Davranış Kimlikleme Formu

Özet

Davranış Kimlikleme Formu (DKF), 1991 yılında Selahattin Öğülmüş tarafından Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde sunulan bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu araç, bireylerin kendi davranışlarını bilişsel olarak nasıl temsil ettiklerini inceleyen Eylem Kimlikleme Teorisi çerçevesinde tasarlanmıştır.

Ölçek, katılımcıların bir eylemi daha soyut, amaç odaklı (yüksek düzey) veya daha somut, mekanik odaklı (düşük düzey) bir biçimde tanımlama eğilimlerini ölçmeyi amaçlar. DKF, tezin temelini oluşturan, eylem kimlikleme düzeyine yaş, cinsiyet, sosyoekonomik düzey ve okul türü gibi demografik ve sosyal değişkenlerin etkisini araştırma amacına hizmet etmiştir.

Anahtar Kelimeler

Davranış Kimlikleme Formu, Eylem Kimlikleme Düzeyi, Algısal Kimlikleme, Eylem Kimlikleme Teorisi, Sosyal Psikoloji, Psikolojik Ölçme, Öğülmüş (1991).

Yazarlar

Selahattin Öğülmüş.

Amaç

Davranış Kimlikleme Formu‘nun temel amacı, bireylerin karmaşık davranışları hangi bilişsel düzeyde algıladıklarını ve etiketlediklerini belirlemektir. Bu, bireyin eylemlerine yüklediği anlamın derinliğini ve soyutluk derecesini ortaya koyar.

Ölçek, özellikle 1991 yılında yürütülen araştırma bağlamında, bireysel farklılıkların (yaş, cinsiyet) ve çevresel faktörlerin (okul türü, sosyoekonomik düzey) eylem kimlikleme tercihleri üzerindeki ayırt edici etkilerini sistematik olarak incelemek için geliştirilmiştir.

Yapı

DKF’nin ölçtüğü psikolojik yapı, Vallacher ve Wegner tarafından geliştirilen Eylem Kimlikleme Teorisi‘ne dayanmaktadır. Bu teoriye göre, bir eylemin birden fazla kimliği vardır ve bireyler genellikle en uygun kimliği benimserler. Ölçek, bu kimlikleme düzeylerini temel alır:

• Yüksek Düzey Kimlikleme: Eylemin amacını, nedenini veya nihai sonucunu vurgular (Örn: “Ders çalışmak” yerine “Başarılı bir kariyere sahip olmak”).

• Düşük Düzey Kimlikleme: Eylemin mekanik detaylarını, nasıl yapıldığını veya bileşen adımlarını vurgular (Örn: “Ders çalışmak” yerine “Kitabı açmak ve not almak”).

Formun yapısı, katılımcıların bu iki zıt kimlikleme biçimi arasında yaptıkları tercihleri analiz ederek, baskın bilişsel eğilimlerini saptamaya olanak tanır.

Geçerlik

Sağlanan kaynak referansta Davranış Kimlikleme Formu‘na ait geçerlik katsayıları açıkça belirtilmemiştir. Ancak, bir doktora tezi çalışması kapsamında, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam olması amacıyla çeşitli geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır.

Beklenen geçerlik çalışmaları arasında yapı geçerliği (faktör analizi ile teorik yapının doğrulanması) ve kapsam geçerliği (maddelerin eylem kimlikleme yapısını yeterince temsil edip etmediği) yer almaktadır. Özellikle DKF gibi teorik temelli ölçeklerde, maddelerin yüksek ve düşük düzey kimlikleme ayrımını başarılı bir şekilde yapabilmesi yapı geçerliğinin temel göstergesidir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik verileri (örneğin, iç tutarlılık katsayısı, test-tekrar test korelasyonu) kaynakta sunulmamıştır. Standart akademik uygulamalara göre, DKF’nin, tutarlı ve kararlı ölçümler sağladığının kanıtlanması için iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değerinin raporlanmış olması beklenir.

Yüksek güvenirlik, bireylerin eylem kimlikleme düzeylerindeki farklılıkların ölçme hatasından değil, gerçek psikolojik yapı farklılıklarından kaynaklandığını gösterir. Güvenirlik analizleri, ölçeğin zaman içinde veya farklı denek gruplarında uygulandığında istikrarlı sonuçlar verdiğini teyit eder.

Faktör Analizi

Davranış Kimlikleme Formu‘nun kuramsal temeli, iki boyutlu bir yapıya işaret etmektedir: Yüksek Kimlikleme ve Düşük Kimlikleme. Bu nedenle, ölçek geliştirme sürecinde, maddelerin bu iki boyuta ayrıldığını doğrulamak amacıyla Faktör Analizi yönteminin kullanıldığı tahmin edilmektedir.

Muhtemel bir Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), DKF’nin maddelerinin teorik beklentilere uygun olarak iki ayrı faktör altında toplandığını ve bu faktörlerin eylem kimlikleme düzeyini anlamlı bir şekilde açıkladığını göstermeyi amaçlamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Akademik bir tez çalışması için geliştirilmiş veya adapte edilmiş ölçek).

Format: Orijinal Eylem Kimlikleme Ölçüsü (AIM) formatına benzer şekilde, genellikle ikili seçim (dichotomous) veya Likert tipi derecelendirme formatında olduğu varsayılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Akademik araştırmanın odağına uygun olarak, yaş, cinsiyet ve okul türü değişkenlerine sahip öğrenciler ve genel yetişkin popülasyon.

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi ve genç yetişkinlik (1991 tez örneklemine bağlı olarak).

Popülasyon Detayları: Çalışmada sosyoekonomik düzey ve farklı okul türlerinden gelen katılımcılar arasındaki eylem kimlikleme farklılıkları incelenmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Katılımcılar, kendilerine sunulan eylemleri en iyi tanımlayan ifadeyi seçerek yanıt verirler.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Süreçler, Davranışsal Algı, Eylem Kimlikleme, Öz Bildirim Ölçeği, Davranış Kimlikleme Formu, Psikometrik Özellikler, Ankara Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilinmiyor.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilinmiyor.

Yazışma Adresi: Selahattin Öğülmüş, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Tez dönemi itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı, geliştiricisinin (Selahattin Öğülmüş) ve tezin yayımlandığı kurumun (Ankara Üniversitesi) akademik izinlerine tabidir. Ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle izin alınması gerekir.

Ücret: Akademik amaçlı kullanımlarda genellikle ücretsizdir, ancak tezin tamamına erişim, kurum kütüphane politikalarına bağlı olabilir.

Test Yılı: 1991.

Kaynakça

Öğülmüş, S. (1991). Eylem kimlikleme düzeyine, yaş, cinsiyet, sosyoekonomik düzey ve okul türünün etkisi (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Bu ölçekle ilişkili olabilecek bir PDF dosyası mevcuttur. Orijinal PDF buradan indirilebilir: sosyoekonomik-duzey-olcegi-toad.pdf.

Davranış Kimlikleme Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan orijinal kaynak içerikte yer almamaktadır. Ancak, Davranış Kimlikleme Formu, temel aldığı teori gereği, bir eylemin iki farklı kimlikleme düzeyi (yüksek ve düşük) arasındaki tercihi ölçen madde çiftlerinden oluşmaktadır. Katılımcılar, kendilerine sunulan bu çiftlerden kendi davranışlarını en iyi tanımlayan seçeneği işaretlerler.