Depresyon, Anksiyete ve Stres Ölçeği (DASS-42)

Öz

Depresyon, Anksiyete ve Stres Ölçeği (DASS-42), bireylerin yaşadığı üç temel negatif duygusal durumu, yani depresyon, anksiyete ve stres belirtilerini birbirinden ayırt etmek amacıyla geliştirilmiş, 42 maddelik bir öz bildirim aracıdır. Bu ölçek, orijinal olarak Lovibond ve Lovibond (1995) tarafından İngilizce olarak tasarlanmıştır. Türkiye’deki akademik çalışmalarda, ölçeğin çeşitli formları farklı popülasyonlara uyarlanmıştır. Sunulan bu giriş, Akkuş-Çutuk ve Kaya (2018) tarafından lise öğrencileri örnekleminde gerçekleştirilen Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasına dayanmaktadır. Çalışma, ölçeğin ergen popülasyonunda psikolojik psikometri özelliklerini incelemeyi hedeflemiştir.

DASS-42, her biri 14 maddeden oluşan üç alt ölçeğe sahiptir ve bu alt ölçekler, ilgili duygusal durumların şiddetini ve yaygınlığını ölçer. Ölçeğin Türkçe Lise Formu, ergenlerin yaşadığı duygusal sıkıntı düzeylerini hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirmek için önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Depresyon, Anksiyete, Stres, DASS-42, Lise Formu, Geçerlik, Güvenirlik, Öz Bildirim Ölçeği, Tripartite Model.

Yazarlar

Zeynep Çutuk Akkuş, Mustafa Kaya.

Amaç

Depresyon, Anksiyete ve Stres Ölçeği (DASS-42)’nin temel amacı, klinik ve klinik olmayan popülasyonlarda depresyon, anksiyete ve stres semptomlarının şiddetini ve dağılımını ölçmektir. Ölçek, bu üç duygu durumunu ayrı ayrı ele alarak, bu durumların birbiriyle ilişkili olmasına rağmen farklı yapılar olduğunu göstermeyi hedefler.

Özellikle Akkuş-Çutuk ve Kaya (2018) tarafından yapılan uyarlama çalışması, DASS-42’nin Türkçe Lise Formunun, Türk lise öğrencilerinin ruh sağlığı değerlendirmelerinde geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabilmesini sağlamayı amaçlamıştır. Bu, ergenlerin duygusal sıkıntılarını erken tespit etme ve müdahale programlarını yönlendirme açısından kritik öneme sahiptir.

Yapı

DASS-42, genellikle duygusal bozuklukların modellenmesinde kullanılan Tripartite Model üzerine kurulmuştur. Bu modele göre, negatif duygusal durumlar üç ana bileşenden oluşur:

• Depresyon Alt Ölçeği: Düşük pozitif duygulanım, anhedoni, umutsuzluk ve motivasyon eksikliği gibi durumları ölçer.
• Anksiyete Alt Ölçeği: Otonom uyarılma, iskelet kası etkileri, durumsal anksiyete ve panik atakların öznel deneyimini ölçer.
• Stres Alt Ölçeği: Sürekli uyarılma, gerginlik, kolay sinirlenme, aşırı tepki verme ve rahatlama zorluğu gibi spesifik olmayan gerginlik durumlarını ölçer.

Ölçek, bu üç yapının birbiriyle yüksek korelasyon göstermesine rağmen, her birinin kendine özgü semptom kümelerini temsil ettiğini varsayar. Bu yapısal ayrım, klinisyenlere ve araştırmacılara, genel sıkıntıdan ziyade, hangi spesifik duygusal yapının baskın olduğunu belirlemede yardımcı olur.

Geçerlik

Akkuş-Çutuk ve Kaya (2018) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğini değerlendirmek için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılır. Bu analizler, orijinal üç faktörlü yapının (Depresyon, Anksiyete, Stres) Türk lise öğrencilerinden oluşan örneklemde ne derece korunduğunu test eder.

Yapı geçerliğinin yanı sıra, ölçeğin diğer benzer yapıları ölçen (örneğin, Beck Depresyon Envanteri gibi) geçerli ölçeklerle olan korelasyonları incelenerek ölçüt bağımlı geçerlik de rapor edilmiştir. Yüksek korelasyonlar, DASS-42’nin ilgili duygusal durumları doğru bir şekilde ölçtüğünü destekler.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı maddelerle tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini gösterir. Türkçe Lise Formu uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığı (madde setinin ne kadar homojen olduğunu gösteren) genellikle Cronbach Alfa (Cronbach’s Alpha) katsayısı ile rapor edilmiştir.

