Depresyon için Davranış Etkinleştirme Ölçeği (DAV-ET)

Özet

Depresyon için Davranış Etkinleştirme Ölçeği (DAV-ET), orijinal bir psikolojik aracın Türkçe’ye uyarlama çalışması sonucunda geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, Davranış Etkinleştirme (Behavioral Activation) prensiplerine dayalı olarak, bireylerin depresyon semptomlarına karşı gösterdikleri davranışsal ve bilişsel tepkileri değerlendirmeyi amaçlar. Ölçeğin uyarlama çalışması, psikometrik özelliklerinin (geçerlik ve güvenirlik) Türk kültürü ve dili bağlamında incelenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir.

DAV-ET, özellikle davranışsal kaçınma ve bilişsel süreçler gibi davranış etkinleştirme tedavisinin temel hedeflerini ölçmek için tasarlanmıştır. Ölçek, 25 maddeden oluşmakta olup, yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu psikometrik analizlerle gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Depresyon, Davranış Etkinleştirme, Psikolojik Ölçek, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Ruminasyon.

Yazarlar

Rabia Hazar Sarıgül

Amaç

Depresyon için Davranış Etkinleştirme Ölçeği’nin (DAV-ET) temel amacı, depresyon yaşayan bireylerin davranışsal tepkilerini ve kaçınma stratejilerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek, Türkçe diline uygun bir araç sunmaktır. Bu ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara, davranış etkinleştirme yaklaşımlarının etkinliğini değerlendirmede ve depresyonun davranışsal bileşenlerini anlamada yardımcı olmayı hedefler.

Ölçeğin uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını incelemek ve gerekli kültürel adaptasyonları sağlamak amacıyla yapılmıştır. Bu sayede, Türkiye’de depresyon araştırmaları ve klinik uygulamaları için standart bir ölçüm aracı sağlanmıştır.

Yapı

DAV-ET, depresyonun davranışsal ve bilişsel kaçınma boyutlarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, özellikle bireylerin olumsuz duygusal durumlara tepki olarak gösterdikleri kaçınma davranışlarını, hareketsizliği ve bilişsel stratejileri (örneğin, ruminasyonu) değerlendirmeye odaklanmıştır. Bu bileşenler, davranış etkinleştirme modelinin temelini oluşturur; bu model, depresyonun aktivite eksikliği ve olumlu pekiştirme kaybıyla sürdürüldüğünü varsayar.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğinin incelenmesi sonucunda, orijinal ölçekten farklı olarak altı faktörlü bir yapının ortaya çıktığı görülmüştür. Bu durum, Türk kültüründeki depresif tepkilerin, orijinal ölçeğin tasarlandığı kültürden farklı bir yapısal ayrışma gösterdiğini işaret etmektedir.

Geçerlik

DAV-ET’nin psikometrik değerlendirmesinde yapı geçerliğini test etmek amacıyla kapsamlı bir Faktör Analizi gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin orijinal çalışmada beklenen faktör yapısından farklılaşarak altı ayrı faktöre dağıldığını göstermiştir. Bu farklılaşma, özellikle bilişsel kaçınma ve ruminasyonu değerlendiren maddelerde belirginleşmiştir. Orijinal çalışmada bu maddelerin birlikte yüklenmesi beklenirken, uyarlama çalışmasında ayrışarak farklı faktörler üzerine yüklendiği tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin yapısal olarak geçerli olduğunu, ancak uyarlama sürecinde kültürel farklılıklar nedeniyle alt boyutların ayrışımında değişiklikler meydana geldiğini ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliğini değerlendirmek amacıyla çeşitli istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. İç tutarlılık güvenirlik katsayısı, yaygın olarak kullanılan Cronbach’s alpha değeri ile hesaplanmış ve sonuç oldukça yüksek bulunmuştur. Elde edilen Cronbach’s alpha katsayısı .94’tür, bu da ölçeğin maddelerinin yüksek düzeyde birbiriyle tutarlı olduğunu göstermektedir.

Ek olarak, iki yarı güvenirlik katsayıları da hesaplanmıştır. Spearman Brown iki yarı güvenirlik katsayısı .89 olarak, Guttman iki yarı güvenirlik katsayısı ise .88 olarak rapor edilmiştir. Bu yüksek katsayılar, ölçeğin genel olarak güçlü bir güvenirliğe sahip olduğunu ve ölçümde tutarlı sonuçlar verdiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

DAV-ET’nin yapı geçerliğini incelemek üzere gerçekleştirilen Faktör Analizi, önemli yapısal farklılıkları ortaya çıkarmıştır. Orijinal ölçek yapısından farklı olarak, Türkçe uyarlamada maddeler altı faktör altında toplanmıştır. Bu durum, ölçeğin teorik yapısının Türk örnekleminde yeniden yorumlanmasını gerektirmiştir.

En dikkat çekici bulgu, orijinal çalışmada aynı faktöre yüklenmesi beklenen bilişsel kaçınma ve ruminasyonu ölçen maddelerin bu uyarlama çalışmasında ayrışarak farklı faktörlere yüklenmesidir. Bu ayrışma, Türk kültüründe depresyonla ilişkili bilişsel kaçınma stratejilerinin ve ruminasyonun birbirinden bağımsız psikolojik yapılar olarak işlediğini düşündürmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin kültürel adaptasyonunun yapısal düzeyde derinlemesine incelenmesi gerektiğini göstermiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: Öz Bildirim Ölçeği (25 madde)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik veya genel popülasyon (Yüksek lisans tezinde kullanılmıştır)

Yaş Grubu: Belirtilmemiştir

Popülasyon Detayları: Yüksek lisans tezi kapsamında bir üniversite örnekleminde veya klinik örneklemde kullanılmış olma ihtimali yüksektir.

Test Metodolojisi: Maddeler, katılımcıların belirli davranışları ne sıklıkta gösterdiğini ölçen Likert tipi bir derecelendirme ölçeği kullanır. Derecelendirme sistemi şu şekildedir:

• 0 = hiç olmadı
• 2 = biraz oldu
• 4 = oldukça oldu
• 6 = çok oldu

Anahtar Kelimeler

Davranışsal Kaçınma, Bilişsel Kaçınma, Ruminasyon, Faktör Yapısı, Psikometri, Cronbach’s alpha, Ölçek Geliştirme, Davranış Etkinleştirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir

Bağlılık E-posta Adresleri: Belirtilmemiştir

Yazışma Adresi: Rabia Hazar Sarıgül (Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2014)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2014

Kullanım İzinleri ve Ücreti: Kullanım izinleri ve ücret bilgileri kaynakta detaylı olarak belirtilmemiştir. Genellikle yüksek lisans tezleri kapsamında geliştirilen ölçeklerin akademik kullanımında izin gerekebilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

The original PDF can be downloaded here: depresyon-icin-davranis-etkinlestirme-olcegi-dav-et-toad.pdf

Kaynaklar

• Sarıgül, R. H. (2014). Türkçe’ye Uyarlanmış Davranış Etkinleştirme Ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi, Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul). Yüksek lisans tezine tez.yok.gov.tr adresinden erişilmiştir.
• YÖK Ulusal Tez Merkezi (2014). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi adresinden edinilmiştir.

Depresyon için Davranış Etkinleştirme Ölçeği (DAV-ET) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Kullanım için ilgili yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.