolu-Sak Zekâ Ölçeği

Özet

Bu akademik çalışma, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısı almış çocukların bilişsel yetenek profillerini derinlemesine incelemek amacıyla Anadolu-Sak Zekâ Ölçeği (ASİS) verilerini kullanmaktadır. Çalışmanın temel amacı, DEHB’li çocukların zekâ testlerinin alt ölçeklerinde gösterdikleri performans farklılıklarını ortaya koymak ve bu farklılıkların bozukluğun doğasıyla ilişkisini araştırmaktır. Bu geliştirme çalışması, DEHB popülasyonuna özgü bilişsel güçlü ve zayıf yönleri belirleyerek eğitim ve klinik müdahaleler için kritik bilgiler sağlamayı hedeflemektedir.

Çalışma, mevcut bir ölçeğin (ASİS) klinik bir popülasyondaki (DEHB) performans örüntülerini incelemesi açısından geliştirme ve profil analizi niteliğindedir. Bulgular, DEHB’li çocukların standart norm gruplarına göre belirli bilişsel alanlarda sergilediği heterojen performansı anlamlandırmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, DEHB, Anadolu-Sak Zekâ Ölçeği, ASİS, Bilişsel Profil, Zekâ Testi, Geliştirme, Çocuk Psikolojisi.

Yazarlar

Mevlüt Cırık, S. A. K. Uğur, E. Öpengin.

Amaç

Bu çalışmanın temel amacı, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısı konmuş çocukların zekâ profillerini Anadolu-Sak Zekâ Ölçeği (ASİS) aracılığıyla analiz etmektir. Ölçeğin alt testlerinden elde edilen puanların, DEHB’nin dikkat, dürtüsellik ve hiperaktivite boyutlarıyla nasıl ilişkili olduğunu saptamak hedeflenmiştir.

İkincil olarak, bu inceleme sayesinde, DEHB’li bireylerin standart popülasyona kıyasla hangi bilişsel alanlarda (örneğin, sözel akıl yürütme, görsel-uzamsal beceriler veya çalışma belleği) belirgin farklılıklar gösterdiğini belirlemek ve böylece daha hedefli klinik ve pedagojik müdahale stratejilerinin geliştirilmesine zemin hazırlamaktır. Çalışma, özellikle zekâ testlerindeki alt ölçek puanları arasındaki tutarsızlıkları (scatter) incelemeye odaklanmıştır.

Yapı

İncelenen temel psikolojik yapı, bireyin genel zekâ düzeyidir; ancak çalışma, bu genel yapının alt bileşenlerinin (bilişsel alanlar) DEHB varlığında nasıl farklılaştığını araştırmaktadır. Anadolu-Sak Zekâ Ölçeği, genellikle akıl yürütme, sözel kavrama, çalışma belleği ve işlemleme hızı gibi çok boyutlu bilişsel yetenekleri ölçen bir araçtır.

Bu bağlamda, ölçek spesifik olarak DEHB ile ilişkili olabilecek yürütücü işlevler ve dikkat gerektiren görevlerdeki performansı dolaylı yoldan değerlendirerek, bozukluğun bilişsel imzasına dair kanıtlar sunmayı amaçlar. Çalışma, ASİS’in sunduğu çok boyutlu bilişsel yapının, DEHB’li çocuklarda tek bir genel zekâ puanından ziyade, spesifik alanlardaki düşüşlerle karakterize olup olmadığını araştırmaktadır.

Geçerlik

Orijinal çalışmada spesifik geçerlik değerleri doğrudan belirtilmemiştir. Ancak, çalışmanın kendisi, Anadolu-Sak Zekâ Ölçeği’nin (ASİS) DEHB popülasyonunda kullanımı bağlamında yapı geçerliğine (construct validity) katkıda bulunmaktadır.

Eğer ASİS alt test profilleri, DEHB’nin klinik olarak bilinen bilişsel zorluklarıyla (örneğin, düşük işlemleme hızı veya çalışma belleği performansı) tutarlıysa, bu bulgular ölçeğin bu popülasyon için ayrıştırıcı geçerliğini destekleyecektir. Çalışma, zekâ profillerinin klinik tanı ile uyumunu inceleyerek geçerliğe dolaylı kanıt sağlamaktadır.

Güvenirlik

Kaynak referansta bu ölçeğin özel olarak DEHB popülasyonu üzerindeki güvenirlik katsayıları belirtilmemiştir. Ancak, akademik bir ölçek geliştirme veya inceleme çalışması olduğu göz önüne alındığında, araştırmacıların örneklem grubunda elde edilen puanların tutarlılığını (örneğin, iç tutarlılık veya test-tekrar test) analiz etmiş olması beklenir.

