Davranışsal İnhibisyon Anketi Ebeveyn Formu

Özet

Davranışsal İnhibisyon Anketi Ebeveyn Formu, 3 ila 7 yaş aralığındaki çocukların yeni veya belirsiz sosyal ve durumsal bağlamlara karşı gösterdikleri çekingenlik ve tepkisellik eğilimlerini ebeveyn raporu aracılığıyla değerlendirmek üzere uyarlanmış bir psikolojik ölçektir. Bu anket, temel olarak Davranışsal İnhibisyon (DI) yapısını ölçmekte olup, Saliha Kılıç (2020) tarafından Türkiye bağlamında geçerlik ve güvenirlik çalışmaları tamamlanmıştır. Ölçek, çocukların mizaç temelli davranışsal özelliklerini objektif bir şekilde belirlemeyi amaçlar.

Uyarlama çalışması, Necmettin Erbakan Üniversitesi’nde Tıpta Uzmanlık Tezi olarak sunulmuştur ve ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda psikometrik açıdan sağlam olduğunu göstermeyi hedeflemiştir. Toplam 30 maddeden oluşan bu form, ebeveynlerin çocuklarının davranışsal tepkilerini 7’li Likert tipi ölçek üzerinde değerlendirmesini sağlar.

Anahtar Kelimeler

Davranışsal İnhibisyon, Ebeveyn Formu, Çocukluk Dönemi, Sosyal Çekingenlik, Likert Tipi Ölçek, Geçerlik, Güvenirlik, 3-7 yaş, Mizaç.

Yazarlar

Saliha KILINÇ (Uyarlayan).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, okul öncesi ve erken çocukluk dönemindeki (3-7 yaş) çocukların, yabancı yetişkinler, akranlar veya yeni ortamlar gibi yenilik içeren durumlara karşı sergilediği davranışsal tepkileri ve inhibisyon düzeylerini sistematik bir şekilde belirlemektir. Bu değerlendirme, klinik ve gelişimsel psikoloji alanlarında yüksek riskli çocukların, özellikle anksiyete ve içe dönük sorunlar açısından erken tespiti için hayati öneme sahiptir.

Anketin ebeveyn formu olması nedeniyle, çocukların doğal yaşam ortamlarındaki davranışlarını, ebeveyn gözlemleri üzerinden dolaylı ancak güvenilir bir biçimde yakalamayı hedefler. Bu sayede, çocukların mizaç özelliklerinin ve sosyal-duygusal gelişimlerinin anlaşılmasına ve uygun müdahale stratejilerinin geliştirilmesine bilimsel bir zemin hazırlar.

Yapı

Davranışsal İnhibisyon Anketi, temelde bireyin yeni, tanıdık olmayan veya tehdit edici olarak algılanan durumlara karşı gösterdiği çekilme, kaçınma ve duraksama eğilimini temsil eden Davranışsal İnhibisyon (DI) yapısını ölçmektedir. DI, genellikle çocukluk döneminde mizaç özelliklerinin önemli bir bileşeni olarak kabul edilir ve nörobiyolojik temelleri olan bir tepkisellik örüntüsüdür.

Ölçek, bu geniş yapıyı iki ana boyutta ele almaktadır: Sosyal Yeniliklere İnhibisyon ve Durumsal Yeniliklere İnhibisyon. Bu alt boyutlar, çocuğun inhibisyon tepkilerinin kaynağını (insanlar mı yoksa çevre mi) ayırt etmeye olanak tanır. Sosyal inhibisyon, yabancı yetişkinler ve akranlarla etkileşimden kaçınmayı içerirken, durumsal inhibisyon yeni yerlere girmekte veya yeni materyalleri keşfetmekte zorlanmayı ifade eder.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında (Kılıç, 2020), anketin yapısal geçerlik ve içerik geçerliği üzerine psikometrik analizler yapılmıştır. Orijinal verilerde spesifik geçerlik katsayıları (örneğin, faktör yükleri veya korelasyon değerleri) belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışması, anketin Türk kültürü ve dil yapısına uygunluğunu sağlamak amacıyla çeviri-geri çeviri süreçlerini ve uzman görüşlerini içermiştir.

Yapı geçerliğini kanıtlamak amacıyla genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılır. Bu analizler, orijinal ölçeğin iki ana faktörlü (Sosyal ve Durumsal İnhibisyon) yapısının, Türk örnekleminde de korunduğunu ve maddelerin teorik olarak beklenilen alt faktörlere yüklendiğini göstermeyi amaçlamıştır.

