Egzersizde Davranışsal Düzenlemeler Ölçeği-2

Özet

Egzersizde Davranışsal Düzenlemeler Ölçeği-2 (EDDÖ-2), bireylerin egzersiz yapma motivasyonlarının türünü ve derecesini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, Edward L. Deci ve Richard M. Ryan tarafından ortaya konulan Öz Belirleme Kuramı (ÖBK) çerçevesinde, motivasyonun özerklik sürekliliğini temel alır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması Ersöz, Aşçı ve Altıparmak (2012) tarafından yapılmış olup, Türk kültüründe davranışsal düzenlemeler ile egzersiz katılımı arasındaki ilişkileri incelemek için güçlü bir araç sağlamaktadır. EDDÖ-2, dışsal düzenlemeden içsel motivasyona kadar uzanan motivasyon spektrumunu beş temel alt ölçek aracılığıyla değerlendirir.

Anahtar Kelimeler

Egzersizde Davranışsal Düzenlemeler Ölçeği-2, Öz Belirleme Kuramı, Egzersiz Motivasyonu, İçsel Motivasyon, Dışsal Düzenleme, Davranışsal Düzenleme, Psikolojik Ölçek Uyarlaması.

Yazarlar

Gözde Ersöz, F. Hülya Aşçı, Eda Altıparmak.

Amaç

Egzersizde Davranışsal Düzenlemeler Ölçeği-2’nin temel amacı, bireylerin egzersiz davranışlarını sürdürme veya başlatma nedenlerinin altında yatan motivasyonel mekanizmaları saptamaktır. Ölçek, özellikle Öz Belirleme Kuramı bağlamında, bireyin egzersiz yaparken ne kadar özerk hissettiğini ve motivasyonunun ne tür bir düzenlemeye (kontrol edilmiş veya özerk) dayandığını belirlemeyi hedefler.

Bu araç, spor psikolojisi ve sağlık psikolojisi alanlarında, egzersiz katılımını artırmaya yönelik müdahalelerin etkinliğini değerlendirmek ve bireylerin motivasyon profilini çıkararak kişiselleştirilmiş stratejiler geliştirmek için kritik öneme sahiptir. Türkçeye uyarlanması, bu alandaki araştırmaların kültürel bağlamda güvenilir verilerle desteklenmesine olanak tanımıştır.

Yapı

EDDÖ-2, Öz Belirleme Kuramı’nın özerklik sürekliliğini yansıtan beş temel motivasyonel düzenleme türünü ölçer. Bu yapı, motivasyonun en az özerk olandan (amotivation) en özerk olana (içsel motivasyon) doğru ilerlediğini varsayar.

Ölçeğin ölçtüğü temel alt yapılar şunlardır:

• Amotivasyon (Motivasyonsuzluk): Bireyin egzersiz yapmak için hiçbir amacı veya nedeni olmaması, davranışın kontrolsüz ve amaçsız olması durumu.
• Dışsal Düzenleme (External Regulation): Davranışın dışsal ödüller veya cezalardan kaçınma gibi harici baskılarla kontrol edilmesi.
• İçselleştirilmiş Düzenleme (Introjected Regulation): Bireyin suçluluk veya utançtan kaçınmak ya da benlik değerini artırmak gibi içsel baskılarla hareket etmesi.
• Tanımlanmış Düzenleme (Identified Regulation): Bireyin davranışı kişisel olarak önemli veya değerli görmesi ve hedefleriyle uyumlu bulması.
• İçsel Motivasyon (Intrinsic Motivation): Egzersizin kendisinin keyifli, ilgi çekici ve tatmin edici olması nedeniyle yapılması. Bu, özerklik sürekliliğinin en yüksek seviyesidir.

Geçerlik

Ersöz, Aşçı ve Altıparmak (2012) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal ve kültürel geçerlilik analizleri gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliliğini incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmış ve orijinal beş faktörlü yapının Türk örnekleminde de kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığı gösterilmiştir.

Kriter geçerliliği açısından, ölçekten elde edilen puanların, Öz Belirleme Kuramı‘nın öngördüğü şekilde, daha özerk motivasyon türlerinin (Tanımlanmış ve İçsel Motivasyon) egzersiz katılımı ve iyi oluş ile pozitif yönde ilişkili olduğunu teyit eden bulgular elde edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin Türk popülasyonunda egzersiz motivasyonunu geçerli bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Türkçe EDDÖ-2’nin güvenilirlik çalışmaları, alt ölçeklerin iç tutarlılığını (Cronbach Alfa katsayısı) ve genellikle test-tekrar test güvenilirliğini içermektedir. Uyarlama çalışmasında, tüm alt boyutlar için Cronbach Alfa değerlerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğu rapor edilmiştir (genellikle .70 ve üzeri). Bu sonuçlar, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenilirlik sonuçları, ölçeğin tekrarlanan uygulamalarda benzer sonuçlar verme yeteneğinin yüksek olduğunu ve dolayısıyla bilimsel araştırmalarda kullanıma uygun olduğunu işaret etmektedir. Yüksek iç tutarlılık, özellikle farklı motivasyonel düzenleme türleri arasındaki ince ayrımı yapabilme yeteneği açısından önemlidir.

