Dijital Ebeveynlik Farkındalık Ölçeği

Özet

Dijital Ebeveynlik Farkındalık Ölçeği (DEFÖ), Manap ve Durmuş (2020) tarafından geliştirilmiş özgün bir ölçektir. Bu ölçek, ebeveynlerin çocuklarının dijital dünyadaki deneyimlerine, teknoloji kullanım alışkanlıklarına ve bu kullanımla ilişkili risklere yönelik sahip oldukları farkındalık düzeylerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması, modern ebeveynlik pratiklerinin dijital dönüşüm sürecinde nasıl değiştiğini ve ebeveynlerin bu yeni ortama ne kadar adapte olabildiğini değerlendirmek için kritik bir araçtır.

Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanarak ebeveynlerin dijital riskleri izleme, teknolojik faydaları analiz etme ve kendi dijital davranışlarını yansıtma düzeylerini ölçmektedir. DEFÖ, özellikle çocukların internette karşılaşabileceği sakıncalı içeriklere karşı ebeveynin ne kadar uyanık olduğunu sorgulayan maddeler içermektedir.

Anahtar Kelimeler

Dijital ebeveynlik, ebeveyn farkındalığı, ölçek geliştirme, çocuk güvenliği, teknoloji kullanımı, Likert tipi ölçek, dijital risk.

Yazarlar

Abdullah Manap, E. Durmuş

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarının dijital ortamlardaki faaliyetleri, karşılaştıkları potansiyel tehlikeler ve teknolojik araçların sorumlu kullanımı konularında ne düzeyde bilgi ve dikkat sahibi olduklarını tespit etmektir. Bu farkındalık düzeyi, modern çağda çocuk yetiştirme süreçlerinin ayrılmaz bir parçası olan ebeveynlik becerilerinin değerlendirilmesine olanak tanır.

DEFÖ, sadece çocuğun maruz kaldığı riskleri değil, aynı zamanda ebeveynin kendi dijital alışkanlıklarının (örneğin, telefonla aşırı ilgilenme) çocuk üzerindeki etkisini de ölçmeye odaklanmıştır. Bu sayede, ebeveynlerin dijital alandaki rol modelleri olarak kendilerini ne kadar sorguladıkları ve bu sorgulama sonucu davranışlarını ne ölçüde düzenledikleri ortaya konmaktadır.

Yapı

Ölçek, psikolojik bir yapı olarak “Dijital Ebeveynlik Farkındalığı” kavramını ölçmektedir. Bu yapı, ebeveynlerin dijital dünyadaki rolleri ve sorumlulukları bağlamında birden fazla boyutu kapsamaktadır. Bu boyutlar genellikle şunları içerir: Dijital Risk Yönetimi (çocuğun internetteki tehlikelerden haberdar olma ve önleyici tedbir alma), Teknolojik Analiz (teknolojik yeniliklerin fayda ve risklerini objektif değerlendirme) ve Ebeveynin Dijital Rol Modelliği (ebeveynin kendi akıllı cihaz kullanımının çocuğun gelişimine etkisi).

Ölçek maddeleri, ebeveynin pasif veya aktif olarak dijital ortama ne kadar dahil olduğunu sorgular. Yüksek puanlar, ebeveynin dijital dünyada daha dikkatli, bilgili ve çocuğunun deneyimlerine daha hakim olduğunu gösterirken; düşük puanlar, farkındalık eksikliğine ve potansiyel risklere karşı daha savunmasız bir duruşa işaret eder.

Geçerlik

Kaynak makalede (Manap & Durmuş, 2020) ölçeğin yapısal geçerlik çalışmaları detaylı olarak incelenmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde, kapsam geçerliğini sağlamak amacıyla alanında uzman kişilerin görüşlerine başvurulmuştur. Yapı geçerliğini test etmek için ise genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak ölçeğin teorik yapısının verilerle uyumu incelenmiştir.

Orijinal çalışmada elde edilen geçerlik bulguları, ölçeğin tasarlanan dijital ebeveynlik farkındalığı yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir. Okuyucuların geçerlik katsayıları ve detaylı analiz sonuçları için orijinal akademik makaleye başvurmaları gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak raporlanmıştır. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı psikolojik yapıyı ölçmekte başarılı olduğunu göstermiştir. Bu durum, DEFÖ’nün tekrarlanabilir ve istikrarlı sonuçlar üretebilme kapasitesini teyit etmektedir.

Güvenirlik çalışmalarının sonuçları, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam olduğunu ve eğitim, psikoloji ve sosyoloji alanlarında yapılacak araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini ortaya koymuştur. Güvenirlik katsayılarının nicel değerleri, yayımlanan makalede mevcuttur.

Faktör Analizi

Dijital Ebeveynlik Farkındalık Ölçeği’nin geliştirilmesi sırasında uygulanan faktör analizi, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir. Bu analizler, dijital ebeveynlik farkındalığı kavramının tek bir genel puandan ziyade, birden fazla alt boyutta incelenmesi gerektiğini ortaya koymuştur.

Elde edilen faktörler, ebeveynlerin hem çocuklarının dijital dünyadaki güvenliğini sağlama çabalarını hem de kendi dijital cihaz kullanımlarının aile içi iletişim üzerindeki etkilerini kapsayan ayrışmış boyutları temsil etmektedir. Bu faktör yapısı, ebeveynlik farkındalığının yalnızca dış risklere odaklanmakla kalmayıp, aynı zamanda ebeveynin kendine dönük dijital davranışlarını da içerdiğini vurgulamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir Türkçe ölçek)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ebeveynler (Çocuk sahibi yetişkinler)

Yaş Grubu: Yetişkinler (Ebeveynlik rolünü üstlenen bireyler)

Popülasyon Detayları: Ölçek, genellikle ilköğretim ve ortaöğretim çağındaki çocukların ebeveynleri üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılarak geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır. Yanıt seçenekleri şu şekildedir: 1=Hiçbir Zaman – 5=Her Zaman. Ölçekten alınan yüksek toplam puanlar, ebeveynin dijital çevreye karşı yüksek düzeyde farkındalığa sahip olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Dijital okuryazarlık, çocuk gelişimi, medya kullanımı, dijital güvenlik, psikometri, sosyal medya farkındalığı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Abdullah Manap)

İletişim Adresi: Detaylı kurumsal adres orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin akademik ve kâr amacı gütmeyen araştırma projelerinde kullanılması için genellikle yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Ticari veya geniş ölçekli uygulamalar için sorumlu yazar Abdullah Manap ile e-posta yoluyla iletişime geçilmelidir.

Kaynaklar

Manap, A. & Durmuş, E. (2020). Development of Digital Parental Awareness Scale. Inonu University Journal of the Faculty of Education, 21(2), 978-993. doi: 10.17679/inuefd.711101. Makaleye Dergipark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: dijital-ebeveynlik-farkindalik-olcegi-toad.pdf

Dijital Ebeveynlik Farkındalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• 1-Telefonumla uğraşırken, çocuğumun söylediklerini dinlemediğim olur
• 3-Çocuğum, telefonumla çok fazla vakit harcadığıma tanık olur
• 12-Teknolojik yeniliklerin çocuklarım açısından faydalarını ve risklerini analiz ederim
• 15-Çocuğum internette video izlerken, rahatsız edici videolarla (cinsel, şiddet içerikli) karşılaşırsa haberim olur