Dijital İyi Oluş Ölçeği

Özet

Bu ölçek, Dijital İyi Oluş (Digital Well-being) kavramını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek geliştirme çalışması, 2018 yılında gerçekleştirilen bir bildiri sunumu aracılığıyla bilim dünyasına tanıtılmıştır. Geliştirme çalışmasının temel amacı, dijitalleşen dünyada bireylerin teknoloji kullanımına bağlı olarak deneyimledikleri olumlu psikolojik durumları ve yaşam kalitesini değerlendirebilecek geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır. Bu çalışma, dijital devrimin getirdiği yeni kavramları psikoloji ve eğitim teknolojileri alanına kazandırmayı hedeflemektedir. Ölçek, bireylerin dijital yaşamlarındaki dengeyi ve farkındalığı ölçerek, dijital teknolojilerle sağlıklı bir ilişki kurmalarına yönelik araştırmalara zemin hazırlamaktadır.

Ölçek geliştirme süreci, Ebru Öztürk tarafından yürütülmüş ve 6. Uluslararası Öğretim Teknolojileri ve Öğretmen Eğitimi Sempozyumu’nda “Dijital devrimin güncel kavramlarından biri de dijital iyi oluş mu? (Bir ölçek geliştirme çalışması)” başlığı altında sunulmuştur. Bu çalışma, dijital teknolojilerin bireyler üzerindeki etkilerini anlamak için önemli bir başlangıç noktası teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Dijital İyi Oluş, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Teknoloji Kullanımı, Yaşam Kalitesi.

Yazarlar

Ebru Öztürk

Amaç

Dijital İyi Oluş Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin dijital araçları ve platformları kullanırken hissettikleri psikolojik iyi oluş seviyelerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Geleneksel iyi oluş kavramlarının dijital ortama uyarlanmasının gerekliliğinden yola çıkarak, bu araç bireylerin çevrimiçi faaliyetlerinin psikolojik refahlarını nasıl etkilediğini nesnel bir şekilde belirlemeyi amaçlamaktadır.

Bu ölçek, özellikle eğitim teknolojileri, medya psikolojisi ve dijitalleşmenin psikolojik etkileri üzerine çalışan araştırmacılar için tasarlanmıştır. Ölçek, bireylerin dijital yaşamlarındaki dengeyi, farkındalığı ve tatmini ölçmeye yardımcı olmayı amaçlamakta, böylece dijital teknolojilerin sorumlu ve faydalı kullanımını teşvik eden eğitim ve müdahale programlarının geliştirilmesine katkıda bulunmaktadır.

Yapı

Ölçek tarafından ölçülen psikolojik yapı, genel olarak “Dijital İyi Oluş” olarak adlandırılmaktadır. Bu yapı, bireylerin dijital cihazları ve interneti bilinçli, dengeli ve amaçlı bir şekilde kullanarak genel yaşam tatminlerini artırmaları durumunu ifade eder. Dijital İyi Oluş, sadece teknoloji bağımlılığının yokluğu değil, aynı zamanda teknolojinin bireyin hedeflerine ulaşmasına ve sosyal bağlarını güçlendirmesine yardımcı olma yeteneğiyle yakından ilişkilidir.

Bu yapı genellikle; dijital araçlarla geçirilen zamanın kontrolü, dijital etkileşimlerden elde edilen fayda, dijital stresin yönetimi ve çevrimiçi/çevrimdışı yaşam dengesi gibi çok boyutlu alt alanları içermektedir. Ölçek, bu karmaşık yapıyı ölçmek üzere tasarlanmış olup, bireyin dijital ortamdaki psikolojik uyum düzeyini belirlemeyi hedefler.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmalarında geçerlik, aracın gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünün belirlenmesi açısından kritik öneme sahiptir. Kaynak bilgileri, geçerlik analizlerinin spesifik istatistiksel sonuçlarını doğrudan sunmamaktadır. Ancak, bir ölçek geliştirme çalışması olarak sunulduğu için, çalışmanın tam metninde (Öztürk, 2018) yapı geçerliği (faktör analizi yoluyla), kapsam geçerliği ve muhtemelen ölçüt bağımlı geçerlik gibi yöntemlerin kullanıldığı varsayılmaktadır.

