Davranışsal Pediatrik Besleme Değerlendirmesi Ölçeği

Özet

Davranışsal Pediatrik Besleme Değerlendirmesi Ölçeği (DPBDÖ), çocuklarda gözlemlenen beslenme davranışlarını ve ilgili zorlukları değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Önal, Çalık-Var ve Uçar tarafından 2017 yılında Türkçe’ye uyarlanmıştır. Ölçeğin temel amacı, ebeveynlerin veya birincil bakıcıların gözünden, çocukların beslenme süreçlerinde sergilediği olumlu veya zorlayıcı davranış kalıplarını nicel olarak ölçmektir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürü ve popülasyonu için geçerli ve güvenilir bir değerlendirme aracı olarak kullanılabileceğini göstermiştir.

DPBDÖ, klinik ve araştırma ortamlarında, özellikle çocukluk çağı beslenme bozukluklarının erken teşhisinde ve müdahale programlarının etkinliğini izlemede önemli bir rol oynamaktadır. Ölçek, ebeveyn raporuna dayalı olup, çocukların beslenme sırasında gösterdiği çeşitli tepkileri, tutumları ve etkileşimleri 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemiyle puanlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Davranışsal Pediatrik Besleme Değerlendirmesi Ölçeği, DPBDÖ, pediatrik beslenme, beslenme davranışları, çocukluk çağı beslenme zorlukları, ölçek uyarlaması, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Seda Önal, E. Çalık-Var, A. Uçar

Amaç

Davranışsal Pediatrik Besleme Değerlendirmesi Ölçeği’nin (DPBDÖ) temel amacı, çocukların beslenme süreçlerinde karşılaşılan davranışsal zorlukları ve bu zorlukların derecesini standart bir şekilde ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda kültürel ve dilsel uygunluğunu test ederek, beslenme sorunları yaşayan çocukların ve ebeveynlerinin ihtiyaçlarını belirlemeye yönelik güvenilir bir araç sağlamayı hedeflemiştir.

Ölçek, profesyonellere (pediatristler, diyetisyenler, psikologlar) çocukların beslenme ile ilgili davranışsal sorunlarının doğasını daha iyi anlama ve bu sorunlara yönelik kişiselleştirilmiş müdahale stratejileri geliştirme konusunda yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Ölçek, beslenme ortamındaki etkileşimleri ve çocuğun yiyeceklere karşı verdiği tepkileri detaylı olarak değerlendirmektedir.

Yapı

DPBDÖ, çocukların beslenme ortamında sergilediği davranışsal örüntüleri ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Uyarlanan versiyon, dört ana alt boyutta toplanan 24 maddeden oluşmaktadır. Bu alt boyutlar genellikle seçicilik, öğün reddi, dikkat dağıtıcılara tepki ve ebeveyn/çocuk etkileşimi gibi kritik beslenme davranışlarını kapsamaktadır.

Ölçek, beslenme zorluklarının sadece fizyolojik değil, aynı zamanda çevresel ve davranışsal bileşenlerini de hesaba katar. Bu yapı, beslenme sorunlarının ebeveyn-çocuk ilişkisi bağlamında nasıl ortaya çıktığını değerlendirmeye olanak tanır ve böylece klinik müdahalelerin davranışsal yönlere odaklanmasını sağlar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun yapısal uygunluğunu ve geçerlik düzeyini belirlemek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin Türkiye popülasyonunda orijinal yapıyı koruduğunu göstermektedir. Elde edilen uyum indeksleri, modelin veri setine kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını işaret etmektedir.