Faktör Analizi

Egzersizde Davranışsal Düzenlemeler Ölçeği-2’nin (BREQ-2) Türkçe uyarlamasında (Ersöz vd., 2012), ölçeğin faktör yapısını doğrulamak için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Analizler, ölçeğin orijinal yapısında olduğu gibi beş faktörlü bir yapıyı desteklemiştir: Amotivasyon, Dışsal Düzenleme, İçselleştirilmiş Düzenleme, Tanımlanmış Düzenleme ve İçsel Motivasyon.

Faktör yükleri, maddelerin teorik olarak ait oldukları faktörlerle güçlü ilişkiler sergilediğini göstermiştir. Bu beş faktörlü modelin uyum indeksleri (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) genellikle iyi veya kabul edilebilir sınırlar içinde bulunmuş, böylece ölçeğin Öz Belirleme Kuramı’nın öngördüğü motivasyon sürekliliğini başarılı bir şekilde temsil ettiği kanıtlanmıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle 4 veya 5 puanlı Likert tipi derecelendirme (Özgün ölçekte 5 puanlı Likert kullanılır: “Hiç Doğru Değil”den “Kesinlikle Doğru”ya).

Language Available: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama)

Population Group: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri ve Genel Popülasyon

Age Group: 18 yaş ve üzeri

Population Details: Egzersiz veya fiziksel aktivite yapan ya da yapmayı düşünen bireyler.

Test Methodology: Bireylerden, egzersiz yapma nedenlerini en iyi açıklayan ifadeyi işaretlemeleri istenir. Puanlama, her bir motivasyon alt ölçeği için ayrı ayrı ortalama puan hesaplanarak yapılır.

Anahtar Kelimeler

Spor Psikolojisi, Fiziksel Aktivite, Motivasyonel Süreklilik, Özerklik, Amotivasyon, İçselleştirilmiş Düzenleme, Psikometri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Gözde Ersöz (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Türkçe uyarlama çalışması 2012 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için orijinal yazarların (Mullan, Markland, Ingledew, 1997) ve Türkçe uyarlama yazarlarının (Ersöz vd., 2012) izinlerinin alınması tavsiye edilir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımında genellikle ücret talep edilmemektedir, ancak ticari kullanımlar için yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF versiyonu ve Word belgesi aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• PDF indirme bağlantısı: egzersizde-davranissal-duzenlemeler-olcegi-2-toad.pdf
• Word (DOC) indirme bağlantısı: egzersizde-davranissal-duzenlemeler-olcegi-2-toad.doc

Kaynaklar

Ersöz, G., Aşçı, F. H., ve Altıparmak, E. (2012). Egzersizde Davranışsal Düzenlemeler Ölçeği-2: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Turkiye Klinikleri Journal of Sports Sciences, 4(1), 22-31.

Mullan, E., Markland, D., & Ingledew, D. K. (1997). A comparison of two approaches to the assessment of the behavioural regulation in exercise questionnaire. Journal of Sports Sciences, 15(5), 450-451. (Ölçeğin orijinal kaynağı)

Egzersizde Davranışsal Düzenlemeler Ölçeği-2 Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte doğrudan bulunmamaktadır. Ancak ölçek, bireyin egzersiz yapma nedenlerini sorgulayan ve beş farklı motivasyon türüne (Amotivasyon, Dışsal Düzenleme, İçselleştirilmiş Düzenleme, Tanımlanmış Düzenleme ve İçsel Motivasyon) ayrılmış toplamda 19 maddeden oluşmaktadır.

Örnek madde formatı (Orijinal İngilizce BREQ-2’den türetilmiştir):

• Egzersiz yapmamın nedeni: …
• …çünkü kendimi yapmaya mecbur hissediyorum. (İçselleştirilmiş Düzenleme)
• …çünkü sağlıklı kalmak benim için önemli. (Tanımlanmış Düzenleme)
• …çünkü egzersiz yapmaktan keyif alıyorum. (İçsel Motivasyon)