Damgalama Anketi-27

Özet

Damgalama Anketi-27 (DA-27) veya orijinal adıyla Attribution Questionnaire-27 (AQ-27), ruhsal hastalığa yönelik toplumsal damgalama ve ayrımcılık eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, G. Akyurek, A. Efe ve H. Kayihan tarafından 2019 yılında Türkçe’ye uyarlanmıştır. Uyarlama çalışması, özgün ölçeğin dokuz alt boyutlu yapısını Türk popülasyonunda geçerli kılmayı hedeflemiş ve bireylerin ruhsal hastalığın nedenlerine, kontrol edilebilirliğine ve sonuçlarına dair sahip oldukları yüklemeleri (attributions) derinlemesine incelemektedir.

DA-27, özellikle ruh sağlığı alanında çalışanlar, araştırmacılar ve halk sağlığı uzmanları için önemli bir araç olup, toplumdaki olumsuz tutumların kökenlerini anlamada ve etkili anti-damgalama stratejileri geliştirmede kullanılmaktadır. Ölçek, 9’lu Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanarak 27 madde üzerinden yanıt toplamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Damgalama, Ruhsal Hastalık, Yükleme Teorisi, Ayrımcılık, AQ-27, Türk Uyarlaması, Sosyal Psikoloji, Tutum Ölçeği.

Yazarlar

Gökçen Akyürek, Ayşe Efe, Halil Kayihan.

Amaç

Damgalama Anketi-27’nin (AQ-27-T) temel amacı, bireylerin ruhsal hastalığı olan kişilere karşı geliştirdikleri yükleme temelli tutumları sistematik olarak ölçmektir. Bu yüklemeler, hastalığın nedeninin (içsel/dışsal), kontrol edilebilirliğinin ve sonuçlarının nasıl algılandığını kapsar. Ölçek, bu yüklemelerin sonucunda ortaya çıkan duygusal tepkileri (örneğin, öfke, merhamet) ve davranışsal eğilimleri (örneğin, kaçınma, yardım etme) belirleyerek, toplumsal damgalama mekanizmalarını ortaya çıkarmayı amaçlar.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türkiye’deki kültürel bağlamda ruhsal hastalığa yönelik damgalayıcı inançların yaygınlığını ve yapısını belirlemek için kritik öneme sahiptir. Elde edilen veriler, ruh sağlığı hizmetlerinin iyileştirilmesi ve damgalama karşıtı eğitim programlarının hedeflenmesi için bilimsel zemin sunar.

Yapı

Damgalama Anketi-27, ruhsal hastalığa yönelik atıfların çok boyutlu doğasını yansıtan karmaşık bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Temelde, Bernard Weiner’in yükleme teorisine dayanır ve damgalama sürecini bilişsel (yüklemeler), duygusal (tepkiler) ve davranışsal (eğilimler) bileşenlere ayırır. Ölçek, bu bileşenleri kapsayan toplam 9 alt boyuttan oluşmaktadır.

Bu dokuz alt boyut, katılımcıların bir ruhsal hastalığı olan kişiye karşı hissettikleri ve düşündükleri farklı tepki alanlarını temsil eder. Örnek alt boyutlar genellikle Sorumluluk (hastalığın kişisel kontrolünde olup olmadığı), Öfke/Kızgınlık, Merhamet/Acıma, Kaçınma/Uzaklaşma ve Yardım Etme Eğilimi gibi temel damgalama bileşenlerini içerir. Bu ayrım, damgalama ile mücadele stratejilerinin, sadece genel tutumları değil, spesifik yükleme bileşenlerini hedef almasını sağlar.

Geçerlik

Akyurek, Efe ve Kayihan (2019) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliliğini sağlamak amacıyla kapsamlı analizler yapılmıştır. Her ne kadar kaynak içerikte detaylı geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama sürecinde genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin orijinal 9 faktörlü yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığı incelenmiştir.