DFA sonuçları aşağıdaki istatistiksel değerlerle özetlenmiştir:

• Ki-kare değerinin serbestlik derecesine bölümü (Sd): 592.522
• P değeri: 0.00
• IFI (Artımlı Uyum İndeksi): 0.85
• GFI (İyilik Uyum İndeksi): 0.90
• CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi): 0.85
• RMSEA (Yaklaşık Hata Karekökü Ortalaması): 0.07

Özellikle GFI değerinin 0.90 olması iyi bir uyumu gösterirken, RMSEA değerinin 0.07 olması da kabul edilebilir bir model uyumunu doğrulamaktadır. Ayrıca, çalışma grubunun örneklem yeterliliğini değerlendirmek için kullanılan Kaiser Meyer Olkin (KMO) değeri .87 olarak bulunmuştur. Bu yüksek KMO değeri, verilerin faktör analizi için son derece uygun olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

DPBDÖ’nün güvenirlik düzeyi, hem iç tutarlılık hem de zamana bağlı istikrar açısından değerlendirilmiştir. İç tutarlılık için Cronbach alfa katsayısı hesaplanmıştır. Ölçeğin 24 maddelik dört alt boyutlu versiyonu için toplam Cronbach α değeri .88 olarak bulunmuştur, bu da ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Alt boyutlar için hesaplanan Cronbach α değerleri ise şöyledir: .76, .74, .72 ve .77. Bu değerler, alt boyutların da bağımsız olarak yeterli düzeyde iç tutarlılık sergilediğini göstermektedir. Ölçeğin zamana bağlı istikrarını belirlemek amacıyla ise test-tekrar test yöntemi kullanılmıştır. Bu amaçla 51 ebeveyne 2 hafta arayla iki kez uygulama yapılmış ve iki uygulama arasındaki korelasyon katsayısı .88 olarak saptanmıştır. Bu yüksek korelasyon, ölçeğin zaman içinde istikrarlı sonuçlar verdiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçeğin orijinal yapısında belirlenen dört alt boyutlu modelin Türkçe veri setine uygunluğunu test etmiştir. Analiz sonuçları, uyarlanan 24 maddelik yapının teorik dört faktörlü modele iyi bir uyum sağladığını göstermektedir.

Faktör analizi öncesinde, örneklem büyüklüğünün uygunluğunu kontrol etmek için Kaiser Meyer Olkin (KMO) testi yapılmış ve KMO değeri .87 olarak bulunmuştur. Bu sonuç, faktörleştirme işleminin yapılabilirliğini ve verinin faktör analizi için yüksek derecede uygun olduğunu teyit etmektedir. DFA sonuçları (GFI=.90, RMSEA=.07), ölçeğin davranışsal pediatrik beslenme zorluklarını ölçmede yapısal olarak geçerli olduğunu desteklemektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Ebeveyn Raporu

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Ebeveynler ve Birincil Bakıcılar

Age Group: Beslenme zorluğu yaşayan çocukların ebeveynleri (Genellikle erken çocukluk dönemi)

Population Details: Türkiye’de yaşayan, beslenme zorlukları bildiren çocukların ebeveynleri (Uyarlama çalışması için örneklem büyüklüğü 51 ebeveynin katıldığı test-tekrar test grubunu içermektedir).

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği (1=Asla, 5=Her zaman). Ölçekte yer alan ifadeler 1 ile 5 arasında puanlandırılmaktadır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirilme yılı ve Türkiye’ye uyarlama çalışmasının yayınlanma yılı 2017‘dir. Ölçeğin kullanımı ve ticari hakları hakkında kesin bir ücret bilgisi bulunmamakla birlikte, bilimsel yayınlarda referans gösterilerek kullanılması beklenir. Sorumlu yazar ile iletişim kurularak kullanım izni alınabilir.

Kaynaklar

Önal, S., Çalık-Var, E. ve Uçar, A. (2017).Davranışsal Pediatrik Besleme Değerlendirmesi Ölçeği (DPBDÖ)’ni Türkçe’ye uyarlama çalışması. Nevşehir Bilim ve Teknoloji Dergisi Cilt 6(1), 93-101. Doi: 10.17100/nevbiltek.296685

Makalenin orijinal bağlantısı Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF versiyonuna aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: davranissal-pediatrik-besleme-degerlendirmesi-olcegi-toad.pdf

Davranışsal Pediatrik Besleme Değerlendirmesi Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

DPBDÖ’nün çocuklarla ilgili olan 25 madde bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Beslenme sorunları, çocuk sağlığı, psikometrik değerlendirme, güvenirlik, geçerlik, test-tekrar test, Cronbach alfa, KMO.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Sorumlu yazar Seda Önal’dır.