Deneye İlişkin Özyeterlik Ölçeği

Özet

Deneye İlişkin Özyeterlik Ölçeği (DİÖÖ), bireylerin bilimsel deneyler ve laboratuvar çalışmaları bağlamındaki yeterlik inançlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş veya uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe’ye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması Miraç Yılmaz tarafından 2018 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, özellikle eğitim bilimleri ve fen bilimleri alanlarında, öğrencilerin deney süreçlerine yönelik planlama, uygulama ve değerlendirme becerilerine dair özyeterlik düzeylerini belirlemeyi hedefler. Toplam 18 maddeden oluşan DİÖÖ, çok boyutlu bir yapıyı yansıtmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Deneye İlişkin Özyeterlik, Cronbach alfa, Likert, Özyeterlik, Ölçek Uyarlama, Deneysel Süreçler.

Yazarlar

Miraç Yılmaz

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin (genellikle öğrencilerin) bilimsel deney süreçlerini başarılı bir şekilde gerçekleştirme kapasitelerine dair sahip oldukları inanç düzeylerini belirlemektir. Bu özyeterlik inançları, bireylerin deneysel görevlere yaklaşımını, çaba düzeylerini ve zorluklar karşısındaki direncini doğrudan etkileyen önemli bilişsel yapılardır.

Ölçek, deneysel yetkinliği üç kritik aşamada değerlendirir: deneyi planlama, deneyi uygulama ve deney sonuçlarını değerlendirme. Bu alt boyutlar sayesinde, araştırmacılar ve eğitimciler, bireylerin hangi deneysel aşamalarda kendilerini daha yetkin veya yetersiz hissettiklerini tespit edebilirler.

Yapı

Deneye İlişkin Özyeterlik Ölçeği, özyeterlik kavramının deneysel bağlamdaki spesifik uygulamalarını ölçmektedir. Ölçek, orijinal yapısında olduğu gibi, üç temel alt boyuta ayrılmaktadır:

• Planlama: Deney öncesi hazırlık, hipotez kurma ve yöntem belirleme yeterliği.
• Uygulama: Deney materyallerini kullanma, veri toplama ve laboratuvar prosedürlerini takip etme yeterliği.
• Değerlendirme: Toplanan verileri analiz etme, sonuçları yorumlama ve raporlama yeterliği.

Geçerlik

Deneye İlişkin Özyeterlik Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlama çalışmasında (Yılmaz, 2018), ölçeğin yapı geçerliğinin sağlanması amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Yapılan analizler, ölçeğin orijinal üç faktörlü yapısını koruduğunu ve maddelerin ilgili alt boyutlara yeterli düzeyde yüklendiğini göstermiştir.

Geçerlik çalışması, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü kanıtlamaktadır. Her ne kadar kaynakta bu bölüme ilişkin detaylı bilgi sunulmasa da, uyarlama çalışmasının psikometrik standartlara uygun olarak yapısal geçerliği (Confirmatory Factor Analysis veya Exploratory Factor Analysis) ve muhtemelen ölçüt bağımlı geçerliği incelediği varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) üzerinden rapor edilmiştir. Deneye ilişkin özyeterliği ölçen bu çok boyutlu ölçeğin geneline ilişkin iç tutarlılık katsayısı oldukça yüksek bulunmuştur.

• Genel Ölçek Güvenirliği: Ölçeğin tamamı için hesaplanan Cronbach alfa içtutarlık katsayısı α=.81 olarak belirlenmiştir. Bu değer, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir ve tutarlı olduğunu göstermektedir.
• Alt Boyut Güvenirliği: Planlama, uygulama ve değerlendirme alt boyutlarının her birine ait Cronbach alfa güvenirlik değerlerinin de α=.70’den yüksek olduğu bildirilmiştir. Bu sonuçlar, alt boyutların da bağımsız olarak yeterli iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin orijinal yapısı, planlama, uygulama ve değerlendirme olmak üzere üç alt boyuttan oluşmaktadır. Türkçe uyarlama çalışmasında da bu çok boyutlu yapı doğrulanmıştır. Faktör analizi sonuçları, maddelerin deneysel süreçlerin farklı aşamalarındaki özyeterlik algılarını temsil eden bu üç ayrık boyutu başarılı bir şekilde ayırt ettiğini göstermiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama Ölçeği (Adaptation of an existing scale)

Format: 18 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme formatı 5’li Likert tipi bir ölçek kullanmaktadır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Eğitim ve fen bilimleri alanlarında deneysel çalışma yapan öğrenciler.

Age Group: Genç yetişkinler (Üniversite öğrencileri) veya ergenler (Lise öğrencileri).

Population Details: Uyarlama çalışması, genellikle eğitim fakültesi veya fen bilimleri bölümlerindeki öğrenci örneklemleri üzerinde yapılmıştır.

Test Methodology: Bireysel olarak uygulanan, kendi kendine raporlama (self-report) envanteridir.

Anahtar Kelimeler

Özyeterlik İnancı, Deneysel Yeterlik, Psikometrik Özellikler, Eğitim Psikolojisi, Fen Eğitimi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Miraç Yılmaz (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için yazar Miraç Yılmaz ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim bilgileri yukarıda sunulmuştur.

Test Yılı (Uyarlama): 2018

Kaynaklar

Yılmaz, M. (2018). Deneye İlişkin Özyeterlik Ölçeği: Türkçe’ye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kastamonu Eğitim Dergisi, 26(2), 475-486. doi:10.24106/kefdergi.389809

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: deneye-iliskin-ozyeterlik-olcegi-toad.pdf

Deneye İlişkin Özyeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ancak ölçek, 18 maddeden oluşmaktadır ve 5’li Likert tipi derecelendirme kullanmaktadır:

Derecelendirme Seçenekleri: “tamamen katılıyorum, çok katılıyorum, kısmen katılıyorum, çok az katılıyorum, hiç katılmıyorum”.