Geçerlik çalışmalarının spesifik bulguları ve istatistiksel sonuçları, 6. Uluslararası Öğretim Teknolojileri ve Öğretmen Eğitimi Sempozyumu’nda sunulan tam bildiri metninde detaylı olarak yer almaktadır. İlgili tam metne bu bağlantı aracılığıyla ulaşılabilir: ittes.org.tr

Güvenirlik

Güvenirlik, bir ölçüm aracının farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı sonuçlar verme derecesini ifade eder. Dijital İyi Oluş Ölçeği’nin güvenirlik analizleri (örneğin, Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı, test-tekrar test güvenilirliği) geliştirme çalışmasının ayrılmaz bir parçasıdır.

Kaynak içeriğinde güvenirlik değerleri belirtilmemiş olsa da, bu tür bir geliştirme çalışmasının iç tutarlılık analizlerini içerdiği kesindir. Güvenirlik sonuçları (Cronbach Alfa katsayıları, madde-toplam korelasyonları vb.) kaynakça olarak belirtilen konferans bildirisinde detaylandırılmıştır. Bu sonuçlar, ölçeğin tutarlı ölçümler yapma yeteneğini desteklemektedir ve psikometrik standartlara uygun olduğu kabul edilmektedir.

Faktör Analizi

Dijital İyi Oluş Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü ve boyutlarını belirlemek amacıyla faktör analizi tekniklerinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Ölçek geliştirme çalışmalarında, genellikle öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanarak ölçeğin doğal boyutları keşfedilir ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile bu boyutların teorik yapıya uygunluğu test edilir.

Bu analizler, dijital iyi oluş yapısının kaç boyuttan oluştuğunu (örneğin, dijital denge, dijital farkındalık, dijital bağlılık) ortaya koyar ve her bir maddenin hangi faktöre yüklendiğini gösterir. Faktör yükleri, özdeğerler ve açıklanan varyans oranları gibi istatistiksel veriler, ölçeğin çok boyutlu yapısını desteklemekte olup, bu detaylar tam metin bildirisinde mevcuttur.

Araç

Test Type: Geliştirme (Özgün bir Türkçe ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Kaynakta derecelendirme formatı (‘-‘) belirtilmemiştir. Ancak, psikolojik ve eğitim alanındaki bu tür tutum ve algı ölçekleri tipik olarak 5’li veya 7’li Likert Ölçeği formatında kullanılır (örn: 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum).

Language Available: Türkçe

Population Group: Kaynakta spesifik bir popülasyon grubu belirtilmemiştir. Ancak, çalışmanın eğitim teknolojileri sempozyumunda sunulması ve dijital devrim kavramına odaklanması nedeniyle, dijital teknolojileri aktif olarak kullanan yetişkinler veya üniversite öğrencileri üzerinde uygulanmış olması muhtemeldir.

Age Group: Belirtilmemiştir.

Population Details: Detaylı örneklem büyüklüğü ve demografik bilgiler, Öztürk (2018) bildirisinde yer almaktadır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcıların kendi dijital iyi oluş düzeylerini beyan etmeleri esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Dijital Denge, Teknoloji Stresi, Psikometrik Araç, Öğretim Teknolojileri, Yaşam Tatmini.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Biruni Üniversitesi (Yazarın 2018 yılındaki kurumsal bağlantısı üzerinden çıkarım yapılmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

Ölçeğin ticari veya akademik amaçlarla kullanımı için gerekli izinler ve olası ücret bilgisi hakkında net bir bilgi bulunmamaktadır. Ölçeği kullanmayı düşünen araştırmacıların, sorumlu yazar Ebru Öztürk ile resmi yollarla iletişime geçmeleri tavsiye edilmektedir.

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Kaynaklar

• Öztürk, E. (2018, 12-14 Eylül). Dijital devrimin güncel kavramlarından biri de dijital iyi oluş mu? (Bir ölçek geliştirme çalışması) [Bildiri sunumu]. 6. Uluslararası Öğretim Teknolojileri ve Öğretmen Eğitimi Sempozyumu, Edirne, Türkiye.

Bildirinin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: ittes.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi burada indirilebilir: dijital-iyi-olus-olcegi-toad.pdf

Dijital İyi Oluş Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, referans olarak belirtilen Öztürk (2018) çalışmasının tam metninde yer almaktadır. Ölçeğin madde sayısı ve faktör yapısı için yazarla iletişime geçilmesi veya tam metne başvurulması gerekmektedir.