Değer Odaklı Yaşam Ölçeği

Özet

Değer Odaklı Yaşam Ölçeği (D.O.Y.Ö.), bireylerin kişisel olarak belirledikleri yaşam değerleriyle ne ölçüde uyumlu davrandıklarını ve bu değerleri yaşamlarına ne kadar entegre ettiklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Çekici ve arkadaşları (2018) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültüründe geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini göstermeyi hedeflemiştir. D.O.Y.Ö., özellikle Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) bağlamında terapötik ilerlemeyi değerlendirmek ve bireyin psikolojik esneklik düzeyini anlamak için kritik bir öneme sahiptir.

Ölçek, bireyin değer odaklı eylemlerini çeşitli yaşam alanlarında değerlendirmesine olanak tanır. Adaptasyon çalışması, ölçeğin orijinal yapısını koruduğunu ve Türk örnekleminde tatmin edici düzeyde güvenirlik ve geçerlik kanıtları sunduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Değer odaklı yaşam, Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT), psikolojik esneklik, değerler, uyarlama, psikometri, yaşam kalitesi.

Yazarlar

Ferah Çekici, A. Zeynep Sünbül, Ayşe Malkoç, A. Merve Aslan Gördesli, Rukiye Arslan

Amaç

Değer Odaklı Yaşam Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendi belirledikleri değerlere uygun eylemlerde bulunma derecelerini nicel olarak ölçmektir. Bu, bireyin yaşamının farklı boyutlarında (örneğin, aile, kariyer, kişisel gelişim) ne kadar “değer odaklı” yaşadığını belirlemeye yardımcı olur.

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasının (2018) özel amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş bu değerli ölçüm aracını Türk kültürü ve dili için geçerli ve güvenilir hale getirmektir. Bu adaptasyon, Türkiye’deki araştırmacıların ve klinisyenlerin ACT temelli müdahalelerin etkinliğini değerlendirmesi ve değer odaklı yaşamın psikolojik iyi oluşla ilişkisini araştırması için sağlam bir temel sağlamıştır.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel yapılardan biri olan “Değer Odaklı Yaşam” (Valued Living) kavramını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin içsel motivasyonları ve uzun vadeli hedefleri doğrultusunda tutarlı ve kararlı davranışlar sergilemesini ifade eder. ACT teorisine göre, psikolojik esneklik, kişinin değerleri doğrultusunda hareket etme yeteneği ile yakından ilişkilidir.

Değer Odaklı Yaşam, sadece değerleri bilmekten ziyade, bu değerlere rağmen (zor duygulara veya engellere rağmen) eyleme geçme kapasitesini yansıtır. Ölçek, bu yapıyı genellikle yaşamın ana alanlarına (ilişkiler, iş/okul, boş zaman vb.) yayılan maddeler aracılığıyla değerlendirir. Yüksek puanlar, bireyin yaşam amaçlarına bağlı ve anlamlı bir yaşam sürdüğünü gösterirken, düşük puanlar ise experiential avoidance (deneyimsel kaçınma) veya değerlerden kopukluk olduğunu işaret edebilir.

Geçerlik

Değer Odaklı Yaşam Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (Çekici vd., 2018), ölçeğin yapısal uygunluğunu belirlemek amacıyla kapsamlı geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Özellikle yapı geçerliği kanıtlarını elde etmek için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır.

DFA sonuçları, ölçeğin orijinal yapısıyla uyumlu bir faktör yapısını doğrulayarak, maddelerin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir. Ek olarak, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, D.O.Y.Ö. puanlarının, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer psikolojik yapılarla (örneğin, yaşam doyumu, psikolojik iyi oluş ve psikopatoloji düzeyleri) anlamlı korelasyonlar gösterdiği rapor edilmiştir. Bu, ölçeğin değer odaklı yaşam yapısını geçerli bir şekilde ölçtüğünü destekleyen güçlü kanıtlardır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliğini değerlendirmek amacıyla iç tutarlılık katsayıları ve genellikle test-tekrar test yöntemleri kullanılmıştır. İç tutarlılık analizi (Cronbach Alfa katsayısı), ölçeğin maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçmeye katkıda bulunduğunu göstermiştir.

Çekici ve arkadaşlarının çalışmasında, Değer Odaklı Yaşam Ölçeği’nin genel iç tutarlılık katsayısının, kabul edilebilir düzeylerin üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde kombinasyonlarında tutarlı sonuçlar üreteceği anlamına gelir, bu da ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında kullanımının sağlamlığını pekiştirir.

Faktör Analizi

Değer Odaklı Yaşam Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun yapısal geçerliğini incelemek için hem açımlayıcı faktör analizi (AFA) hem de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemleri uygulanmıştır. AFA, ölçeğin temel bileşenlerini keşfetmeye yardımcı olurken, DFA ise orijinal teorik modelin Türk verisine ne kadar uyduğunu test etmiştir.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk kültürü bağlamında da korunduğu ve kabul edilebilir uyum indeksleri ile doğrulandığı belirtilmiştir. Bu faktör yapısı, değer odaklı yaşamın farklı alt boyutlarını (örneğin, değerlerin netliği, değerlere bağlı eylem) temsil eden maddelerin gruplanmasını sağlamıştır, böylece ölçeğin yapısal bütünlüğü kanıtlanmıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal ölçek yapısına dayanarak çıkarılmıştır.)

Language Available: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dili İngilizce (İnferans)

Population Group: Yetişkinler, (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır.)

Age Group: Genç Yetişkinler ve Yetişkinler

Population Details: Üniversite öğrencileri ve genel popülasyonun değer odaklı davranışlarını ölçmek için uygundur.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Değerler, ACT, psikolojik iyi oluş, uyum, değer odaklı eylem, yapı geçerliği, öz bildirim.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar: Ferah Çekici

İletişim: [email protected]

Test Yılı (Uyarlama): 2018

Ölçeğin kullanımı ve izinleri hakkında en güncel ve kesin bilgi için sorumlu yazar Ferah Çekici ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Kaynaklar

Çekici, F., Sünbül, A. Z., Malkoç, A., Aslan Gördesli, A. M., ve Arslan, R. (2018). Değer odaklı yaşam ölçeği: Türk kültürüne uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Turkish Studies Educational Sciences, 13(19), 459-471.

Makalenin ResearchGate üzerinden erişilebilir PDF bağlantısı: researchgate.net

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: deger-odakli-yasam-olcegi-toad.pdf

Ölçeğin DOCX dosyası burada indirilebilir: deger-odakli-yasam-olcegi-toad.docx

Değer Odaklı Yaşam Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Değer Odaklı Yaşam Ölçeği’nin maddeleri bu kaynakta doğrudan sunulmamıştır. Ölçek maddelerine ve derecelendirme formatına erişim için lütfen yukarıda belirtilen Çekici vd. (2018) referans makalesine veya sağlanan PDF/DOCX bağlantılarına başvurunuz. Bu bağlantılar, ölçeğin tam yapısını ve uygulama yönergelerini içermektedir.