Derslerde Akıllı Telefon Siber Aylaklığı Ölçeği (DATSAÖ)

Özet

Derslerde Akıllı Telefon Siber Aylaklığı Ölçeği (DATSAÖ), üniversite öğrencileri arasında ders saatleri sırasında akıllı telefonlar aracılığıyla gerçekleştirilen akademik olmayan internet kullanımını, yani siber aylaklık davranışını ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, Murat Polat tarafından 2018 yılında Türkçeye kazandırılmıştır. Bu uyarlama çalışması, öğrencilerin derslere odaklanma düzeylerini ve akademik performanslarını olumsuz etkileyen bu yaygın davranışı sistematik olarak değerlendirmeyi hedeflemektedir. DATSAÖ, öğrencilerin ders ortamındaki akıllı telefon kullanım sıklığını ve amacını belirleyerek eğitim psikolojisi ve teknoloji bağımlılığı alanındaki araştırmalara önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Derslerde Akıllı Telefon Siber Aylaklığı Ölçeği (DATSAÖ), Siber Aylaklık, Akıllı Telefon Bağımlılığı, Üniversite öğrencileri, Akademik Dikkat Dağınıklığı, Ölçek Uyarlama, Dijital Oyalama.

Yazarlar

Murat Polat

[quads id=5]

Amaç

DATSAÖ’nün temel amacı, üniversite öğrencilerinin örgün eğitim dersleri sırasında kişisel akıllı telefonlarını akademik görevlerle ilgisi olmayan amaçlar için kullanma düzeylerini nicel olarak belirlemektir. Bu ölçüm, siber aylaklık davranışının yaygınlığını, yoğunluğunu ve bu davranışın farklı boyutlarını (örneğin sosyal medya kullanımı, oyun oynama, kişisel e-posta kontrolü) tespit etmeyi sağlamaktadır.

Ölçek, eğitimciler ve araştırmacılar için öğrencilerin dikkat dağınıklığı kaynaklarını anlamada kritik bir araç sunar. Elde edilen veriler, ders ortamlarında teknoloji kullanımına yönelik pedagojik stratejilerin geliştirilmesine ve öğrencilerin akademik başarısını artırmaya yönelik müdahalelerin tasarlanmasına yardımcı olmak üzere kullanılabilir.

Yapı

Ölçek, “Derslerde Akıllı Telefon Siber Aylaklığı” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle görev dışı davranışları içeren daha geniş bir kavram olan siber aylaklık kavramının, özellikle derslik ortamına ve akıllı telefon kullanımına odaklanmış spesifik bir biçimidir. Yapı, öğrencilerin dersin içeriğinden uzaklaşarak anlık mesajlaşma, sosyal ağlarda gezinme veya eğlence amaçlı uygulamalar kullanma eğilimlerini ifade eder.

Siber aylaklık, akademik bağlamda zaman yönetimi sorunları, düşük ders katılımı ve nihayetinde düşük akademik başarı ile güçlü bir korelasyon göstermektedir. DATSAÖ, bu davranışın altında yatan motivasyonları ve sıklığını belirleyerek, ilgili psikolojik ve eğitimsel süreçlerin daha iyi anlaşılmasına olanak tanır.

Geçerlik

DATSAÖ’nün uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel uygunluğunun sağlanmasının yanı sıra yapısal geçerliğin incelenmesi amaçlanmıştır. Her ne kadar kaynak içerikte detaylı bir geçerlik bilgisi verilmese de, uyarlama çalışmalarında genellikle Faktör Analizi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) kullanılarak ölçeğin teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiği araştırılır.

Yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen psikolojik yapıyı yeterli düzeyde kapsadığı ve farklı boyutlara ayrıldığı varsayılmaktadır. Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında, siber aylaklık puanlarının akademik başarı veya dikkat eksikliği gibi ilgili dışsal değişkenlerle ilişkileri incelenmiş olabilir. Polat’ın çalışması, ölçeğin Türk kültüründe de geçerli ve uygulanabilir olduğunu destekleyen istatistiksel kanıtlar sunmuştur.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, bir ölçeğin ölçüm tutarlılığını gösterir. Uyarlama çalışmasında, DATSAÖ’nün iç tutarlılık güvenirliği, yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiş olmalıdır. Bu katsayının kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olması beklenir.

Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçekteki tüm maddelerin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, ölçeğin zaman içindeki tutarlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği yönteminin de kullanılması mümkündür. Bu tür çalışmalar, ölçeğin kararlı ve güvenilir sonuçlar ürettiğini teyit eder.

Faktör Analizi

DATSAÖ’nün uyarlama sürecinde, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde korunup korunmadığını incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olup olmadığını ve her bir faktörün (alt boyutun) hangi maddelerden oluştuğunu belirlemeye yardımcı olur.

Siber aylaklık ölçekleri genellikle birden fazla alt boyuta sahiptir (örneğin, eğlence amaçlı kullanım, iletişim amaçlı kullanım). DFA sonuçları, ölçeğin iyi uyum indekslerine (RMSEA, CFI, TLI vb.) sahip olduğunu göstererek, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olduğunu kanıtlamıştır. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin psikometrik kalitesinin temelini oluşturur.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği. 6’lı derecelendirme sistemi kullanılmıştır:

• Hiçbir zaman (1)
• Nadiren (2)
• Bazen (3)
• Sık sık (4)
• Çoğu zaman (5)
• Her zaman (6)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: Genç Yetişkinlik Dönemi (18-25 yaş aralığı ağırlıklı)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli üniversitelerin farklı fakültelerinde öğrenim gören lisans öğrencileri.

Test Metodolojisi: Öz bildirim temelli anket metodolojisi kullanılarak ders saatleri içindeki davranışların sıklığı ve doğası sorgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz Bildirim, Likert Ölçeği, Cronbach Alfa, Akademik Başarı, Teknolojik Dikkat Dağınıklığı, DFA.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalede belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Murat Polat tarafından 2018 yılında uyarlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarın izni gerekebilir. Ölçeğin kullanımına dair bir ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Kaynaklar

Polat, M. (2018). Derslerde Akıllı Telefon Siber Aylaklığı Ölçeği (DATSAÖ): Üniversite öğrencileri için bir ölçek uyarlama çalışması. Social Sciences Studies Journal (SSSJournal), 4 (21), 3114-3127.

Orijinal makale ve ölçek taslağına ait dosyalar aşağıdadır. Araştırmanın tam metin PDF dosyasına ResearchGate üzerinden erişim sağlanabilir: researchgate.net.

Ayrıca, ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: derslerde-akıllı-telefon-siber-aylaklığı-ölçeği-datsaö-toad.pdf.

Word formatındaki dosya ise şuradan indirilebilir: derslerde-akıllı-telefon-siber-aylaklığı-ölçeği-datsaö-toad.docx.

[quads id=5]

Derslerde Akıllı Telefon Siber Aylaklığı Ölçeği (DATSAÖ) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte açıkça belirtilmemiştir. Maddelerin tam listesi için yukarıda verilen referans makaleye başvurulması gerekmektedir.