Defansif Tıbbın Sonuçları Ölçeği

Özet

Defansif Tıbbın Sonuçları Ölçeği, Özgün Ünal tarafından 2020 yılında Sakarya Üniversitesi’nde tamamlanan bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, sağlık profesyonellerinin defansif tıp uygulamaları sonucunda ortaya çıkan çeşitli sonuçları ve etkileri sistematik bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, özellikle hekimlerin malpraktis endişesiyle başvurduğu gereksiz testler, prosedürler veya tedavi kaçınmaları gibi uygulamaların sağlık sistemi, hasta memnuniyeti ve ekonomik maliyetler üzerindeki etkilerini ölçmeye odaklanmıştır.

Ölçeğin geliştirme süreci, defansif tıp olgusunun Türkiye bağlamındaki öncülleri ve sonuçları arasındaki karmaşık ilişkiyi bilimsel yöntemlerle ortaya koymayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Defansif Tıp, Malpraktis, Sağlık Ekonomisi, Hekim Davranışları, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Sağlık Hukuku.

Yazarlar

Özgün Ünal

Amaç

Defansif Tıbbın Sonuçları Ölçeği’nin temel amacı, sağlık hizmeti sunucularının uyguladığı defansif tıbbi pratiklerin yarattığı sonuçları ölçmek üzere geçerli ve güvenilir bir psikometrik araç sağlamaktır. Bu sonuçlar genellikle finansal yükler, kaynak israfı, hasta-hekim ilişkisinde güven kaybı ve sağlık hizmetlerinin kalitesinde düşüş gibi çok boyutlu etkileri kapsamaktadır.

Ölçek, bu uygulamaların hem bireysel hekimler hem de genel sağlık sistemi üzerindeki etkilerini nicel olarak belirleyerek, gelecekteki sağlık politikaları ve hukuki düzenlemeler için ampirik veriler sunmayı hedeflemektedir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, hekimlerin defansif tıp davranışlarının algılanan sonuçlarını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle “Güvence Defansif Tıp” (gereğinden fazla test ve prosedür isteme) ve “Kaçınma Defansif Tıp” (yüksek riskli hastaları veya prosedürleri reddetme) olarak iki ana kategoriye ayrılan defansif uygulamaların sistemik etkilerini kapsar.

Ölçülen yapı, sonuçları genellikle üç temel boyutta değerlendirir: 1) Ekonomik/Finansal Sonuçlar (artan maliyetler), 2) Klinik/Hizmet Kalitesi Sonuçları (gereksiz invaziv girişimler veya tanı gecikmeleri), ve 3) İlişkisel/Hukuki Sonuçlar (hekim stresinin artması ve hasta güveninin azalması).

Geçerlik

Ölçeğin geliştirilme çalışması, YÖK Ulusal Tez Merkezi‘nde bulunan doktora tezi (Ünal, 2020) içerisinde detaylandırılmıştır. Geçerlik (Validity) çalışmaları kapsamında, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek için çeşitli analizler yapılmıştır.

Bu analizler tipik olarak Kapsam Geçerliği (uzman görüşleri ile), Yapı Geçerliği (Faktör Analizi ile) ve Ölçüt Geçerliği (ilgili dış değişkenlerle korelasyonlar) çalışmalarını içermektedir. Kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, doktora tezi bu psikometrik özellikleri sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin Güvenirlik (Reliability) analizleri de doktora tezi kapsamında yürütülmüştür. Güvenirlik, ölçeğin tutarlı ve kararlı sonuçlar verme yeteneğini ifade eder.

Genellikle İç Tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen Test-Tekrar Test güvenilirliği yöntemleri kullanılarak ölçeğin maddelerinin ne kadar uyumlu olduğu saptanmıştır. Detaylı güvenirlik katsayıları için orijinal doktora tezine başvurulması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Defansif Tıbbın Sonuçları Ölçeği’nin yapı geçerliğini ortaya koymak amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Ölçek geliştirme çalışmalarında, ölçülen yapının boyutlarını belirlemek için genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanır.

AFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen alt boyutlara ayrılıp ayrılmadığını gösterir. Ayrıca, daha güçlü bir psikometrik kanıt sunmak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) de kullanılarak, elde edilen faktör yapısının farklı örneklemlerde de geçerli olup olmadığı test edilmiş olabilir. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısını destekleyen temel istatistiksel kanıtlardır.

Ölçme Aracı

Test Tipi: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme (Ölçek formatı kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçekler için standart yaklaşımdır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sağlık Profesyonelleri (Özellikle hekimler)

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli hastane ve sağlık kurumlarında görev yapan hekimler.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Anketi (Self-report survey).

Anahtar Kelimeler

Özgün Ünal, Doktora Tezi, Defansif Tıp Sonuçları, Tıbbi Hata Korkusu, Sağlık Sistemi Maliyetleri, Sakarya Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Sakarya Üniversitesi, Sakarya, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2020 yılında Özgün Ünal tarafından doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar Özgün Ünal’dan e-posta yoluyla talep edilmelidir. Ticari olmayan akademik araştırmalar için genellikle ücretsiz kullanım izni verilmektedir, ancak bu durum yazarın takdirine bağlıdır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir:

• defansif-tibbin-sonuclari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ölçeğin geliştirilmesine temel teşkil eden ve tüm psikometrik özelliklerini barındıran ana referans aşağıdadır:

1. Ünal, Ö. (2020). Defansif tıp uygulamaları, öncülleri ve sonuçları [Yayınlanmamış doktora tezi]. Sakarya Üniversitesi, Sakarya.

Teze YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Defansif Tıbbın Sonuçları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte mevcut değildir. Detaylı ölçek maddeleri için Özgün Ünal’ın 2020 tarihli doktora tezine başvurulması gerekmektedir.