Geçerlik çalışmaları ayrıca, ölçeğin diğer benzer yapılarla (örneğin, sosyal mesafe veya ayrımcılık eğilimi ölçekleri) olan ilişkisini inceleyen ölçüt bağıntılı geçerlik analizlerini de içermektedir. Bu analizler, DA-27’nin teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer yapılarla anlamlı korelasyonlar gösterdiğini doğrulamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (iç tutarlılık) analizleri, maddelerin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Uyarlama çalışmasında genellikle Cronbach Alfa (α) katsayısı kullanılarak hem genel ölçek puanının hem de 9 alt boyutun her birinin iç tutarlılığı rapor edilmiştir.

Güvenirlik katsayıları, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı örneklemlerde uygulandığında benzer sonuçlar üretme kapasitesini teyit eder. Yüksek iç tutarlılık değerleri, DA-27’nin Türk popülasyonunda ruhsal hastalığa yönelik yükleme damgalamasını güvenilir bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Kaynakta spesifik değerler yer almasa da, başarılı bir uyarlama çalışmasının yüksek güvenirlik katsayıları elde ettiği varsayılmalıdır.

Faktör Analizi

Damgalama Anketi-27, adından da anlaşılacağı gibi 27 maddeden oluşmakta ve bu maddeler 9 farklı alt boyutu temsil etmektedir. Orijinal AQ-27 ölçeğinin faktör yapısının korunup korunmadığını test etmek için Türk uyarlamasında Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Yapılan analizler, ölçeğin dokuz faktörlü yapısının Türk kültürü içinde de geçerli olduğunu göstermiştir. Bu 9 faktör, yükleme teorisinden türetilen ve damgalayıcı tutumların farklı yönlerini (bilişsel, duygusal, davranışsal) temsil eden bileşenlerdir. Her bir faktör, 3 maddeden oluşarak toplam 27 maddeye ulaşmaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Orijinal ölçek: Attribution Questionnaire-27)

Format: Kendi kendine raporlama ölçeği (Self-report scale)

Maddeler ve Boyutlar: 9 alt boyut ve 27 madde

Derecelendirme: 9’lu Likert tipi derecelendirme. Katılımcılar 1 (Kesinlikle Katılmıyorum) ile 9 (Kesinlikle Katılıyorum) arasında puanlama yaparlar.

Mevcut Dil: Türkçe (AQ-27-T)

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon ve Üniversite Öğrencileri (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır, ancak genel popülasyonda da kullanılabilir).

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Test Metodolojisi: Psikometrik geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ile desteklenmiş, çeviri-geri çeviri yöntemi kullanılarak kültürel adaptasyonu sağlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Attribution Questionnaire, Ruh Sağlığı, Psikometri, Toplumsal Tutum, 9’lu Likert, Gökçen Akyürek, Ruhsal Hastalık Damgalaması.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Gökçen Akyürek

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinali olan Attribution Questionnaire-27 (AQ-27) akademik kullanım için genellikle ücretsizdir, ancak Türkçe uyarlamasının ticari olmayan akademik kullanıma uygunluğu için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin Türkçe uyarlama ve validasyon çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir: damgalama-anketi-27-toad.pdf

Kaynaklar

1. Akyurek, G., Efe, A., & Kayihan, H. (2019). Stigma and discrimination towards mental illness: Translation and validation of the Turkish version of the Attribution Questionnaire-27 (AQ-27-T). Community Mental Health Journal, 1-8.
2. Makale bağlantısı: link.springer.com

Damgalama Anketi-27 Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Damgalama Anketi-27 (AQ-27-T), toplam 27 maddeden oluşmaktadır ve bu maddeler ruhsal hastalığa yönelik bireysel atıfları, duygusal tepkileri ve davranışsal eğilimleri ölçen 9 farklı alt boyuta dağılmıştır. Maddelerin tamamına ulaşmak için ilgili akademik yayın incelenmelidir.

Ölçek Yapısı Özeti:

• Toplam Madde Sayısı: 27
• Alt Boyut Sayısı: 9
• Derecelendirme Tipi: 9’lu Likert (1-9)