Güvenirlik

Davranışsal İnhibisyon Anketi Ebeveyn Formu’nun Türkçe versiyonunun güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığını ve zamansal kararlılığını değerlendirmeyi amaçlamıştır. Orijinal kaynakta sayısal güvenirlik değerleri (Cronbach Alfa katsayısı gibi) belirtilmemiştir.

Yine de, uyarlama tezinin bir parçası olarak, yüksek iç tutarlılık değerleri (genellikle 0.70 ve üzeri) elde edilmiş olması beklenir; bu da ölçekteki 30 maddenin tamamının Davranışsal İnhibisyonun ölçümünde tutarlı bir şekilde çalıştığını gösterir. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı direncini ölçmek için test-tekrar test güvenirlik çalışmaları da yapılmış olabilir; bu, mizaç özelliklerini ölçen araçlar için standart bir gerekliliktir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, Davranışsal İnhibisyonun karmaşık doğasını yansıtacak şekilde çok boyutludur ve toplam 30 madde iki temel ana ölçek altında gruplanmıştır:

• Sosyal Yeniliklere İnhibisyon Ana Ölçeği: Bu ölçek, yabancı yetişkinler (Erişkinler), yeni arkadaşlar (Akranlar) ve dikkat gerektiren ortamlarda (Performans) sergilenen çekingenliği kapsar.
• Durumsal Yeniliklere İnhibisyon Ana Ölçeği: Bu ölçek, yeni çevresel koşullara tepkiyi, özellikle ebeveynden ayrılma (Ayrılma/Okul Öncesi) ve bilinmeyen nesnelerle veya yerlerle karşılaşma (Yeni Durumlar) bağlamında ölçer.

Bu alt boyutlandırma, klinisyenlere ve araştırmacılara, çocuğun inhibisyonunun spesifik olarak hangi bağlamlarda ortaya çıktığına dair ayrıntılı bir profil sunar ve böylece daha hedefe yönelik müdahaleler planlanmasına yardımcı olur.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Ebeveyn Raporu Formu (7’li Likert Tipi)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar (Değerlendirme ebeveynler tarafından yapılır)

Yaş Grubu: 3-7 yaş

Popülasyon Detayları: Okul öncesi ve erken çocukluk dönemindeki normal gelişim gösteren ve risk grubundaki çocuklar.

Test Metodolojisi: Ölçek, 30 maddeden oluşmaktadır. Ebeveynler, her bir madde için çocuklarının ilgili davranışı ne sıklıkla sergilediğini, 1 (asla) ile 7 (her zaman) arasında değişen 7’li Likert tipi bir derecelendirme kullanarak belirtirler. Yüksek toplam puanlar, yüksek düzeyde Davranışsal İnhibisyonu işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Davranışsal Çekingenlik, Mizaç, Erken Çocukluk, Ebeveyn Değerlendirmesi, Psikometri, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Okul Öncesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil.

Yazışma Adresi: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya (Uyarlama tezi bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Davranışsal İnhibisyon Anketi Ebeveyn Formu’nun Türkçe uyarlaması, Saliha Kılıç tarafından 2020 yılında tamamlanan bir Tıpta uzmanlık tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Akademik araştırmalarda ve eğitim amaçlı kullanımlarda, kaynak gösterimi şartıyla erişime açık olabilir. Klinik veya ticari amaçlı kullanım için orijinal ölçek sahiplerinden ve uyarlama çalışmasının yasal hak sahiplerinden izin alınması gereklidir.

Uyarlama çalışmasının tamamlandığı yıl: 2020.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

The original PDF can be downloaded here: davranissal-inhibisyon-anketi-ebeveyn-formu-toad.pdf

Kaynaklar

Kılıç, S. (2020). Davranışsal İnhibisyon Anketi’nin Ebeveyn Formunun 3-7 yaş çocukları için Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması [Tıpta uzmanlık tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.

Davranışsal İnhibisyon Anketi Ebeveyn Formu Maddeleri

Toplam 30 madde

Sosyal yeniliklere inhibisyon ana ölçeği;

• Erişkinler; 3, 16, 26, 30
• Akranlar; 2, 7, 8, 12, 19, 20
• Performans; 10, 28

Durumsal yeniliklere inhibisyon ana ölçeği;

• Ayrılma/okul öncesi; 9, 11, 18, 27
• Yeni durumlar; 1, 5, 14, 15, 22, 23, 24, 25

13 ve 29. maddeler

Örnek madde (29). Yeni bir oyunun araç gereçlerini keyifle inceler.