Defansif Tıbbın Öncülleri Ölçeği

Özet

Defansif Tıbbın Öncülleri Ölçeği (DTÖÖ), sağlık hizmetlerinde yaygın olarak gözlemlenen defansif tıp uygulamalarına yol açan temel etkenleri ve algıları ölçmek amacıyla 2020 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, Özgün Ünal tarafından Sakarya Üniversitesi’nde yürütülen bir doktora tezi çalışması kapsamında ortaya konulmuştur. Bu araç, hekimlerin ve diğer sağlık profesyonellerinin mesleki risk algılarını, hukuki endişelerini ve örgütsel baskıları nasıl deneyimlediklerini sistematik olarak değerlendirerek, defansif davranışların kökenlerini anlamayı hedefler.

DTÖÖ, henüz yayımlanmamış bir akademik çalışma ürünü olduğu için, detaylı psikometrik verileri (geçerlik ve güvenirlik katsayıları) tezin tam metninde yer almaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, sağlık sistemlerinin kalitesini düşüren ve maliyetleri artıran defansif tıp olgusunun önlenmesi veya yönetilmesi için gerekli olan öncül faktörlerin belirlenmesine önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Defansif Tıp, Hekim Davranışı, Tıbbi Malpraktis, Risk Algısı, Ölçek Geliştirme, Sağlık Yönetimi.

Yazarlar

Özgün Ünal

Amaç

Ölçeğin temel amacı, sağlık profesyonelleri arasında defansif tıp uygulamalarına yol açan psikolojik, çevresel ve örgütsel öncülleri ampirik olarak saptamak ve ölçmektir. Defansif tıp, genellikle malpraktis davalarından kaçınma amacıyla gereksiz testler yapılması (pozitif defansif tıp) veya riskli hastaların tedavi edilmekten kaçınılması (negatif defansif tıp) şeklinde ortaya çıkar. Bu ölçek, bu davranışları tetikleyen kök nedenleri, özellikle de hekimlerin algıladığı hukuki baskıyı ve mesleki güvensizlik hissini nicel hale getirmeyi amaçlamaktadır.

Bu ölçek, sağlık politikacılarına ve hastane yöneticilerine, defansif uygulamaları azaltmak için hangi alanlara odaklanmaları gerektiği konusunda veri temelli içgörüler sunmak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, sağlık profesyonellerinin risk yönetimi algısını ve karar verme süreçlerini etkileyen faktörleri derinlemesine incelemek için bir araç görevi görür.

Yapı (Ölçülen Kavram)

Defansif Tıbbın Öncülleri Ölçeği, çok boyutlu bir yapı olan “Defansif Tıp Öncülleri”ni ölçmektedir. Bu yapı, tek bir faktör yerine, hekimin çevresiyle etkileşiminden doğan ve defansif davranışa yol açan çeşitli alt boyutları kapsar. Bu alt boyutlar genellikle şunları içerir:

• Hukuki Baskı Algısı: Hekimin, sürekli olarak malpraktis davası açılma riski altında olduğuna dair duyduğu endişe ve bu endişenin yoğunluğu.
• Örgütsel Destek Yetersizliği: Çalıştığı kurumdan (hastane, klinik) yeterli hukuki veya mesleki destek alamama hissi.
• Mesleki Güven ve Otonomi: Hekimin kendi kararlarına duyduğu güvenin azalması ve dışsal baskılar nedeniyle bağımsız karar verme yeteneğinin kısıtlanması.
• İletişim Kaygısı: Hasta veya hasta yakınlarıyla yaşanan çatışmalardan kaçınma eğilimi.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışması, bir doktora tezi kapsamında yürütülmüştür. Yeni geliştirilen bir ölçek olması nedeniyle, yapısal geçerliği (Faktör Analizi), kriter geçerliği ve içerik geçerliği çalışmalarının tezin tam metninde detaylandırılmış olması beklenmektedir. Ancak, sağlanan kaynak özetinde geçerlik bilgileri (katsayılar) belirtilmemiştir. İlgilenen araştırmacılar, geçerlik çalışmalarının detaylarına ulaşmak için orijinal doktora tezine başvurmalıdır: Ünal, Ö. (2020). Defansif tıp uygulamaları, öncülleri ve sonuçları [Yayınlanmamış doktora tezi]. Sakarya Üniversitesi, Sakarya.

Güvenirlik

Sağlanan kaynak özetinde güvenirlik bilgileri (iç tutarlılık katsayısı, test-tekrar test güvenirliği vb.) açıkça belirtilmemiştir. Yeni geliştirilen ölçeklerin psikometrik standartlara uygunluğunu göstermek için genellikle Cronbach Alfa (iç tutarlılık) katsayısı hesaplanır. Ölçeğin güvenirlik analizlerine ilişkin detaylı bulgulara, Sakarya Üniversitesi’nde yayımlanan orijinal doktora tezinden erişilebilir.

Faktör Analizi

Defansif Tıbbın Öncülleri Ölçeği’nin yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla faktör analizi (büyük olasılıkla Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılmıştır. Ölçeğin nihai formunun kaç faktörden oluştuğu ve bu faktörlerin varyansa katkısı gibi önemli bilgiler, ölçeğin çok boyutlu yapısını tanımlayan doktora tezinde ayrıntılı olarak sunulmuştur. Bu analizler, öncüllerin hangi alt bileşenler halinde gruplandığını bilimsel olarak kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Yüksek ihtimalle Likert Tipi derecelendirme formatı (Örneğin, “Hiç Katılmıyorum”dan “Tamamen Katılıyorum”a kadar uzanan bir skala).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sağlık Profesyonelleri (Özellikle Hekimler)

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışan Profesyoneller)

Popülasyon Detayları: Türkiye genelinde veya belirli bir bölgedeki kamu ve özel sağlık kuruluşlarında görev yapan hekimler ve/veya uzman hekimler.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim formu, Anket

Anahtar Kelimeler

Defansif Tıp, Hukuksal Risk, Malpraktis, Hekim Algısı, Sakarya Üniversitesi, Tıbbi Etik, Anket.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sakarya Üniversitesi, Sakarya, Türkiye (Doktora tezi bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçek, yayımlanmamış bir doktora tezi kapsamında geliştirildiği için, kullanımı için sorumlu yazar Özgün Ünal’dan ([email protected]) resmi izin alınması gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş çaplı araştırmalar için ücretlendirme koşulları yazar tarafından belirlenmelidir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: defansif-tibbin-onculleri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ölçeğin temel referansı ve geliştirme kaynağı aşağıdadır:

• Ünal, Ö. (2020). Defansif tıp uygulamaları, öncülleri ve sonuçları [Yayınlanmamış doktora tezi]. Sakarya Üniversitesi, Sakarya.
• Tez çalışmasına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim mümkündür: tez.yok.gov.tr

Defansif Tıbbın Öncülleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak metinde yer almamaktadır. Maddelerin tam ve doğru içeriği için lütfen sorumlu yazar Özgün Ünal’ın 2020 tarihli doktora tezine veya yukarıda belirtilen PDF dosyasına başvurunuz.

Defansif Tıbbın Öncülleri Ölçeği, genellikle çoklu Likert maddelerinden oluşmakta olup, her madde hekimin defansif davranışa yönelmesine sebep olan spesifik bir algıyı veya durumu hedeflemektedir.