Dijital Bağımlılık Ölçeği

Özet

Dijital Bağımlılık Ölçeği (DBÖ), Kesici ve Tunç (2018) tarafından özellikle üniversite öğrencileri arasında yaygınlaşan aşırı ve kompülsif dijital teknoloji kullanımını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin dijital araçlara (dijital bağımlılık) karşı geliştirdiği bağımlılık düzeylerini, bu bağımlılığın psikososyal sonuçlarını ve davranışsal belirtilerini bilimsel olarak tespit etmeyi amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik özelliklerini detaylı bir şekilde inceleyerek, alan yazına katkı sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Dijital bağımlılık, ölçek geliştirme, üniversite öğrencileri, teknoloji kullanımı, psikometri, kompülsif davranış.

Yazarlar

Kesici, A., Tunç, N. F.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören bireylerin dijital teknolojilere (akıllı telefonlar, bilgisayarlar, internet ve sosyal medya platformları) yönelik bağımlılık eğilimlerini tespit etmek ve bu eğilimlerin şiddetini ölçmektir. Geliştiriciler, mevcut uluslararası ölçeklerin kültürel uyum sorunlarını aşmak ve Türkiye bağlamına özgü, güncel dijital kullanım alışkanlıklarını yansıtan güvenilir bir araç sunmayı hedeflemişlerdir.

DBÖ, eğitim ve klinik psikoloji alanlarında dijital bağımlılık riski taşıyan öğrencileri erken aşamada belirlemek, önleyici rehberlik hizmetleri sunmak ve bağımlılık düzeyini azaltmaya yönelik müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmek için bir tarama aracı olarak tasarlanmıştır.

Yapı

Dijital Bağımlılık Ölçeği, bireyin dijital teknolojileri kullanma üzerindeki kontrol kaybını ve bu kullanımın günlük işlevselliği üzerindeki olumsuz etkilerini kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bağımlılık yapısı, genellikle tolerans, yoksunluk belirtileri, zaman kaybı, sosyal izolasyon ve olumsuz sonuçlara rağmen kullanıma devam etme gibi klasik bağımlılık kriterleri etrafında şekillenmiştir.

Ölçek, dijital bağımlılığın bilişsel, duygusal ve davranışsal bileşenlerini kapsayacak şekilde maddeler içermektedir. Bu yapı, teknolojik araçlarla geçirilen sürenin artması, çevrimdışı aktivitelere olan ilginin azalması ve cihazdan uzak kalındığında yaşanan anksiyete gibi belirtileri ölçerek, bağımlılığın şiddetini nicel olarak ifade etmeyi sağlamaktadır.

Geçerlik

Kesici ve Tunç (2018) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliği detaylı olarak incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin teorik olarak öngörülen boyutları doğru bir şekilde temsil ettiği bulunmuştur.

Özellikle yapı geçerliği sağlamak amacıyla kullanılan istatistiksel yöntemler (muhtemelen Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi), ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı (dijital bağımlılık) tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, çalışmanın başlığı ölçeğin geçerliğinin sağlandığını işaret etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık katsayısının (Cronbach Alfa) hesaplanmasıyla gerçekleştirilmiştir. Geliştirme raporuna göre, DBÖ’nün genel olarak yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu tespit edilmiştir, bu da ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda homojen olduğunu göstermektedir.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı örneklemler üzerinde uygulandığında benzer sonuçlar verme eğiliminde olduğunu ve ölçüm hatasının düşük olduğunu kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Dijital Bağımlılık Ölçeği’nin yapısal temellerini belirlemek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Araştırmacılar, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanarak maddelerin hangi temel faktörler altında toplandığını belirlemiş ve bu faktörlerin dijital bağımlılığın farklı yönlerini (örneğin, işlevsellik kaybı, sosyal kaçınma, yoksunluk belirtileri) temsil ettiğini saptamışlardır. Nihai faktör yapısı, ölçeğin teorik çerçevesini güçlendirmiştir.

Araç Bilgileri

Test Type: Geliştirme Ölçeği (Development)

Format: Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi verilmemiştir. Ancak, psikometrik geliştirme çalışmalarında yaygın olarak kullanılan 5’li veya 7’li Likert tipi bir derecelendirme ölçeği kullanıldığı varsayılmaktadır.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Üniversite Öğrencileri

Age Group: Genç Yetişkinlik (Yaklaşık 18-25 yaş)

Population Details: Yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören lisans öğrencileri.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği. Bireylerin kendi dijital kullanım alışkanlıkları ve bağımlılık belirtileri hakkındaki algılarını ölçer.

Anahtar Kelimeler

Dijital medya, teknoloji bağımlılığı, ölçek geliştirme, psikometrik özellikler, üniversite gençliği, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Belirtilmemiştir.

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçek akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarlardan izin alınarak kullanılmalıdır. Ticari kullanım koşulları hakkında bilgi, orijinal yayın veya yazarlar aracılığıyla edinilmelidir.

Ücret: Ölçeğin standart akademik kullanımı için herhangi bir ücret talep edilip edilmediği belirtilmemiştir.

Test Yılı: 2018

Kaynaklar

Kesici, A., & Tunç, N. F. (2018). The development of the Digital Addiction Scale for the university students: Reliability and validity study. Universal Journal of Educational Research, 6(1), 91-98.

Makalenin orijinal tam metin bağlantısı (PDF) aşağıdadır: hrpub.org

Ölçeğin orijinal PDF’i ayrıca buradan indirilebilir: dijital-bagimlilik-olcegi-toad.pdf

Dijital Bağımlılık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içeriğinde (Source Content) belirtilmemiştir. Maddelere erişim, yukarıda listelenen referans makale veya PDF dosyası aracılığıyla sağlanabilir.