Denetime İlişkin Tutum Ölçeği

Özet

Denetime İlişkin Tutum Ölçeği (DİTÖ), Yüksel Gündüz, Cemal Elma ve Hasan Aslan tarafından 2018 yılında geliştirilmiş bir psikolojik ölçüm aracıdır. Ölçeğin temel amacı, bireylerin kurumsal veya eğitimsel bağlamda karşılaştıkları denetim süreçlerine yönelik sahip oldukları bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimleri, yani tutumları, geçerli ve güvenilir bir şekilde belirlemektir. Bu geliştirme çalışması, ölçeğin psikometrik özelliklerini, özellikle de yapısal geçerliğini ve iç tutarlılığını ortaya koymayı hedeflemiştir.

Ölçek, denetimin bireyler üzerindeki algılanan etkisini ve denetim mekanizmalarına duyulan genel güven düzeyini ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu araç, özellikle eğitim bilimleri ve organizasyonel psikoloji alanlarında denetim reformlarının veya uygulamalarının etkilerini değerlendirmek için önemli bir veri kaynağı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Denetim, Tutum, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometri, Örgütsel Davranış, Eğitim Denetimi.

Yazarlar

Yüksel Gündüz, Cemal Elma, Hasan Aslan.

[quads id=5]

Amaç

Denetime İlişkin Tutum Ölçeği’nin birincil amacı, bireylerin denetim faaliyetlerine karşı geliştirdikleri tepkileri ve genel görüşleri nicel olarak ölçebilecek standart bir araç sunmaktır. Bu tutumlar, denetimin yararlılığına, denetmenlerin yeterliliğine ve denetim sürecinin şeffaflığına dair inançları içermektedir.

Ölçek, denetim süreçlerinin etkinliğini artırmak veya denetimden kaynaklanan olumsuz algıları azaltmak için yapılan müdahalelerin sonuçlarını değerlendirmede araştırmacılara ve uygulayıcılara destek olmayı amaçlamaktadır. Ölçek, denetimin kabul edilebilirliğini ve buna bağlı olarak kurumsal uyumu belirlemede kritik rol oynamaktadır.

Yapı

Ölçek, psikolojideki tutum kavramına dayanmaktadır ve denetime yönelik tutumu çok boyutlu bir yapı olarak ele almaktadır. Bu yapı genellikle denetimin gerekliliği (bilişsel boyut), denetimden duyulan rahatsızlık veya memnuniyet (duyuşsal boyut) ve denetim sonuçlarına uyma eğilimi (davranışsal eğilim) gibi alt boyutlardan oluşur.

Yapısal olarak, DİTÖ, denetim eylemlerinin bireyler üzerindeki motive edici veya caydırıcı etkilerini ayrıştırmayı hedefler. Ölçeğin geliştirme çalışması (Gündüz vd., 2018), bu karmaşık yapıyı destekleyen faktörlerin belirlenmesi ve her bir faktörün denetime yönelik genel tutumu ne ölçüde etkilediğinin ortaya konulması üzerine odaklanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Gündüz, Elma ve Aslan (2018) tarafından yürütülmüştür. Bu çalışmalar kapsamında, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek üzere yapı geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliği için genellikle açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri kullanılmıştır.

Özellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA), ölçeğin teorik yapısının (yani, belirlenen alt boyutların) toplanan verilerle ne kadar uyumlu olduğunu test etmek için uygulanmıştır. İçerik geçerliği, uzman görüşleri alınarak sağlanmış; maddelerin denetime ilişkin tutum yapısını temsil etme yeterliliği değerlendirilmiştir. Çalışmada elde edilen istatistiksel uyum indeksleri, ölçeğin yapısal geçerliğini destekler nitelikte bulunmuştur.

Güvenirlik

Denetime İlişkin Tutum Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve istikrarını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Genellikle ölçek geliştirme çalışmalarında kullanılan temel güvenirlik ölçütü, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) olmuştur.

Gündüz ve arkadaşları tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin genelinde ve potansiyel alt boyutlarında yüksek düzeyde iç tutarlılık katsayıları elde edilmiştir. Bu sonuçlar, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmekte ne kadar başarılı olduğunu göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin zaman içindeki kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik yönteminin de kullanılmış olması muhtemeldir.

Faktör Analizi

DİTÖ’nün geliştirilmesi sürecinde, denetime ilişkin tutumun altında yatan boyutları keşfetmek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. İlk aşamada Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanarak ölçeğin kaç faktörden oluştuğu ve maddelerin hangi faktörler altında toplandığı belirlenmiştir.

AFA sonuçları, denetime yönelik tutumun farklı yönlerini temsil eden belirli alt boyutların varlığını işaret etmiş olabilir (örneğin, Denetimin Faydasına İnanma ve Denetim Kaygısı). İkinci aşamada ise, teorik olarak belirlenen bu faktör yapısının örneklem verileriyle uyumunu test etmek üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısının istatistiksel olarak sağlam olduğunu kanıtlamıştır.

Araç Bilgileri

Test Türü:

Geliştirme (Özgün bir ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format:

Muhtemelen 5’li veya 7’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Örneğin: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Mevcut Dil:

Türkçe.

Hedef Kitle:

Denetim süreçlerine tabi olan bireyler (Örn: Öğretmenler, Kamu Çalışanları, Kurumsal Personel).

Yaş Grubu:

Genellikle yetişkinler ve yükseköğretim öğrencileri.

Popülasyon Detayları:

Ölçek geliştirme çalışması genellikle eğitim kurumlarında çalışan öğretmenler veya yöneticiler gibi denetime doğrudan maruz kalan profesyonel gruplar üzerinde yapılmıştır.

Test Metodolojisi:

Bireysel veya grup uygulaması şeklinde gerçekleştirilebilen öz bildirim (self-report) yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Denetim Tutumu, Örgütsel Denetim, Eğitim Psikolojisi, Likert Ölçeği, İç Tutarlılık, Psikometrik Özellikler.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Yüksel Gündüz

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Yazar ORCID Tanımlayıcısı:

Mevcut değil (Kaynakta belirtilmemiştir).

Kurum E-posta Adresleri:

Yüksel Gündüz için [email protected] adresi mevcuttur. Diğer yazarların kurum e-posta adresleri kaynakta belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi:

Mevcut değil (Kaynakta belirtilmemiştir, ancak sorumlu yazarın bağlı olduğu kurum adresi kullanılabilir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı:

2018.

İzinler ve Kullanım Hakkı:

Ölçeğin akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle sorumlu yazardan izin alınması tavsiye edilir. Ticari kullanım koşulları için yazarlarla doğrudan iletişime geçilmelidir.

Ücret:

Akademik çalışmalar için genellikle ücretsizdir, ancak kesin bilgi için sorumlu yazar Yüksel Gündüz ile iletişime geçilmelidir.

Kaynaklar

Gündüz, Y., Elma, C. ve Aslan, H. (2018). Denetime İlişkin Tutum Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28, 31-59.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:
denetime-iliskin-tutum-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Denetime İlişkin Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içerikte sağlanmadığından buraya eklenememiştir. Maddeler, Gündüz, Elma ve Aslan (2018) tarafından yayınlanan makalede yer almaktadır.