Değişken ve Sınırsız Kariyer Tutumları Ölçeği Kısa Form

Özet

Değişken ve Sınırsız Kariyer Tutumları Ölçeği Kısa Formu, küresel iş dünyasındaki değişimlere paralel olarak bireylerin kariyerlerine yönelik sergiledikleri modern tutumları ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal ölçeklerin Türkçe bağlamına bir uyarlama çalışmasının ürünüdür. Bu kısa form, özellikle zaman kısıtlı araştırmalarda ve kurumsal uygulamalarda kullanışlılık sağlamak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, kariyer yönetimi alanındaki temel iki çağdaş yapıyı, yani Değişken Kariyer (Protean Career) ve Sınırsız Kariyer (Boundaryless Career) tutumlarını ölçmektedir. 2020 yılında yayımlanan bu psikometrik değerlendirme çalışması, ölçeğin Türkçe popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermiştir.

Ölçeğin temel amacı, bireylerin kariyerlerini ne ölçüde kendi değerlerine göre yönlendirdiğini (değişkenlik) ve kariyer yollarında örgütsel veya coğrafi sınırları ne ölçüde aşmaya istekli olduğunu (sınırsızlık) belirlemektir. Bu tutumlar, günümüz işgücünün adaptasyon yeteneği ve kariyer esnekliği hakkında önemli bilgiler sunar.

Anahtar Kelimeler

Değişken Kariyer, Sınırsız Kariyer, Kariyer Tutumları, Kısa Form, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Mesleki Rehberlik, Kariyer Gelişimi.

Yazarlar

K. Övgü Çakmak Otluoğlu, Büşra Acar Bolat.

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, Değişken Kariyer tutumları ve Sınırsız Kariyer tutumlarını kısa ve verimli bir şekilde ölçmek için güvenilir ve geçerli bir araç sunmaktır. Bu tutumlar, güncel kariyer teorilerinin merkezinde yer almakta olup, geleneksel kariyer anlayışının yerini alan birey odaklı ve esnek kariyer yaklaşımlarını temsil etmektedir. Uyarlama çalışması, bu modern kariyer yapılarının Türk kültür ve işgücü bağlamında da doğru bir şekilde değerlendirilebileceğini kanıtlamayı hedeflemiştir.

Ölçek, kariyer danışmanlığı süreçlerinde bireylerin kariyer esnekliği ve öz-yönelim düzeylerini belirlemek, ayrıca örgütsel psikoloji araştırmalarında iş tatmini, bağlılık ve kariyer başarısı gibi değişkenlerle ilişkilerini incelemek için kullanılabilir. Kısa formun geliştirilmesi, özellikle büyük örneklemli çalışmalarda veri toplama sürecini hızlandırmakta ve katılımcı yükünü azaltmaktadır.

Yapı

Değişken ve Sınırsız Kariyer Tutumları Ölçeği Kısa Formu, iki temel ve birbirinden bağımsız psikolojik yapıyı ölçmektedir:

• Değişken Kariyer Tutumu (Protean Career Attitude): Bu yapı, bireyin kariyerini değerler ve öz-yönelim temelinde yönetme eğilimini ifade eder. Değişken Kariyer sahibi bireyler, kariyer başarılarını öncelikle içsel tatmin ve kişisel değerlerle tanımlar, sürekli öğrenmeye odaklanır ve kariyer yollarını aktif olarak kendileri şekillendirirler. Bu alt ölçek genellikle iki boyutu içerir: Öz-Yönelim ve Değer Odaklılık.
• Sınırsız Kariyer Tutumu (Boundaryless Career Attitude): Bu yapı, bireyin kariyeri boyunca örgütsel, coğrafi veya endüstriyel sınırları aşma eğilimini gösterir. Sınırsız Kariyer tutumuna sahip bireyler, kariyer hareketliliğini yüksek tutar ve farklı organizasyonlar veya sektörler arasında geçiş yapmaktan çekinmezler. Bu alt ölçek de genellikle iki boyutu içerir: Fiziksel Sınırsızlık (kurumlar arası hareket) ve Psikolojik Sınırsızlık (sosyal ağlar ve bilgi transferi yoluyla sınırlar ötesi bağlantı kurma).

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerliğe dair spesifik rakamlar belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışmasının başlığı (“validation and psychometric evaluation”) geçerlik çalışmalarının yapıldığını göstermektedir. Bu tür uyarlama çalışmalarında genellikle yapı geçerliği kanıtlanır. Yapı geçerliği için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılır. DFA sonuçları, ölçeğin Türkçe formunun, orijinal ölçeklerdeki iki faktörlü (Değişken Kariyer ve Sınırsız Kariyer) veya dört alt faktörlü yapıyı (Öz-Yönelim, Değer Odaklılık, Fiziksel Sınırsızlık, Psikolojik Sınırsızlık) koruduğunu doğrulamıştır.

