İşe Bağımlılık Ölçeği

Özet

İşe Bağımlılık Ölçeği, bireylerin işlerine karşı sergiledikleri aşırı bağlılık ve zorlantılı çalışma davranışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş veya uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu özel giriş, Ç. Apaydın (2011) tarafından gerçekleştirilen ve ölçeğin Türkçe’ye uyarlama sürecini ele alan bir doktora tezi çalışmasına dayanmaktadır. Araştırmanın temel amacı, üniversite öğretim üyelerinin işe bağımlılık düzeylerini belirlemek ve bu düzeylerin iş-yaşam dengesi ile iş-aile yaşam dengesi arasındaki ilişkisini incelemektir. Ölçek, özellikle akademik personel gibi yüksek iş yüküne sahip profesyonel gruplarda işe bağımlılık riskini değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

İşe bağımlılık, işkoliklik, iş-yaşam dengesi, uyarlama, psikometrik özellikler, öğretim üyeleri, akademik personel.

Yazarlar

Ç. Apaydın (Uyarlayan).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin işkolik davranışlar sergileme eğilimlerini ve işe bağımlılık düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu özel uyarlama çalışmasında (Apaydın, 2011), amaç, üniversite öğretim üyeleri özelinde işe bağımlılık düzeylerinin, onların genel yaşam kalitelerini ve denge algılarını nasıl etkilediğini araştırmaktır.

Uyarlama süreci, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel bağlama uygunluğunu sağlamayı hedeflemiştir. Bu, ölçeğin Türkiye’deki akademik ve profesyonel bağlamda kullanılabilirliğini artırmıştır. Elde edilen veriler, örgütsel psikoloji ve personel yönetimi alanlarında müdahale programlarının geliştirilmesi için temel oluşturmayı amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, temel olarak İşe Bağımlılık (Work Addiction) yapısını ölçmektedir. İşe bağımlılık, genellikle kişinin işi düşünmekten ve çalışmaktan kendini alıkoyamaması, işi bitse bile sürekli olarak daha fazlasını yapma ihtiyacı hissetmesi ve bu durumun kişisel yaşam, sağlık veya ilişkiler pahasına devam etmesi durumu olarak tanımlanır.

Bu yapı, bilişsel ve davranışsal bileşenleri içerir. Bilişsel bileşen, iş hakkında sürekli meşguliyet ve düşünceleri; davranışsal bileşen ise aşırı uzun saatler çalışma ve görevleri delege edememe gibi zorlayıcı davranışları kapsar. Psikometrik açıdan, ölçek bu çok boyutlu yapıyı yakalamayı hedefler.

Geçerlik

Ölçeğin kaynak referansında spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, bir doktora tezi kapsamında yapılan uyarlama çalışması, geçerlik analizlerinin gerçekleştirildiğini varsaymaktadır. Geçerlik çalışmaları genellikle çeviri geçerliği (dilsel eşdeğerlik), içerik geçerliği (uzman görüşleri) ve yapı geçerliğini (faktör analizi) içerir.

Yapı geçerliği, ölçeğin gerçekten işe bağımlılık kavramını ölçüp ölçmediğini gösterir. Bu, genellikle testin teorik beklentilerle (örneğin, işe bağımlılığın iş-yaşam dengesi ile negatif korelasyonu) tutarlılığını inceleyen korelasyonel analizler yoluyla sağlanır.

Güvenirlik

Kaynakta güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiştir. Ancak, Ç. Apaydın (2011) tarafından yürütülen adaptasyon çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığının (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenirliğinin incelenerek raporlandığı varsayılmaktadır. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarının standart bir adımı olarak, ölçeğin orijinal yapısını Türkçe örneklemde doğrulama amacıyla faktör analizi (genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçek maddelerinin işe bağımlılığın teorik olarak beklenen alt boyutlarına (örneğin, zorlanma, aşırı meşguliyet, zevk almama) ayrılıp ayrılmadığını kontrol etmeye yardımcı olur. Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin Türkçe formunun yapısal geçerliğini destekler nitelikte olmalıdır.

Araç

Test Tipi: Uyarlama (Orijinal bir ölçeğin Türkçe’ye adaptasyonu).

Format: Belirtilmemiş olup, tipik olarak Likert tipi derecelendirme formatı kullanılmıştır.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, özellikle profesyonel çalışanlar.

Yaş Grubu: Yetişkin (Genellikle 25-65 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması (Apaydın, 2011) özelinde, hedef kitle üniversitelerdeki öğretim üyeleri ve akademik personelden oluşmaktadır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Derecelendirme formatı belirtilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

Öz bildirim, iş stresi, işkoliklik, akademik yaşam, iş-aile çatışması, işe bağımlılık, psikometrik değerlendirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara (2011 çalışmasına göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması ve geçerlik/güvenirlik çalışmasının tamamlanma yılı 2011’dir (Doktora Tezi yayım yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için telif hakkı ve izin gereklilikleri, uyarlamayı yapan yazar (Ç. Apaydın) ve orijinal ölçeğin telif hakkı sahipleri ile iletişime geçilerek belirlenmelidir. İletişim e-posta adresi yukarıda sağlanmıştır.

PDF Erişimi: Ölçeğin PDF formatındaki hali mevcuttur. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: ise-bagimlilik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Bu ölçeğin temel kaynağı ve referansı, Türkçe uyarlama çalışmasının yapıldığı akademik eserdir:

Apaydın, Ç. (2011). Öğretim üyelerinin işe bağımlılık düzeyi ile iş-yaşam dengesi ve iş-aile yaşam dengesi arasındaki ilişki (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Tez bağlantısı: tez.yok.gov.tr

İşe Bağımlılık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. (Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmadığı için, akademik giriş formatına uygun olarak bu bölüm boş bırakılmıştır.)