Diyabetik Ayak Ülseri Ölçeği-Kısa Form

Özet

Diyabetik Ayak Ülseri Ölçeği-Kısa Formu (DFUS-SF), diyabetik ayak ülseri (DAÜ) olan bireylerin yaşam kalitesi üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal İngilizce versiyonunun Türk kültürüne ve diline adaptasyon çalışması sonucu ortaya çıkmıştır. Ölçeğin temel amacı, bu kronik yaranın hastaların fiziksel, psikolojik ve sosyal işlevselliği üzerindeki yükünü hızlı ve etkin bir şekilde ölçmektir. 2020 yılında yayımlanan bu uyarlama çalışması, DFUS-SF’nin Türkçe konuşan popülasyonda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini göstermeyi hedeflemiştir.

Diyabetik Ayak Ülseri, diyabetin ciddi bir komplikasyonu olup, hastaların günlük yaşamlarını ve genel yaşam kalitesini önemli ölçüde olumsuz etkilemektedir. Bu nedenle, hem klinik uygulamada hem de araştırma ortamlarında, tedavi sonuçlarını ve hastanın deneyimini kapsamlı bir şekilde değerlendirebilecek spesifik araçlara ihtiyaç duyulmaktadır. DFUS-SF’nin kısa formu, uzun ölçeklere göre daha az zaman alarak klinik ortamda pratik bir kullanım sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Diyabetik Ayak Ülseri, DFUS-SF, Yaşam Kalitesi, Psikometri, Ölçek Uyarlama, Diyabet Komplikasyonları, Kronik Yara Yönetimi.

Yazarlar

Toygar, İ., Hançerlioğlu, S., Gül, S., Utku, T., Yıldırım Şimşir, I., Çetinkalp, Ş.

Amaç

Diyabetik Ayak Ülseri Ölçeği-Kısa Formu’nun Türkçe adaptasyonunun temel amacı, diyabetik ayak ülseri tanısı almış Türk yetişkin popülasyonunda, bu durumun neden olduğu sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi kayıplarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu adaptasyon, uluslararası alanda kabul görmüş bir aracın Türkiye’deki klinik ve akademik çalışmalara kazandırılmasını sağlamıştır.

Ölçek, özellikle yara iyileşmesi süreci boyunca hastaların yaşadığı duygusal sıkıntıları, fiziksel kısıtlılıkları ve sosyal izolasyonu değerlendirerek, multidisipliner tedavi yaklaşımlarının etkinliğini izlemek için kritik bir araç görevi görür. Elde edilen veriler, sağlık profesyonellerinin bireyselleştirilmiş bakım planları geliştirmesine yardımcı olmaktadır.

Yapı

Diyabetik Ayak Ülseri Ölçeği-Kısa Formu, esas olarak sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi (SRYK) yapısını ölçmektedir, ancak bu yapıyı kronik yara bağlamında özelleştirir. Ölçek, genellikle fiziksel işlevsellik, sosyal/duygusal işlevsellik ve genel sağlık algısı gibi boyutları kapsayan çok boyutlu bir yapıya sahiptir.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, DAÜ’nün bireyin günlük yaşam aktivitelerini gerçekleştirme yeteneği, ağrı düzeyi, uyku kalitesi ve ruh hali üzerindeki etkilerini içerir. Bu yapısal yaklaşım, sadece fiziksel semptomları değil, aynı zamanda hastalığın psikososyal yükünü de kapsamlı bir şekilde değerlendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

Türkçe adaptasyon çalışmasında (Toygar et al., 2020), ölçeğin geçerlik çalışmaları genellikle içerik geçerliği ve yapı geçerliği üzerine odaklanmıştır. İçerik geçerliği, uzman görüşleri alınarak ve dilsel eşdeğerlik sağlanarak temin edilmiştir.

Yapı geçerliği ise genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenir. Bu analizler, ölçeğin orijinal yapısının (faktör sayısının ve madde dağılımının) Türk popülasyonunda da korunduğunu ve veri ile model arasındaki uyumun kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermelidir. Çalışmanın detaylı sonuçları makalenin tamamında yer almakla birlikte, ölçeğin Türkçe formunun ilgili yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğü kabul edilmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin ölçüm tutarlılığını değerlendirir. Türkçe adaptasyon çalışmasında psikometrik açıdan en yaygın kullanılan yöntem, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa katsayısıdır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri (genellikle 0.70 ve üzeri), ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ayrıca, test-tekrar test güvenirliği de ölçeğin zaman içindeki kararlılığını değerlendirmek için kullanılır. Bu analizde, aynı bireylere belirli bir zaman aralığıyla iki kez uygulanan ölçek sonuçları arasındaki korelasyon incelenir. Adaptasyon çalışması, DFUS-SF’nin Türkçe kısa formunun klinik ve araştırma amaçlı kullanıma uygun düzeyde yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Diyabetik Ayak Ülseri Ölçeği-Kısa Formunun faktör yapısını incelemek için adaptasyon çalışmasında Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Orijinal ölçek, genellikle birden fazla alt boyutu içermekte ve bu alt boyutlar DAÜ’nün farklı yaşam alanları üzerindeki etkilerini temsil etmektedir.

Türkçe uyarlama sürecinde, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak orijinal modelin Türk verilerine ne ölçüde uyduğu test edilmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin kısa formunun yapısal geçerliliğini destekleyen iyi uyum indeksleri sunmuştur. Bu, ölçeğin kavramsal yapısının kültürel farklılıklara rağmen korunduğunu ve ölçek puanlarının anlamlı bir şekilde yorumlanabileceğini göstermektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation) – Orijinal olarak İngilizce geliştirilmiş bir ölçeğin Türkçe formudur.

Format: Derecelendirme formatı (Likert tipi veya benzeri bir puanlama sistemi kullanır. Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi verilmemiştir, ancak adaptasyon çalışmalarında standart Likert formatları beklenir.)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Kronik hastalığı olan yetişkinler.

Age Group: Yetişkin (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Population Details: Tip 1 veya Tip 2 diyabet nedeniyle ayak ülseri gelişmiş hastalar.

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği. Hastalar kendi algıladıkları yaşam kalitesi üzerindeki etkiyi belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Diyabet, Ayak Sağlığı, Psikososyal Etki, Sağlık Ölçümü, Türkçe Ölçek, DFA, İç Tutarlılık.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Kaynakta belirtilmemiştir.)

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Sorumlu yazar İsmail Toygar (İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe adaptasyon çalışmasının yayın yılı 2020’dir.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle yazarlardan izin alınmasını gerektirir. İletişim e-posta adresi ([email protected]) bu izin süreci için kullanılabilir. Kullanım ücretine dair bilgi kaynakta bulunmamaktadır, ancak akademik amaçlı kullanımların genellikle ücretsiz olduğu varsayılır.

Orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: diyabetik-ayak-ulseri-olcegi-kisa-form-toad.pdf

Kaynaklar

1. Toygar, İ., Hançerlioğlu, S., Gül, S., Utku, T., Yıldırım Şimşir, I., & Çetinkalp, Ş. (2020). Turkish adaptation of Diabetic Foot Ulcer Scale–Short Form, The International Journal of Lower Extremity Wounds, 1-6. https://doi.org/10.1177/1534734620921036

Diyabetik Ayak Ülseri Ölçeği-Kısa Form Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içerikte ölçeğin maddeleri (soruları) sağlanmamıştır. Bu nedenle, bu bölümde ölçek maddeleri listelenememektedir. Maddelerin tamamına erişim için lütfen yukarıda belirtilen akademik referans makalesine başvurunuz.