Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği- Kısa Form

Özet

Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği- Kısa Form (ASBÖ-KF), bireylerin akıllı telefon kullanımına yönelik akıllı telefon bağımlılığı düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu form, orijinal ölçeğin kısaltılmış bir versiyonu olup, Türkiye’de üniversite öğrencileri örnekleminde Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması ile uyarlama süreci tamamlanmıştır. Ölçek, bağımlılık davranışlarını, toleransı, yoksunluk belirtilerini ve günlük yaşam işlevselliği üzerindeki olumsuz etkileri değerlendiren 10 maddelik tek boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir.

Ölçeğin temel amacı, klinik ve araştırma ortamlarında hızlı ve etkin bir şekilde akıllı telefon kullanımının problemli boyutlarını tespit etmektir. Kısa formu sayesinde geniş örneklemler üzerinde zaman kısıtlaması olmadan veri toplama imkanı sunar.

Anahtar Kelimeler

Akıllı telefon bağımlılığı, kısa form, psikometri, uyarlama, geçerlilik, güvenilirlik, üniversite öğrencileri, teknoloji bağımlılığı.

Yazarlar

Cemal Onur Noyan, Ayşe Enez-Darçın, Serdar Nurmedov, Ozan Yılmaz, Nesrin Dilbaz.

Amaç

Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği- Kısa Formunun (ASBÖ-KF) temel amacı, Türkiye’deki popülasyon için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamaktır. Orijinal ölçeğin kapsamlı yapısını koruyarak, araştırmacılara ve klinisyenlere akıllı telefonların aşırı veya zorunlu kullanımını hızlı bir şekilde tarama imkanı sunan bir araç oluşturulmuştur. Bu uyarlama çalışması özellikle üniversite öğrencilerinin risk altındaki kullanımı belirlemeye odaklanmıştır.

Ölçeğin geliştirilmesi, artan dijitalleşme ve mobil cihaz kullanımının yaygınlaşması bağlamında, bireylerin psikolojik sağlığını ve akademik başarısını olumsuz etkileyebilecek bağımlılık eğilimlerini bilimsel yöntemlerle saptama ihtiyacından doğmuştur.

Yapı

ASBÖ-KF, temelde “Akıllı Telefon Bağımlılığı” kavramını ölçmeyi hedefler. Bu yapı, genellikle kompulsif kullanım, tolerans, yoksunluk, kişilerarası ilişkilerde bozulma, günlük yaşam aktivitelerinde aksama ve olumsuz sonuçlara rağmen kullanıma devam etme gibi bağımlılık kriterlerini içeren davranışsal bir bağımlılık olarak kavramsallaştırılmıştır.

Ölçek, tek boyutlu bir yapıyı benimsemektedir. Bu tek boyut, akıllı telefon kullanımının bireyin yaşamında yarattığı genel problemli durumu ve kontrol kaybını temsil eder. Toplam 10 maddeden oluşur ve bireyin akıllı telefon kullanımına dair kişisel deneyimlerini ve tepkilerini değerlendirir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlaması için geçerlilik çalışmaları, yapının orijinal ölçekteki teorik çerçeveye ne kadar uygun olduğunu belirlemeyi amaçlamıştır. Genellikle yapı geçerliliği, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yoluyla incelenir. Bu analizler, 10 maddenin tek bir faktör altında toplandığını ve teorik yapı ile uyumlu olduğunu göstermelidir.

Uyarlama çalışmasında kullanılan geçerlik yöntemleri arasında, ölçüt bağımlı geçerlik (kriter geçerliği) ve diğer ilgili psikolojik yapılarla ilişkisinin incelendiği eş zamanlı geçerlik çalışmaları da yer almaktadır. Bu çalışmalar, ASBÖ-KF’nin gerçekten akıllı telefon bağımlılığını diğer ilgili ancak farklı yapılardan ayırt ederek ölçtüğünü kanıtlamayı hedefler.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm aracının tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmeyi içerir. Türkçe uyarlama çalışmasında iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı, yani akıllı telefon bağımlılığını, ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Güvenirlik çalışmalarında ayrıca test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir. Bu yöntem, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirleyerek ölçek puanlarının zamana karşı kararlılığını ortaya koyar.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışması, ölçeğin yapısal geçerliliğini incelemek amacıyla faktör analizi kullanmıştır. Analiz sonucunda Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği- Kısa Formu’nun, teorik beklentilere uygun olarak, 10 madde ile temsil edilen tek boyutlu bir yapı sergilediği tespit edilmiştir. Bu tek faktörlü yapı, kısa formun kullanım kolaylığını ve yapısal bütünlüğünü desteklemektedir.

Yapılan analizler, maddelerin faktör yüklerinin yüksek olduğunu ve ölçeğin yapısal modelinin veri setine iyi uyum sağladığını göstermiştir. Bu durum, ölçeğin Türkçe kültürüne ve üniversite öğrencileri popülasyonuna başarılı bir şekilde uyarlandığını işaret eder.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dil (Genellikle İngilizce veya Korece).

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri.

Yaş Grubu: Genç yetişkinler (18-25 yaş aralığı yaygındır).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: Ölçek, 6’lı Likert tipi derecelendirme kullanır.

• 1 = Kesinlikle katılmıyorum
• 2 = Katılmıyorum
• 3 = Biraz katılmıyorum
• 4 = Biraz katılıyorum
• 5 = Katılıyorum
• 6 = Kesinlikle katılıyorum

Anahtar Kelimeler

ASBÖ-KF, 10 madde, öz bildirim, Likert, bağımlılık davranışı, mobil teknoloji, gençlik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Cemal Onur Noyan

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi makaleden elde edilmelidir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari kullanımı ve akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Akademik kullanım için genellikle ücretsizdir, ancak ticari veya klinik amaçlar için yazardan izin alınmalıdır.

Test Yılı (Uyarlama): 2015

Referanslar

Noyan, C. O., Enez-Darçın, A., Nurmedov, S., Yılmaz, O. ve Dilbaz, N. (2015). Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeğinin Kısa Formunun üniversite öğrencilerinde Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 16, 73-81.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı burada bulunmaktadır: ejmanager.com

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: akilli-telefon-bagimliligi-olcegi-kisa-form-toad.pdf

Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği- Kısa Form Maddeleri

Ölçek Yapısı: Tek boyut ve 10 madde.

Örnek Madde: Akıllı telefon kullanmaktan dolayı planladığım işleri aksatırım.