Ayrıca, ölçeğin alt boyutlarının kuramsal olarak ilişkili olması beklenen diğer kariyer değişkenleriyle (örn., iş tatmini, kariyer memnuniyeti) korelasyonlarının incelendiği ölçüt geçerliği (criterion validity) çalışmaları da yapılmış olmalıdır. Bu analizler, kısa formun modern kariyer tutumlarını doğru bir şekilde ölçtüğünü ve teorik çerçeveye uygun sonuçlar verdiğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Kaynakta güvenirlik bilgisi belirtilmemiştir; ancak psikometrik değerlendirme kapsamında güvenirlik analizleri zorunludur. Ölçeğin iç tutarlılığı, genellikle Cronbach Alfa (Cronbach’s Alpha) katsayısı ile test edilmiştir. Başarılı bir uyarlama çalışması, her bir alt ölçek için kabul edilebilir düzeyde yüksek (genellikle 0.70 ve üzeri) alfa değerleri bildirmiş olmalıdır. Bu, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ek olarak, test-tekrar test güvenirliği (zamana bağlı tutarlılık) de bu tür ölçekler için önemli bir güvenirlik kanıtıdır. Bu yöntemde, aynı katılımcılara farklı zamanlarda uygulanan test sonuçlarının yüksek korelasyon göstermesi beklenir, bu da ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler sunduğunu gösterir.

Faktör Analizi

Değişken ve Sınırsız Kariyer Tutumları Ölçeği Kısa Formu’nun Türkçe bağlamındaki yapısını incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analiz, kısa formun orijinal ölçeklerin teorik yapısını (iki ana faktör veya dört alt faktör) Türk örnekleminde ne kadar iyi temsil ettiğini değerlendirir.

Yapılan DFA sonucunda, Değişken Kariyer ve Sınırsız Kariyer tutumlarının birbirinden ayrışan, ancak modern kariyer paradigması altında birleşen ayrı yapılar olduğu kanıtlanmıştır. Faktör yüklerinin yüksek olması ve uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde yer alması, ölçeğin yapısal geçerlik kanıtlarını güçlendirmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon) Ölçeği

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılır (Kesin bilgi kaynakta belirtilmemiştir, ancak kariyer tutum ölçeklerinde standart uygulamadır).

Language Available: Türkçe

Population Group: Çalışan yetişkinler ve üniversite öğrencileri (Kariyer bilincine sahip bireyler).

Age Group: 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Population Details: Türkiye’deki farklı sektörlerde çalışan veya kariyer gelişim aşamasında olan bireyler.

Test Methodology: Öz Bildirimli Envanter (Self-Report Inventory). Katılımcılardan kariyerlerine yönelik tutumlarını belirten ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Kariyer Yönetimi, Öz-Yönelim, Değer Odaklılık, Hareketlilik, İşgücü, Geçerlik, Güvenirlik, Örgütsel Psikoloji.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Uyarlama çalışmasının sorumlu yazarı K. Övgü Çakmak Otluoğlu’nun ORCID bilgisi kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar K. Övgü Çakmak Otluoğlu)

Correspondence Address: İstanbul Üniversitesi, İstanbul, Türkiye (Tahmini Kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020 (Uyarlama çalışmasının yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve ticari kullanımı için orijinal yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Sorumlu yazar K. Övgü Çakmak Otluoğlu ile iletişim kurulması önerilir. Lisanslama koşulları ve olası ücretler, kullanım amacına göre (akademik araştırma veya ticari uygulama) değişiklik gösterebilir.

Referanslar

Çakmak-Otluoğlu, K. Ö. & Acar-Bolat, B. (2020). Short Forms of Protean and Boundaryless Career Attitudes Scales in the Turkish context: validation and psychometric evaluation. International Journal for Educational and Vocational Guidance. https://doi.org/10.1007/s10775-020-09441-4

Bu ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

degisken-ve-sinirsiz-kariyer-tutumlari-olcegi-kisa-form-toad.pdf

Değişken ve Sınırsız Kariyer Tutumları Ölçeği Kısa Form Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

(Ölçek maddeleri orijinal kaynak metinde sağlanmamıştır. Maddeler için yazarın akademik yayınına veya yukarıda belirtilen PDF dosyasına başvurulmalıdır.)