DASS-42’nin depresyon, anksiyete ve stres alt ölçekleri için yüksek iç tutarlılık katsayıları beklenir (genellikle .80 ve üzeri). Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği de, ölçek puanlarının zaman içinde stabil kalıp kalmadığını belirlemek için belirli bir zaman aralığıyla (örneğin, iki hafta) tekrar uygulanarak incelenmiştir.

Faktör Analizi

Depresyon, Anksiyete ve Stres Ölçeği’nin psikometrik temeli, üç faktörlü yapısının doğrulanmasına dayanır. Orijinal ölçekte olduğu gibi, Türkçe uyarlamada da Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, 42 maddenin 14’er maddeden oluşan üç ayrı faktöre (Depresyon, Anksiyete, Stres) yüklendiği doğrulanmıştır.

Akkuş-Çutuk ve Kaya (2018) çalışmasında, DFA sonuçları, lise öğrencileri örnekleminde üç faktörlü modelin iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir. Bu bulgu, ölçeğin Türk kültüründeki ergenlerde de depresyon, anksiyete ve stresi ayrı yapılar olarak ölçme kapasitesine sahip olduğunu teyit etmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Tipi: Uyarlama ve Öz Bildirim Ölçeği

Format: 42 madde, 4’lü Likert tipi derecelendirme (0 = Hiç Uygulanmadı; 3 = Çoğu Zaman Uygulandı).

Mevcut Diller: Türkçe (Lise Formu), İngilizce (Orijinal), ve birçok diğer dil.

Popülasyon Grubu: Klinik Olmayan Ergen Popülasyon (Lise Öğrencileri).

Yaş Grubu: Lise Çağı (Yaklaşık 14-18 yaş).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki çeşitli liselerde öğrenim gören öğrencilerden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerden, belirtilen semptomları son bir hafta içinde ne sıklıkla yaşadıklarını belirtmeleri istenen kağıt veya dijital öz bildirim formu.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Değerlendirme, Duygusal Bozukluklar, Ergenlik, Psikometri, Öz Bildirim, Uyum Çalışması.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Zeynep Çutuk Akkuş

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Trakya Üniversitesi (Uyarlama çalışması yapıldığı tarihteki kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin orijinal formu (Lovibond & Lovibond, 1995) genellikle akademik ve klinik amaçlar için ücretsiz olarak kullanılabilir, ancak resmi uyarlama çalışmasının kullanımı için ilgili yazarla iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Genellikle ücretsizdir.

Uyarlama Yılı: 2018 (Akkuş-Çutuk ve Kaya tarafından Lise Formu için).

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:
depresyon-anksiyete-ve-stres-olcegi-dass-42-lise-formu-toad.pdf

Kaynaklar

1. Akkuş-Çutuk, Z. ve Kaya, M. (2018). Depresyon, Anksiyete ve Stres Ölçeği (DASS-42) Lise Formu: Türkçe geçerlik ve güvenirliği. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 17(68), 1327-1336.
2. Lovibond, S. H., & Lovibond, P. F. (1995). Manual for the Depression Anxiety Stress Scales (DASS). Sydney: Psychology Foundation.

Depresyon, Anksiyete ve Stres Ölçeği (DASS-42) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ancak DASS-42, Depresyon, Anksiyete ve Stres alt ölçeklerinden oluşan toplam 42 madde içerir.

Derecelendirme: Aşağıdaki ifadeleri okuyunuz ve son bir hafta içinde bu durumların sizi ne kadar etkilediğini gösteren uygun sayıyı yuvarlak içine alınız.

• 0 = Hiç Uygulanmadı
• 1 = Biraz ya da ara sıra uygulandı
• 2 = Oldukça fazla ya da sık sık uygulandı
• 3 = Çoğu Zaman ya da Sürekli Uygulandı

Depresyon Alt Ölçeği (Örnek Maddeler, Genellikle 3, 5, 10, 13, 16, 17, 21, 24, 26, 31, 34, 37, 38, 42 numaralı maddeler):

• Hayatta beni heyecanlandıran hiçbir şey yoktu.
• Kendimi değersiz hissediyordum.

Anksiyete Alt Ölçeği (Örnek Maddeler, Genellikle 2, 4, 7, 9, 15, 19, 20, 23, 28, 30, 32, 35, 36, 40 numaralı maddeler):

• Kendimi titrek hissediyordum.
• Nedensiz yere panikliyordum.

Stres Alt Ölçeği (Örnek Maddeler, Genellikle 1, 6, 8, 11, 12, 14, 18, 22, 25, 27, 29, 33, 39, 41 numaralı maddeler):

• Aşırı tepki verme eğilimindeydim.
• Kolayca sinirleniyordum.