Dağıtımcı Liderlik Envanteri

Özet

Dağıtımcı Liderlik Envanteri (DLE), okullarda görev yapan yöneticilerin ve liderlik ekibinin dağıtımcı liderlik yaklaşımlarını değerlendirmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir ölçektir. Murat Özdemir tarafından 2012 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe eğitim bağlamında yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik sunduğunu göstermiştir. Ölçek, toplam 23 maddeden ve iki temel alt boyuttan oluşmaktadır: Liderlik Fonksiyonları ve Liderlik Ekibi. Bu envanter, özellikle okul müdürleri, müdür başyardımcıları ve müdür yardımcıları gibi yönetim kademelerindeki dağıtımcı liderlik uygulamalarını nicel olarak analiz etmeyi hedefler.

Anahtar Kelimeler

Dağıtımcı Liderlik, Liderlik, Eğitim Yönetimi, Ölçek Uyarlaması, Okul Yöneticileri, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Murat Özdemir

Amaç

Dağıtımcı Liderlik Envanteri’nin (DLE) temel amacı, orijinal envanterin Türkçe diline uyarlanmasını sağlamak ve elde edilen uyarlanmış formun Türk eğitim sistemi içerisindeki yöneticiler (müdür, müdür başyardımcısı ve müdür yardımcısı) üzerindeki psikometrik özelliklerini, özellikle geçerlik ve güvenirlik düzeylerini tespit etmektir.

Bu ölçek, liderliğin tek bir kişide toplanmasından ziyade, kurum içerisindeki farklı pozisyonlara dağıtılmış olmasını ölçerek, okullardaki yönetimsel uygulamaların etkinliğini değerlendirmeye olanak tanır. Böylece, dağıtımcı liderlik modelinin Türkiye bağlamında ne ölçüde benimsendiğini ve uygulandığını belirlemeye yardımcı olur.

Yapı

DLE, psikolojide ve eğitim yönetiminde merkezi bir kavram olan Dağıtımcı Liderlik yapısını ölçmektedir. Dağıtımcı liderlik, liderlik faaliyetlerinin birden fazla kişi arasında paylaşıldığı, etkileşimli ve durumsal bir süreç olarak tanımlanır. Bu liderlik modeli, genellikle okul yönetiminde karar alma süreçlerinin ve sorumlulukların yöneticiler, öğretmenler ve diğer paydaşlar arasında dağıtılmasını içerir.

Envanter, bu yapıyı iki ana alt boyutta inceler: Liderlik Fonksiyonları ve Liderlik Ekibi. Liderlik Fonksiyonları, liderlik görevlerinin yerine getirilme biçimine odaklanırken; Liderlik Ekibi alt boyutu, bu görevleri yerine getiren ekibin işleyiş kalitesini ve koordinasyonunu değerlendirir.

Geçerlik

DLE’nin Türkçe uyarlamasında geçerlik çalışmaları, özellikle madde geçerliği ve homojenlik üzerine yoğunlaşmıştır. Liderlik Fonksiyonları alt ölçeğinin madde geçerliğini belirlemek amacıyla Madde Toplam Korelasyonları hesaplanmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyla ne kadar tutarlı olduğunu göstermiştir.

Elde edilen madde toplam korelasyon değerleri, farklı yönetici pozisyonları için yüksek düzeyde tutarlılık sergilemiştir:

• Müdürler için korelasyon değerleri: r = .66 ile r = .87 arasında değişmektedir.
• Müdür Başyardımcıları için korelasyon değerleri: r = .35 ile r = .80 arasında değişmektedir.
• Müdür Yardımcıları için korelasyon değerleri: r = .71 ile r = .88 arasında değişmektedir.

Bu bulgular, alt ölçeğin ilgili pozisyonlar düzeyinde tatmin edici düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

DLE’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık, iki eş yarı korelasyonu ve Spearman-Brown yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık güvenirlik katsayısı olan Cronbach’s Alpha değerleri, tüm yönetici pozisyonları için oldukça yüksek bulunmuştur:

• Müdürler için α = .96
• Müdür Başyardımcıları için α = .95
• Müdür Yardımcıları için α = .96

Ayrıca, iki eş yarı korelasyonu ve Sperman-Brown güvenirlik analizi çalışmaları müdür, müdür başyardımcısı ve müdür yardımcıları düzeyinde .83 ile .98 arasında değerler üretmiştir. Elde edilen bu bulgulara dayalı olarak, DLE’nin liderlik fonksiyonları alt-ölçeğinin, orijinal ölçekle uyumlu ve yüksek düzeyde güvenilir olduğu genel sonucuna ulaşılmıştır.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışması kapsamında gerçekleştirilen faktör analizi (Türkçe uyarlama makalesinde detayları mevcuttur), Dağıtımcı Liderlik Envanteri’nin kuramsal olarak beklenen iki faktörlü yapısını desteklemektedir. Ölçek, toplam 23 maddeden oluşmakta ve bu maddeler iki temel alt boyuta ayrılmaktadır:

1. Liderlik Fonksiyonları: Bu alt boyut 13 maddeden oluşur ve okul yönetiminde liderlik görevlerinin ne şekilde yerine getirildiğini değerlendirir.
2. Liderlik Ekibi: Bu alt boyut 10 maddeden oluşur ve liderlik görevlerini yürüten ekibin etkinliğini, işbirliğini ve koordinasyonunu ölçer.

Bu iki faktörlü yapı, liderliğin kurumsal düzeyde dağıtılması kavramını kapsamlı bir şekilde incelemektedir.

Envanter

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Envanteri

Kullanılabilir Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim Yöneticileri (Okul Müdürleri, Müdür Başyardımcıları, Müdür Yardımcıları)

Yaş Grubu: Yetişkin (Mesleki Çalışanlar)

Popülasyon Detayları: Türk eğitim sisteminde görev yapan farklı kademelerdeki okul yöneticileri.

Test Metodolojisi: Ölçek iki farklı Likert derecelendirme formatı kullanır:

• Birinci alt boyut (Liderlik Fonksiyonları) için 5’li Likert (1= hiçbir zaman – 5= her zaman).
• İkinci alt boyut (Liderlik Ekibi) için 5’li Likert (1= kesinlikle katılmıyorum – 5= kesinlikle katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Eğitim Yönetimi, Okul Yönetimi, Yönetici Performansı, Psikometri, Dağıtımcı Liderlik, Cronbach’s Alpha, Spearman-Brown.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Testin Orijinal Uyarlama Yılı: 2012

Kullanım İzinleri: Ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar Murat Özdemir ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ücret: Bilgi mevcut değil.

Orijinal makaleye erişim bağlantısı: kuey.net

The original PDF can be downloaded here: dagitimci-liderlik-envanteri-toad.pdf

Kaynaklar

Özdemir, M. (2012). Dağıtımcı Liderlik Envanterinin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 18(4), 575-598.

Dağıtımcı Liderlik Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

2 Alt boyut ve 23 Madde

• Liderlik fonksiyonları (13 m): Uzun dönemli planlarını önceden açıklar.
• Liderlik ekibi (10 m): İyi işleyen bir liderlik ekibi vardır.