ASİS’in genel popülasyon için yüksek güvenirlik değerlerine sahip olduğu varsayılırken, bu çalışmanın odak noktası, DEHB’li çocuklarda ölçek puanlarının tutarlılığını ve kararlılığını klinik bağlamda incelemektir. Klinik popülasyonlarda güvenirlik değerleri, normatif popülasyonlara göre farklılık gösterebilir ve bu çalışma bu potansiyel farklılıkları araştırmaktadır.

Faktör Analizi

Bu çalışma, mevcut bir zekâ ölçeği olan Anadolu-Sak Zekâ Ölçeği’nin (ASİS) profilini incelediğinden, temel olarak yeni bir faktör yapısı oluşturmamıştır. ASİS, çok faktörlü bir yapıya sahiptir ve genellikle dört veya beş ana endeksi (örneğin, Sözel Anlama, Algısal Akıl Yürütme, Çalışma Belleği ve İşlemleme Hızı) temsil eden alt testlerden oluşur.

Araştırmacılar, DEHB örnekleminde ASİS’in orijinal faktör yapısının korunduğunu varsayarak, bu faktör puanları arasındaki anlamlı farklılıkları (intrasubject scatter) analiz etmişlerdir. Faktör analizi yerine, çalışmanın ana yöntemi faktör puanlarının gruplar arası karşılaştırmalı istatistiksel analizidir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Mevcut bir zekâ ölçeğinin özel bir klinik popülasyonda bilişsel profil incelemesi)

Format: Bireysel Uygulama Zekâ Ölçeği (Anadolu-Sak Zekâ Ölçeği’nin standart yüz yüze uygulama formatı)

Language Available: Türkçe

Population Group: Klinik Popülasyon (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu tanısı almış çocuklar)

Age Group: Çalışmanın orijinal referansına göre ilkokul çağındaki çocuklar (Genellikle 6-12 yaş aralığı)

Population Details: Resmi olarak DEHB tanısı almış ve çalışmaya gönüllü olarak katılmış çocuklardan oluşan örneklem grubu. Örneklemin, tanı kriterlerine göre dikkat eksikliği, hiperaktivite/dürtüsellik veya kombine tipte olması beklenir.

Test Methodology: Anadolu-Sak Zekâ Ölçeği’nin standart uygulama prosedürleri kullanılarak birebir test etme yöntemi. Elde edilen alt test ve genel puanların istatistiksel olarak karşılaştırmalı analizi (ANOVA, t-testleri vb.) yürütülmüştür.

Anahtar Kelimeler

ASİS profili, Bilişsel farklılıklar, Psikometri, Klinik Psikoloji, Sözel Performans, Yürütücü İşlevler, Türkiye, Çocuklarda Zekâ.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Mevlüt Cırık

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi, Özel Eğitim Bölümü, Eskişehir, Türkiye (Sorumlu yazarın kurumsal adresi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu çalışma, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi‘nde 2020 yılında yayımlanmış akademik bir makaledir. Makalenin kullanımı ve alıntılanması, derginin politikalarına tabidir.

Kullanılan ölçeğin kendisi (Anadolu-Sak Zekâ Ölçeği), telif hakları korunan ve yalnızca eğitim almış profesyoneller tarafından uygulanabilen standart bir zekâ aracıdır. Ölçeğin ticari kullanımı ve uygulanması lisans gerektirebilir.

Test Yılı: 2020 (Araştırma Yayın Yılı)

Referanslar

Cırık M., Uğur, S. A. K., ve Öpengin, E. (2020). Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Olan Çocukların Anadolu-Sak Zekâ Ölçeği profillerinin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 21(4), 663-685. DOI: 10.21565/ozelegitimdergisi.570505

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

Bu çalışmanın orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: dikkat-eksikligi-hiperaktivite-bozuklugu-olan-cocuklarin-anadolu-sak-zeka-olcegi-toad.pdf

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Olan Çocukların Anadolu-Sak Zekâ Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Bu çalışma, halihazırda var olan Anadolu-Sak Zekâ Ölçeği (ASİS) kullanılarak yürütülen bir profil inceleme çalışmasıdır, dolayısıyla ölçeğin maddeleri bu makale içeriğinde yer almamaktadır. ASİS, telif hakları korunan ve yalnızca eğitim almış profesyoneller tarafından uygulanabilen standart bir zekâ testidir. Ölçek maddelerine erişim, telif hakları nedeniyle kısıtlıdır.