Davranışsal Finans Ölçeği

Özet

Davranışsal Finans Ölçeği, bireylerin yatırım kararlarını etkileyen psikolojik faktörleri, özellikle de bilişsel anomali ve hevristikler düzeyini ampirik olarak ölçmek amacıyla 2022 yılında geliştirilmiş bir ölçüm aracıdır. Bu ölçek, geleneksel finans teorilerinin rasyonel varsayımlarının aksine, yatırımcıların gerçek dünyadaki davranışlarını ve karar verme süreçlerindeki sistematik hataları (önyargıları) belirlemeyi hedefler. Ölçek, Keşfedici Faktör Analizi (KFA) sonucunda 3 faktörlü ve 25 maddelik bir yapı sergilemiştir.

Anahtar Kelimeler

Davranışsal Finans, Yatırım Kararları, Hevristikler, Finansal Anomali, Psikometrik Ölçek Geliştirme, Bilişsel Yanlılıklar.

Yazarlar

Batuhan Medetoğlu, Ali Saldanlı.

Amaç

Davranışsal Finans Ölçeği’nin temel amacı, bireysel yatırımcıların finansal piyasalarda karşılaştıkları karmaşık karar verme durumlarında sergiledikleri davranışsal eğilimleri nicel olarak değerlendirmektir. Geliştirme çalışması, bireylerin yatırım tercihlerini şekillendiren ve piyasa verimliliğinden sapmalara yol açan davranışsal finans kavramlarını, özellikle de bilişsel kısayolları ve önyargıları ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu ölçek, akademik araştırmacılara ve finans uzmanlarına, yatırımcı psikolojisini daha derinlemesine analiz etme imkanı sunmaktadır.

Yapı

Ölçek, davranışsal finans alanının temelini oluşturan, yatırım kararlarını etkileyen sistematik bilişsel yanlılıkları ve sezgisel yargıları (heuristics) ölçmektedir. Araştırmacılar, ölçeğin 25 maddesinin, yatırımcı davranışlarındaki farklı boyutları temsil eden üç ana faktör altında toplandığını tespit etmiştir. Bu faktörler, bireylerin kayıp/kazanç algıları, piyasa hareketliliğine tepkileri ve sosyal etki altındaki karar verme eğilimleri gibi kritik davranışsal mekanizmaları temsil etmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ile incelenmiştir. KFA sonuçları, ölçeğin 25 maddeden ve üç alt boyuttan oluşan sağlam bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir. Örneklem yeterliliğini değerlendiren Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) Ölçütü, %91 (0.91) gibi yüksek bir değere sahiptir; bu, verilerin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu işaret eder. Ayrıca, Bartlett Küresellik Testi İstatistiğinin Olasılık Değeri 0,000 olarak hesaplanmıştır, bu da değişkenler arasındaki korelasyonun anlamlı olduğunu ve faktör analizinin uygunluğunu doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Davranışsal Finans Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği Cronbach’s Alpha katsayısı kullanılarak test edilmiştir. Ölçeğin tamamı için hesaplanan genel Cronbach’s Alpha katsayısı %87,6 (0.876) olup, bu değer ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir. Üç alt faktörün iç tutarlılık katsayıları ise sırasıyla %85,3, %77,8 ve %53,2 olarak belirlenmiştir. İlk iki faktör yüksek güvenirlik sergilerken, üçüncü faktörün kabul edilebilir minimum sınırda bir güvenirlik değerine sahip olduğu görülmektedir.

Faktör Analizi

Yapılan Keşfedici Faktör Analizi (KFA) neticesinde, 25 maddelik ölçek yapısının, örneklem varyansının %51,69’unu açıklayan üç temel faktörden oluştuğu belirlenmiştir. Bu oran, ölçeğin ölçtüğü yapının önemli bir kısmını başarıyla açıkladığını göstermektedir. Faktörlerin belirlenmesinde kullanılan istatistiksel testler (KMO ve Bartlett), veri setinin çok değişkenli analizler için uygunluğunu kanıtlamıştır. Bu üç faktörlü yapı, yatırımcı davranışlarındaki bilişsel eğilimlerin çok boyutlu doğasını yansıtmaktadır.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Geliştirme

Format: Bireysel raporlama ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel yatırımcılar, yetişkinler

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Bireysel yatırım kararları alan veya finansal piyasalara ilgi duyan genel yetişkin popülasyon.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılarak öz bildirim yoluyla veri toplanmaktadır. Derecelendirme sistemi şöyledir: 1-Kesinlikle Katılmıyorum, 2-Katılmıyorum, 3-Kararsızım, 4-Katılıyorum, 5-Kesinlikle Katılıyorum.

Anahtar Kelimeler

Davranışsal Finans Ölçeği, Finansal Psikoloji, Yatırımcı Davranışları, Bilişsel Yanlılık, KMO, Keşfedici Faktör Analizi, Güvenirlik Analizi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Makalede belirtilen kurumsal adres bilgileri geçerlidir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2022 yılında yayımlanan akademik bir çalışmanın parçası olarak geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı ve izinleri hakkında detaylı bilgi almak için sorumlu yazar Batuhan Medetoğlu ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Makalenin orijinal tam metni Dergipark üzerinden erişilebilir durumdadır.

Orijinal makale bağlantısı: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: davranissal-finans-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Medetoğlu, B. & Saldanlı, A. (2022). Bireylerin Yatırım Kararlarında Maruz Kaldığı Anomali ve Hevristikler Üzerine Ampirik Bir Çalışma. Journal of Economic Policy Researches, 9(1), 53-74. doi: 10.26650/JEPR936253

Davranışsal Finans Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 5. Sahip olduğum varlığın fiyatında bir değişiklik olduğunda, genellikle hemen varlığı satmayıp fiyatının yükselmesini beklerim.
• 15. Yatırım kararı verirken, fiyat hareketliliği nedeniyle haftanın ilk günü yerine son günü yapmaya özen gösteririm.
• 25. Yatırımlarımda daha önce başarılı olmuş kişilerin yapmış olduğu yatırımları, kendi yatırım kararlarımda da uygularım.