Demokrasiye Yönelik Öğretmen Tutum Ölçeği

Öz

Demokrasiye Yönelik Öğretmen Tutum Ölçeği, 1994 yılında L. Yıldırım tarafından yürütülen bir yüksek lisans tezi kapsamında ölçek geliştirme çalışması olarak tasarlanmıştır. Bu ölçeğin temel amacı, ilköğretim birinci kademede görev yapan öğretmenlerin demokrasi ilkelerine ve uygulamalarına yönelik mevcut tutumlarını sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, öğretmenlerin sınıftaki ve mesleki yaşamdaki demokratik davranışları ile öğrencilerin demokratik davranışları arasındaki potansiyel ilişkileri incelemek üzere geliştirilmiştir.

Ölçek, eğitim bilimleri ve sosyal psikoloji alanlarında öğretmenlerin demokratik değerlere ne ölçüde sahip olduğunu ve bu değerleri eğitim ortamına nasıl yansıttığını belirlemek için önemli bir araç işlevi görmektedir. Ölçeğin geliştirilmesi, Türkiye’deki eğitim sisteminde demokratik vatandaşlık bilincinin kazandırılmasında öğretmenin rolünün belirlenmesine katkı sağlamayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen tutumları, Demokrasi, İlköğretim, Eğitim psikolojisi, Ölçek geliştirme, Tutum, Demokratik davranış.

Yazarlar

L. Yıldırım

Amaç

Demokrasiye Yönelik Öğretmen Tutum Ölçeği’nin birincil amacı, ilköğretim birinci kademe öğretmenlerinin demokratik ilkelere yönelik sahip oldukları bilişsel, duygusal ve davranışsal eğilimleri, yani tutumları, güvenilir ve geçerli bir biçimde nicel olarak saptamaktır. Bu ölçüm, öğretmenlerin pedagojik yaklaşımlarının ve sınıf yönetimi stratejilerinin ne kadar demokratik olduğunu anlamak için kritik bir öneme sahiptir.

İkincil olarak, bu ölçek, öğretmen tutumlarının öğrencilerin sınıfta sergilediği demokratik davranışlar üzerindeki etkisini inceleyen daha büyük bir araştırmanın (Yüksek Lisans Tezi) metodolojik bir bileşenini oluşturmak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, eğitim araştırmacılarına öğretmenlerin demokratik değerlere bağlılık düzeylerini belirlemede standart bir araç sunar.

Yapı

Ölçek, temel olarak Demokratik Tutum yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle üç ana bileşen altında incelenir:

• Bilişsel Bileşen: Öğretmenin demokrasi kavramı, insan hakları, eşitlik ve hoşgörü gibi temel demokratik değerler hakkındaki bilgi ve inançları.
• Duygusal Bileşen: Öğretmenin demokratik süreçlere ve uygulamalara karşı hissettiği olumlu veya olumsuz duygusal tepkiler ve bağlılık düzeyi.
• Davranışsal Eğilim Bileşeni: Öğretmenin sınıfta ve okul ortamında demokratik davranışları uygulama eğilimi (örneğin, öğrencilere söz hakkı verme, farklı fikirlere saygı gösterme, ortak karar alma süreçlerini teşvik etme).

Ölçek, bu bileşenlerin birleşimi aracılığıyla öğretmenlerin demokratik değerleri ne ölçüde içselleştirdiğini ve mesleki pratiklerine entegre ettiğini değerlendirmeyi hedefler.

Geçerlik

Kaynak referansta ölçeğin geçerlik verilerine dair spesifik bir bilgi (“-“) bulunmamaktadır. Ancak, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilen ölçeklerde genellikle geçerlik çalışmaları titizlikle yürütülür.

Tipik bir ölçek geliştirme sürecinde, geçerlik çalışmaları şunları içerebilir:

• Kapsam Geçerliği (Content Validity): Ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı (demokratik tutumu) ne kadar iyi temsil ettiğinin uzman görüşleri ile belirlenmesi.
  * Yapı Geçerliği (Construct Validity): Ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ölçüp ölçmediğinin faktör analizi gibi istatistiksel yöntemlerle belirlenmesi.

Detaylı geçerlik katsayıları ve yöntemleri için Yıldırım’ın (1994) orijinal tez çalışmasına başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta ölçeğin güvenirlik verilerine ilişkin herhangi bir değer (“-“) belirtilmemiştir. Ölçek geliştirme çalışmalarının zorunlu bir adımı olarak, bu ölçeğin iç tutarlılığının incelenmiş olması beklenmektedir.

Genellikle tutum ölçeklerinde kullanılan güvenirlik yöntemleri şunlardır:

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Ölçek maddelerinin birbirleriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısı. Bu katsayının kabul edilebilir bir seviyede (genellikle 0.70 ve üzeri) olması beklenir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda aynı kişilere uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğinin kontrol edilmesi.

Ölçeğin bilimsel kullanıma uygunluğu açısından bu güvenirlik katsayılarının orijinal tez içerisinde detaylı olarak sunulduğu varsayılmaktadır.

Faktör Analizi

Bu ölçek, geliştirme tipi bir araç olduğu için, ölçtüğü yapının boyutlarını ortaya çıkarmak amacıyla büyük olasılıkla Faktör Analizi yöntemine tabi tutulmuştur. Bu analiz, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu belirlemek için kullanılır.

Eğer ölçek, demokratik tutumun farklı alt boyutlarını (örneğin, hoşgörü, eşitlik inancı, katılım eğilimi) ölçüyorsa, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak bu alt faktörler belirlenmiş olmalıdır. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi faktör altında toplandığını ve yapı geçerliğine ne ölçüde katkıda bulunduğunu gösterir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün olarak bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir.)

Format: Kaynakta belirtilmemekle birlikte, tutum ölçekleri genellikle Likert Tipi Derecelendirme formatında (Örn: Kesinlikle Katılıyorum, Katılmıyorum vb.) hazırlanır.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Öğretmenler.

Yaş Grubu: Çalışma hayatındaki yetişkin öğretmenler.

Popülasyon Detayları: İlköğretim birinci kademede görev yapan sınıf öğretmenleri.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim (Self-Report) ölçeği. Katılımcılar, demokratik ilkelere yönelik kendi tutumlarını belirten ifadelere yanıt verirler.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen eğitimi, Demokratik değerler, Okul kültürü, Sınıf yönetimi, Likert Tipi, Sosyal bilimler.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir. (Orijinal çalışma, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamlanmıştır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 1994.

İzinler ve Ücret: Ölçek, bir akademik çalışma (yüksek lisans tezi) kapsamında geliştirildiği için, ticari kullanımı için özel izinler gerekebilir. Akademik veya araştırma amaçlı kullanımı için orijinal yazar veya tez danışmanından izin alınması tavsiye edilir. Ücret bilgisi mevcut değildir.

Kaynaklar

• Yıldırım, L. (1994). İlköğretim birinci kademe öğretmenlerinin demokratik tutum ve davranışları ile öğrencilerin demokratik davranışları arasındaki ilişkilerin saptanması (Yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Demokrasiye Yönelik Öğretmen Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelere ulaşmak için Yıldırım (1994) tarafından hazırlanan İlköğretim birinci kademe öğretmenlerinin demokratik tutum ve davranışları ile öğrencilerin demokratik davranışları arasındaki ilişkilerin saptanması başlıklı yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.