Paylaşılan Liderlik Algısı Ölçeği

Özet

Paylaşılan Liderlik Algısı Ölçeği, bireylerin paylaşılan liderlik kavramına ilişkin algılarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş 18 maddelik bir psikometrik araçtır. Ölçek, “görevlerin ortak tamamlanması”, “karşılıklı beceri geliştirme”, “çalışanlar arasında merkezi olmayan etkileşim” ve “duygusal destek” olmak üzere dört ana boyuttan oluşmaktadır. Türkçe’ye adaptasyonu Bostancı-Bozkurt (2012) tarafından yapılmış olup, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ile psikometrik özelliklerinin tatmin edici düzeyde olduğu gösterilmiştir. Ölçek, 4’lü Likert tipi derecelendirme ölçeği şeklinde puanlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Paylaşılan liderlik, liderlik algısı, psikometrik ölçek, uyarlama, örgütsel davranış, güvenirlik, geçerlik.

Yazarlar

Aynur Bozkurt Bostancı

Amaç

Paylaşılan Liderlik Algısı Ölçeği‘nin temel amacı, örgütsel bağlamda bireylerin paylaşılan liderlik uygulamalarına yönelik algılarını sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, liderlik fonksiyonlarının bir kişi yerine bir ekip veya grup üyeleri arasında dağıtıldığı durumları değerlendirmek için tasarlanmıştır. Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması, Türk kültüründe ve örgütsel yapılarında paylaşılan liderlik algısını araştırmacılar ve uygulayıcılar için geçerli ve güvenilir bir araç sunmayı amaçlamıştır.

Ölçek, liderlik çalışmalarında, takım performansının değerlendirilmesinde, örgütsel gelişim müdahalelerinin etkinliğinin ölçülmesinde ve eğitim programlarının tasarlanmasında kullanılabilir. Amacı, paylaşılan liderlik modellerinin örgütsel etkililik üzerindeki rolünü anlamaya katkıda bulunmaktır.

Yapı

Ölçek, paylaşılan liderlik kavramının algılanan boyutlarını ölçmeyi hedefleyen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Toplam 18 maddeden oluşan bu ölçek, aşağıdaki dört ana boyutu kapsamaktadır:

• Görevlerin Ortak Tamamlanması (9 madde): Takım üyelerinin görevleri birlikte tamamlama, sorumlulukları paylaşma ve işbirliği içinde çalışma düzeyini algılamalarını ifade eder.
• Karşılıklı Beceri Geliştirme (2 madde): Takım içinde bireylerin birbirlerinin bilgi ve becerilerini geliştirmelerine yönelik destek ve etkileşimi algılama düzeyini ölçer.
• Çalışanlar Arasında Merkezi Olmayan Etkileşim (4 madde): Liderliğin belirli bir kişide toplanmayıp, takım üyeleri arasında yatay ve esnek bir şekilde paylaşıldığı etkileşim biçimlerini algılama derecesidir.
• Duygusal Destek (3 madde): Takım üyelerinin birbirlerine sağladığı duygusal ve sosyal desteği, güven ortamını ve empatiyi algılama düzeyini yansıtır.

Bu boyutlar, paylaşılan liderliğin hem görev odaklı hem de ilişki odaklı yönlerini kapsayarak, kavramın kapsamlı bir değerlendirmesini sunmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin psikometrik özelliklerinin belirlenmesi amacıyla yapılan geçerlik çalışmalarında, özellikle yapı geçerliliği üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda, ölçeğe doğrulayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Şimşek (2007) tarafından da belirtildiği gibi, açımlayıcı faktör analizi ile belirlenen faktör yapılarının doğrulayıcı faktör analizine tabi tutulması, ölçeğin teorik yapısını destekleyen güçlü bir kanıt sunar. Yapılan analizler, ölçeğin dört boyutlu yapısının Türkçe örneklemde de doğrulandığını ve paylaşılan liderlik algısının teorik modeline uygun olduğunu göstermiştir.

Bu geçerlik çalışmaları, Paylaşılan Liderlik Algısı Ölçeği‘nin Türkiye’deki araştırma ve uygulama alanlarında geçerli bir araç olarak kullanılabileceğini ortaya koymaktadır. Ölçeğin maddelerinin, temsil ettikleri boyutları yeterince ölçtüğü ve teorik yapıyla uyumlu olduğu doğrulanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliğini değerlendirmek amacıyla kapsamlı çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmalar sonucunda hesaplanan Cronbach Alpha (α) güvenilirlik katsayısı, ölçeğin toplamı için α= .91 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin alt boyutları için Cronbach Alpha (α) değerleri .74 ile .88 arasında değişmekte olup, her bir boyutun da kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğunu işaret etmektedir.

