Besleme Problemlerini Tarama Aracı

Özet

Beslenme Problemlerini Tarama Aracı (STEP), orijinal olarak yabancı dilde geliştirilmiş bir ölçeğin Türkçe’ye uyarlamasıdır. Bu ölçek, özellikle Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanısı almış çocuklarda yaygın olarak görülen beslenme güçlüklerinin ve ilgili davranışsal sorunların sistematik bir şekilde taranması ve değerlendirilmesi amacıyla kullanılmıştır. Ölçek, 23 madde ve 5 alt boyuttan oluşmakta olup, Türk kültürü ve diline uygun olarak psikometrik açıdan incelenmiş ve geçerliği kanıtlanmıştır.

Ölçeğin adaptasyon çalışması, hedef popülasyonda beslenme sorunlarının doğasını ve şiddetini belirlemeyi, böylece erken müdahale programlarının planlanmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Elde edilen bulgular, aracın Türk çocuklarında beslenme problemlerini ölçmek için güvenilir ve geçerli bir araç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Beslenme Problemleri, Otizm Spektrum Bozukluğu, STEP, Ölçek Uyarlaması, Psikometrik Özellikler, Çocuk Gelişimi, Davranış Problemleri.

Yazarlar

B F Meral, A Fidan.

[quads id=5]

Amaç

Besleme Problemlerini Tarama Aracı’nın temel amacı, Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan Türk çocuklarında beslenme ile ilişkili riskleri, davranışsal zorlukları ve yeterlilikleri hızlı ve etkili bir şekilde taramaktır. Bu araç, klinisyenlere ve araştırmacılara, beslenme güçlüklerinin altında yatan spesifik alanları (örneğin, seçicilik veya soluk tıkanması riski) tespit etme konusunda yardımcı olmayı hedefler.

Ölçek, sadece var olan sorunları değil, aynı zamanda çocuğun beslenme süreçlerindeki mevcut yeterliliklerini de değerlendirerek kapsamlı bir profil sunmayı amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türkçe konuşan popülasyonda doğrulamayı amaçlamıştır.

Ölçülen Yapı

Ölçek, çocuklarda görülen beslenme problemlerinin çok boyutlu yapısını ölçmektedir. Bu yapı, yeme eylemi sırasında ortaya çıkan hem fizyolojik riskleri hem de davranışsal tepkileri kapsamaktadır. Özellikle OSB tanısı almış çocuklarda sıklıkla rastlanan yiyecek seçiciliği, reddetme davranışları ve beslenme becerilerindeki eksiklikler temel ölçülen bileşenlerdir.

Ölçek, toplamda 23 madde ile beş temel alt boyutu ele alarak beslenme güçlüklerinin şiddeti ve türü hakkında detaylı bilgi sağlar. Bu alt boyutlar, beslenme sürecindeki farklı zorluk alanlarını temsil etmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, adaptasyon çalışmasında Faktör Analizi teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Yapılan analizler, ölçeğin teorik olarak öngörülen beş alt boyutlu yapısını desteklemiştir.

Yapısal Eşitlik Modellemesi kapsamında elde edilen uyum indeksleri şunlardır: Ki-kare serbestlik derecesi oranı (x²/df) 3.2 olarak bulunmuştur. Kök Ortalama Kare Hata Yaklaşımı (RMSEA) 0.08 ve Standartlaştırılmış Kök Ortalama Kare Kalıntı (SRMR) 0.08 değerindedir. Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) 0.86, İyilik Uyum İndeksi (GFI) 0.85 ve Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi (AGFI) 0.81 olarak rapor edilmiştir. Bu değerler, modelin veriyle kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermektedir.

Güvenirlik

Besleme Problemlerini Tarama Aracı’nın güvenirliği, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Yapılan analiz sonucunda, ölçeğin genel iç tutarlılığını gösteren Cronbach Alfa katsayısı (α) 0.81 olarak bulunmuştur.

Bu değer, ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek bir güvenilirliğe sahip olduğunu işaret etmektedir. Yüksek iç tutarlılık, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında stabil sonuçlar üretebileceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin 5 alt boyuttan oluşan yapısını desteklemektedir. Analiz sonuçları, uyum indekslerinin (x²/df = 3.2, RMSEA = 0.08, SRMR = 0.08) kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu ortaya koymuştur.

Beş faktörlü yapı, beslenme problemlerinin doğasını ayrıştırarak, araştırmacıların ve uygulayıcıların hangi spesifik alanda zorluk yaşandığını net bir şekilde anlamalarına olanak tanır. Bu faktörler, Soluk Tıkanması Riski, Yiyecek Reddetme, Seçicilik/Yiyecek ayırt etme, Beslenmeyle ilişkili Davranış Problemleri ve Yeterlikler/Beceriler olarak adlandırılmıştır.

Enstrüman (Ölçek Yapısı)

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Orijinal adı: Screening Tool of Feeding Problems – STEP)

Format: 23 maddeden oluşan ve 5 alt boyuta ayrılmış bir öz raporlama/ebeveyn raporlama aracıdır.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama çalışması yapılmıştır).

Popülasyon Grubu: Klinik Popülasyon.

Yaş Grubu: Çalışmanın yapıldığı popülasyon (OSB tanılı çocuklar) özelinde belirlenmelidir, genellikle okul öncesi ve ilkokul çağındaki çocuklar için uygundur.

Popülasyon Detayları: Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanısı almış çocuklar.

Test Metodolojisi: 3’lü Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirilmiştir. Derecelendirme sistemi şu şekildedir: 0 = hiçbir zaman olmaz, 1 = bazen olur, 2 = on defadan fazla olur.

Anahtar Kelimeler

Beslenme, Otizm Spektrum Bozukluğu, Yiyecek Seçiciliği, Yeterlikler, Psikometri, Likert.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: B F Meral

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2014 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izin ve ücret koşulları hakkında detaylı bilgi almak amacıyla sorumlu yazar B F Meral ile doğrudan e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal makaleye erişim sağlamak için sağlanan bir vekil sunucu bağlantısı mevcuttur. Ayrıca, ölçeğin orijinal PDF belgesi de mevcuttur. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: screening-tool-of-feeding-problems-step-toad.pdf

Kaynaklar

1. Meral, B. F., & Fidan, A. (2014). Psychometric properties of the Screening Tool of Feeding Problems (STEP) in Turkish children with ASD. Research in developmental disabilities, 35(4), 908-916.

2. Makalenin vekil sunucu üzerinden erişilebilen bağlantısı: 02107efq3-y-https-ac-els–cdn-com.proxy2.marmara-elibrary.com

[quads id=5]

Besleme Problemlerini Tarama Aracı Maddeleri

Besleme Problemlerini Tarama Aracı, toplam 23 maddeden ve aşağıdaki 5 alt boyuttan oluşmaktadır. Alt alanların madde sayıları parantez içinde belirtilmiştir:

• Soluk Tıkanması Riski alt alanı (2m)
• Yiyecek Reddetme alt alanı (3m)
• Seçicilik/Yiyecek ayırt etme alt alanı (5m)
• Beslenmeyle ilişkili Davranış Problemleri alt alanı (5m)
• Yeterlikler/beceriler alt alanı (8m)