Defansif Tıp Uygulamaları Ölçeği

Özet

Defansif Tıp Uygulamaları Ölçeği, Özgün Ünal tarafından 2020 yılında yayımlanmamış doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, hekimlerin malpraktis davaları ve hukuki risk algıları nedeniyle başvurdukları defansif tıp uygulamalarını sistematik olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek geliştirme sürecinde, defansif tıp kavramının iki temel boyutunu (güvence davranışları ve kaçınma davranışları) ölçebilecek maddeler oluşturulmuştur. Bu araç, Türkiye’deki sağlık sisteminde hekim davranışlarının ve hasta-hekim ilişkisinin kalitesini etkileyen önemli bir faktör olan defansif tıbbın yaygınlığını ve türlerini belirlemek için kritik bir psikometrik araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Defansif tıp, malpraktis, hekim davranışları, ölçek geliştirme, sağlık hukuku, tıbbi karar verme.

Yazarlar

Özgün Ünal

Amaç

Defansif Tıp Uygulamaları Ölçeği’nin temel amacı, hekimlerin mesleki risk algıları ve hukuki sorumluluk endişeleri bağlamında sergiledikleri defansif davranışların düzeyini ve niteliğini ölçmektir. Bu ölçek, hekimlerin gereksiz tanı testleri isteme, aşırı konsültasyon yapma (pozitif defansif tıp) veya yüksek riskli hastalara/prosedürlere müdahale etmekten kaçınma (negatif defansif tıp) gibi eylemlerini nicel olarak belirlemeyi hedefler.

Ölçek, sağlık hizmetlerinin maliyet etkinliği ve kalitesi üzerindeki defansif tıp etkilerini araştıran akademik çalışmalara sağlam bir metodolojik zemin sağlamak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, defansif tıbbı tetikleyen öncüller ve bu uygulamaların sonuçları hakkında daha derinlemesine analizler yapılması mümkün olmaktadır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, Defansif Tıp Uygulamalarıdır. Bu yapı, hekimlerin tıbbi kararlarını, hasta sağlığından ziyade, potansiyel hukuki riskleri minimize etme motivasyonuyla aldıkları davranışlar bütünü olarak tanımlanır. Ölçek, genellikle iki ana alt boyutta incelenen bu yapıyı ölçmektedir:

• Güvence Davranışları (Pozitif Defansif Tıp): Hukuki bir davaya karşı kendisini güvence altına almak amacıyla tıbben gerekli olmayan prosedürleri, testleri veya konsültasyonları gerçekleştirme eylemleri.
• Kaçınma Davranışları (Negatif Defansif Tıp): Yüksek risk taşıyan hastaları tedavi etmekten veya belirli riskli prosedürleri uygulamaktan kaçınma eylemleri.

Geçerlik

Ölçek, bir doktora tezi çalışması olarak geliştirildiği için, geçerlik çalışmaları titizlikle yürütülmüştür. İçerik geçerliği, alanında uzman akademisyenler ve deneyimli hekimlerden oluşan bir jüri tarafından maddelerin kapsamı ve ilgili yapıyı temsil etme yeteneği değerlendirilerek sağlanmıştır.

Yapı geçerliği ise, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri (AFA ve DFA) kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler sonucunda, ölçeğin teorik olarak beklenen iki veya daha fazla faktörlü yapıyı doğruladığı ve defansif tıp uygulamalarının alt boyutlarını yeterli düzeyde ayrıştırdığı rapor edilmiştir. Detaylı geçerlik katsayıları ve model uyum indeksleri, YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilen doktora tezinde mevcuttur.

Güvenirlik

Defansif Tıp Uygulamaları Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirlik analizleri, Cronbach’s Alpha katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Geliştirme çalışmasında, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde güvenilir olduğu tespit edilmiştir. Bu, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Alt boyutlar bazında da iç tutarlılık katsayıları incelenmiş ve her bir alt boyutun kabul edilebilir (genellikle .70 üzeri) veya yüksek (.80 üzeri) güvenirlik düzeylerine sahip olduğu belirtilmiştir. Ölçeğin zaman içinde kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik çalışmasının da yapılmış olması muhtemeldir, ancak spesifik değerler için orijinal teze başvurulmalıdır.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin temel boyutsal yapısı belirlenmiştir. Bu analiz, defansif tıp kavramının teorik altyapısını destekleyen faktörlerin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Faktör yüklerinin yüksek olması, maddelerin ilgili faktörü güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir.

Ardından, bağımsız bir örneklem üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin faktör yapısının veri ile uyumlu olduğunu ve kabul edilebilir düzeyde model uyum indekslerine (RMSEA, CFI, TLI vb.) sahip olduğunu teyit etmiştir. Bu, ölçeğin yapısının sağlam ve genellenebilir olduğunu gösteren önemli bir psikometrik kanıttır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert Tipi derecelendirme formatı kullanılır (Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Hekimler ve tıbbi karar alma süreçlerinde yer alan sağlık profesyonelleri.

Yaş Grubu: Yetişkin (Mesleki yaş grubu).

Popülasyon Detayları: Türkiye genelinde farklı uzmanlık alanlarından ve farklı kurumlarda (özel/kamu) görev yapan hekimler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim envanteri.

Anahtar Kelimeler

Defansif tıp uygulamaları, malpraktis riski, hekim stresi, sağlık sistemi, Sakarya Üniversitesi, defansif tıp.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Sakarya Üniversitesi, Sakarya, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Özgün Ünal’ın 2020 yılında Sakarya Üniversitesi’nde tamamladığı yayımlanmamış bir doktora tezi çalışmasının ürünüdür. Ölçeğin akademik amaçlı kullanımı için genellikle yazar ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarın açık izni zorunludur. Ölçeğin geliştirildiği yıl 2020’dir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: defansif-tip-uygulamalari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Bu ölçeğin birincil ve tek referansı, geliştirme çalışmasının yapıldığı doktora tezidir:

1. Ünal, Ö. (2020). Defansif tıp uygulamaları, öncülleri ve sonuçları [Yayınlanmamış doktora tezi]. Sakarya Üniversitesi, Sakarya.

Teze erişim için yönlendirici link: tez.yok.gov.tr

Defansif Tıp Uygulamaları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme detayları için, sorumlu yazar Özgün Ünal’ın doktora tezi incelenmelidir.