Güvenirlik analizleri kapsamında, madde-toplam korelasyonları da incelenmiştir. Bu korelasyonlar .40 ile .73 arasında değişmekte olup, her bir maddenin ölçeğin ölçtüğü genel yapıyla güçlü bir ilişki içinde olduğunu göstermektedir. Ek olarak, %27’lik alt-üst grupların madde puanlarının anlamlı olarak farklılaştığı tespit edilmiştir; bu da ölçeğin ayırt edicilik gücüne sahip olduğunu ve bireyler arasındaki farklılıkları başarıyla yansıtabildiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Paylaşılan Liderlik Algısı Ölçeği‘nin faktör yapısını incelemek için doğrulayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de doğrulanıp doğrulanmadığını test etmek amacıyla kullanılmıştır. Kaynakta belirtildiği üzere, Şimşek (2007) gibi uzmanlar, açımlayıcı faktör analizinden sonra belirlenen faktör yapılarının doğrulayıcı faktör analizine tabi tutulmasının önemini vurgulamaktadır.

Yapılan doğrulayıcı faktör analizi sonuçları, ölçeğin dört boyutlu yapısının (görevlerin ortak tamamlanması, karşılıklı beceri geliştirme, çalışanlar arasında merkezi olmayan etkileşim, duygusal destek) iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin teorik olarak öngörülen faktör yapısının ampirik verilerle desteklendiğini ve bu boyutların paylaşılan liderlik algısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama ölçeği

Format: 4’lü Likert tipi derecelendirme ölçeği. Derecelendirme seçenekleri şunlardır:

• 1: doğru değil
• 2: genellikle doğru değil
• 3: genellikle doğru
• 4: kesinlikle doğru

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Örgütsel bağlamda çalışanlar ve takım üyeleri.

Yaş Grubu: Yetişkin çalışma popülasyonu.

Popülasyon Detayları: Kaynakta spesifik popülasyon detayları (örn. sektör, eğitim düzeyi) belirtilmemiştir. Ancak liderlik algısı ölçekleri genellikle çeşitli örgütsel kademelerdeki çalışanlar üzerinde kullanılmaktadır.

Test Metodolojisi: Kişisel beyana dayalı anket formu.

Anahtar Kelimeler

Liderlik, paylaşılan liderlik, algı, psikolojik ölçek, faktör analizi, Cronbach Alpha, örgütsel psikoloji, insan kaynakları.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri sağlanmamıştır.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Veri sağlanmamıştır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler ve olası ücretler hakkında detaylı bilgi, sorumlu yazar Aynur Bozkurt Bostancı ile e-posta yoluyla iletişime geçilerek öğrenilebilir. Ölçeğin Türkçe’ye adaptasyon çalışması 2012 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin orijinal versiyonunun telif hakları ve kullanım koşulları için de ilgili orijinal kaynaklara başvurulması gerekmektedir.

Referanslar

Bostancı-Bozkurt, A. (2012). Turkish adaptation of the Shared Leadership Perception Scale. Journal of Human Sciences, 9(2), 1619-1632.

Şimşek, Ö. F. (2007). Yapısal Eşitlik Modellemesine Giriş: Temel İlkeler ve LISREL Uygulamaları. Ekin Yayınevi.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: paylasilan-liderlik-algisi-olcegi-toad.pdf

Paylaşılan Liderlik Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Sağlanan kaynak içeriğinde ölçek maddelerinin kendisi bulunmamaktadır. Yalnızca ölçeğin boyutları ve her boyuttaki madde sayısı belirtilmiştir. Ölçeğin tam maddelerine erişmek için yukarıda belirtilen referans yayına veya PDF dosyasına başvurulması gerekmektedir.

Ölçek şu boyutlardan ve madde sayılarından oluşmaktadır:

• “görevlerin ortak tamamlanması” (9 madde)
• “karşılıklı beceri geliştirme” (2 madde)
• “çalışanlar arasında merkezi olmayan etkileşim” (4 madde)
• “duygusal destek” (3 madde)