Davranışsal Niyetler Ölçeği

Özet

Davranışsal Niyetler Ölçeği, okul öncesi dönemdeki çocukların engelli akranlarına yönelik sergilemeyi düşündükleri davranışsal eğilimleri ve niyetleri ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, çocukların sosyal kabul, etkileşim kurma ve kapsayıcılık gibi konulardaki potansiyel davranışlarını değerlendirerek, kaynaştırma ortamlarında akran ilişkilerinin niteliğini anlamaya yardımcı olur. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye bağlamında geçerlik ve güvenilirliğini sağlamıştır.

Ölçek, toplam 15 maddeden oluşmakta olup, 3’lü derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanmaktadır. Elde edilen psikometrik veriler, ölçeğin yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir (Cronbach alfa katsayısı 0.869).

Anahtar Kelimeler

Davranışsal niyetler, okul öncesi, engellilik, uyarlama, sosyal kabul, kapsayıcılık, akran algısı, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Binnur YILDIRIM HACIİBRAHİMOĞLU

Amaç

Davranışsal Niyetler Ölçeği’nin temel amacı, okul öncesi çağdaki çocukların engelli akranlarına karşı gelecekte sergileme eğiliminde oldukları davranışsal niyetler düzeylerini nicel olarak belirlemektir. Bu niyetler, sosyal entegrasyon ve kaynaştırma eğitiminin başarısını öngörmede kritik bir rol oynamaktadır.

Ölçek, eğitimcilerin ve araştırmacıların, çocukların engelli bireylere yönelik olumlu veya olumsuz tutumlarının davranışa dönüşme potansiyelini değerlendirmesine olanak tanır. Böylece, kapsayıcı sınıf ortamlarında sosyal beceri gelişimini destekleyici müdahalelerin tasarlanmasına zemin hazırlar.

Yapı/Kavram

Ölçek, sosyal psikolojideki temel kuramlardan yola çıkarak, bireyin belirli bir davranışı gerçekleştirme konusundaki öznel olasılığını ifade eden “davranışsal niyet” kavramını ölçmektedir. Okul öncesi bağlamında bu, çocukların engelli akranlarıyla oyun oynama, yardım etme veya onları dışlama gibi spesifik eylemlere ne kadar istekli olduklarını gösterir.

Ölçeğin ölçtüğü yapı, genellikle, tutumların ve sosyal normların davranış üzerindeki dolaylı etkisinin bir göstergesi olarak kabul edilir. Bu, erken çocukluk döneminde sosyal algıların ve niyetlerin oluşum sürecini incelemek için önemli bir araçtır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkiye örneklemindeki yapı geçerliği, mevcut verilerin teorik yapıyı ne ölçüde desteklediğini kontrol etmek amacıyla kapsamlı bir şekilde analiz edilmiştir. Yapısal bütünlüğün ve geçerliğin doğrulanması için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

DFA sonuçları, ölçek maddelerinin amaçlanan yapıyı temsil ettiğini ve istatistiksel olarak kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin ölçtüğü davranışsal niyetler yapısının kültürel bağlamda da geçerli olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Davranışsal Niyetler Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach alfa katsayısı hesaplanarak incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda iç tutarlılık katsayısı 0.869 olarak bulunmuştur.

Bu değer, psikometrik standartlara göre oldukça yüksek bir iç tutarlılığa işaret etmektedir. Yüksek Cronbach alfa değeri, ölçekteki 15 maddenin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin güvenilir sonuçlar ürettiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını test etmek ve uyarlama sürecinde elde edilen verilerin orijinal teorik modeli destekleyip desteklemediğini görmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır.

DFA, ölçek maddelerinin teorik beklentilere uygun olarak faktörlere yüklendiğini teyit ederek, ölçeğin yapı geçerliği için güçlü kanıtlar sunmuştur. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu yapısının veya tek boyutlu yapısının ampirik olarak doğrulanmasını sağlamıştır.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (3’lü)

Maddeler: 15 madde

Dil Durumu: Türkçe

Popülasyon Grubu: Okul Öncesi Çocuklar

Yaş Grubu: Okul öncesi dönemi (Genellikle 4-6 yaş)

Popülasyon Detayları: Kaynaştırma eğitimi gören veya engelli akranlarla etkileşimde bulunan okul öncesi dönemdeki çocuklar.

Test Metodolojisi: Uygulama genellikle bireysel veya küçük gruplar halinde, çocukların engelli akranlarına yönelik davranışsal niyetlerini değerlendiren ifadelere verdikleri tepkileri ölçmeye dayanır.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Binnur YILDIRIM HACIİBRAHİMOĞLU

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2022 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı ve izin gereklilikleri için sorumlu yazar ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Kaynaklar

• Yıldırım Hacıibrahimoğlu, B. (2022). Preschool children’s behavioural intentions towards and perceptions of peers with disabilities in a preschool classroom. Early Child Development and Care. https://doi.org/10.1080/03004430.2021.2023516

• Makalenin tam metnine buradan ulaşılabilir: tandfonline.com

• Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: davranissal-niyetler-olcegi-behavioral-intentions-scale-toad.pdf

Davranışsal Niyetler Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçeğin maddeleri detaylı olarak belirtilmemiştir; ancak ölçeğin toplam 15 maddeden oluştuğu ve 3’lü derecelendirme (Likert) kullanıldığı bildirilmiştir. Maddelerin tam içeriği için lütfen yukarıda belirtilen referans yayına başvurunuz.